Gmina Grabówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy dawnej gminy w powiecie częstochowskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Grabówka
gmina wiejska
1919-1954[1]
Państwo  PRL
Województwo 1919-39: kieleckie (II RP)
1945-50: kieleckie (PRL)
1950-53: katowickie
1953-54: stalinogrodzkie
Powiat częstochowski
Siedziba Grabówka
Szczegółowy podział administracyjny (1952)
Liczba gromad 4
brak współrzędnych
Portal Portal Polska
Gmina na tle zmieniającego się podziału administracyjnego powiatu częstochowskiego

Gmina Grabówka – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 18671954[2] w woj. kieleckim, katowickim i stalinogrodzkim (dzisiejsze woj. śląskie). Siedzibą władz gminy była Grabówka (obecnie dzielnica Częstochowy)[3].

Gmina powstała w 1867 roku i obejmowała wsie Aniołów, Antoniów, Czarny las, Gnaszyn, Gorzelnia, Grabówka folwark, Kaleja folwark, Kamień, Kawodrza (kolonia), Kędry (Kędziory), Kiedrzyn folwark, Lgota, Lisiniec folwark, Liszka folwark, Łojki wieś, Ottonów, Przysieka, Stradom wieś, Szalejka, Wielki bór, Wierzchowisko, Wola Kiedrzyńska, Wójtowstwo Częstochówka, Wrzecionów, Wyczerpy dolne folwark, Zacisze. W 1897 roku do gminy włączono także wsie Austeria (zagroda), Gnaszyn (zagroda-młyn), Grabówka (wieś), Kalej (wieś), Kawodrza (zagroda-młyn), Kiedrzyn (wieś), Lisiniec (wieś), Liszka Dolna (kolonia), Liszka Górna (kolonia), Łojki Kondratów (folwark), Łojki A (folwark), dom (wieś), Stradom (zagroda-młyn), Stradom (zagroda-karczma), Wierzchowisko (folwarki), Wójtostwo (wsie), Wyczerpy Dolne (budka kolejowa), Wydra (kolonia)[4].

W okresie międzywojennym gmina Grabówka należała do powiatu częstochowskiego w woj. kieleckim. W roku 1928 z gminy wyłączono wieś Lisiniec Stary, wieś i kolonię Lisiniec Nowy, folwark Lisiniec, wieś Kamień, wieś Stradom Stary, wieś Stradom Nowy, osadę fabryczną Stradom, hutę szkła na Zaciszu, folwark Stradom, folwark Kazimierzów, folwark Stradom-Józef, folwark Stradom Cegielnia, koszary na Stradomiu, farbiarnię Heiningera i włączono w granice miasta Częstochowy[5], jednak gmina pozostała najludniejszą w granicach powiatu częstochowskiego. Dwa lata później gminę okrojono także z wsi Czarny Las, którą włączono do gminy Kamyk[4].

W 1933 roku gminę Grabówka podzielono na gromady Grabówka, Gnaszyn Dolny, Gnaszyn Górny, Kawodrza Dolna, Kawodrza Górna, Kiedrzyn, Kondratów, Kalej, Wydra, Lgota, Liska Dolna, Liska Górna, Łojki, Ottonów, Szarlejka, Wielki Bór, Wyczerpy Dolne, Wierzchowisko, Wola Kiedrzyńska[4].

W październiku 1939 roku niemiecki okupant włączył częściowo gminę do Rzeszy, a tereny pozostałe w granicach Generalnego Gubernatorstwa podzielono między inne gminy. Gnaszyn, Gorzelnię, Lewki, Liskę Dolną, Sitowiznę, Wielki Bór, Konradów, Wydrę i Ottonów włączono do gminy Dźbów; Kalej, Lgotę i Szarlejkę przyłączono do nowej gminy Czarny Las, a Sabinów do gminy Wrzosowa. Jednocześnie z gminy Wrzosowa do gminy Grabówka okupant włączył Błeszno, Bugaj, Bernatowiznę, Podbucze, Wrzosowiak, Bór Kazimierzów, Wypalanki i Siwki[4].

Początkowo gromady Grabówka, Liska Dolna, Wilki Bór, Kawodrza Dolna, Kawodrza Górna, Zacisze, Błeszno, Bór Kazimierzów, Wyczerpy Dolne, Wierzchowisko, Wola Kiedrzyńska i Kiedrzyn włączono do starostwa grodzkiego w Częstochowskie, a w 1942 roku okupant włączył je w granice miasta Częstochowa[4].

Po wojnie gmina przejściowo zachowała przynależność administracyjną, lecz już 6 lipca 1950 roku została wraz z całym powiatem częstochowskim przyłączona do woj. katowickiego[6] (od 9 marca 1953 pod nazwą woj. stalinogrodzkie[7]).

1 lipca 1952 roku gmina Grabówka została mocno okrojona: część jej obszaru (gromady Liska Górna, Wyczerpy Dolne i Zacisze) przyłączono do Częstochowy[8], natomiast inne części gminy weszły w skład czterech nowych gmin[9]:

Po owych zmianach (według stanu z 1 lipca 1952 roku) gmina Grabówka składała się zaledwie z 4 gromad: Grabówka, Kiedrzyn, Lgota i Szarlejka[10]. Jednostka została zniesiona 29 września 1954 roku wraz z reformą wprowadzającą gromady w miejsce gmin[11].

Po reaktywowaniu gmin z dniem 1 stycznia 1973 roku gminy Grabówka nie przywrócono[12], a jej dawny obszar wszedł głównie w skład gminy Kłobuck, gminy Wręczyca Wielka, gminy Mykanów i Częstochowy oraz (od 1977 roku) gminy Blachownia.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1919 jednostka administracyjna nowo utworzonego polskiego woj. kieleckiego; w czasie II wojny światowej przejściowo poza administracją polską.
  2. Do 28 września 1954
  3. Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933
  4. a b c d e Florian Huras: Zmiany terytorialne powiatu częstochowskiego (pol.). Towarzystwo Genealogiczne Ziemi Częstochowskiej, 2009-07-23. [dostęp 2012-12-10].
  5. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 marca 1928 roku o zmianie granic miasta Częstochowy (Dz.U. z 1928 r. nr 40, poz. 391)
  6. Dz.U. z 1950 r. nr 28, poz. 255
  7. Dz.U. z 1953 r. nr 13, poz. 51
  8. Dz.U. z 1952 r. nr 19, poz. 117
  9. Dz.U. z 1952 r. nr 19, poz. 120
  10. Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  11. Dz.U. z 1954 r. nr 43, poz. 191
  12. Dz.U. z 1972 r. nr 49, poz. 312