Powiat częstochowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Powiat częstochowski
powiat
ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
TERYT 2404
Siedziba Częstochowa
Starosta Krzysztof Smela
Powierzchnia 1519,49 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności

134 555[1]
• gęstość 88,6 os./km²
Urbanizacja 12,1%
Nr kierunkowy 0-34
Kod pocztowy 42-200
Tablice rejestracyjne SCZ
Adres urzędu:
ul. Jana Sobieskiego 9
42-200 Częstochowa
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu częstochowskiego
Liczba gmin miejsko-wiejskich 3
Liczba gmin wiejskich 13
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Powiat częstochowski”
50°48′N 19°07′E/50,800000 19,116667
Strona internetowa
Portal Polska

Powiat częstochowskipowiat w Polsce w województwie śląskim. Jego siedzibą jest Częstochowa, które położone jest poza jego terytorium.

Pod względem powierzchni jest to największy powiat województwa śląskiego i 34. powiat w Polsce[2].

Według danych z 31 grudnia 2019 roku[3] powiat zamieszkiwało 134 555 osób. Natomiast według danych z 30 czerwca 2020 roku powiat zamieszkiwało 134 341 osób[4].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy powiat

Powiat częstochowski utworzono po raz pierwszy w 1793 roku, jako jednostkę podziału administracyjnego Prus Południowych[5]. W latach 1807-1815 w Księstwie Warszawskim, wchodził w skład departamentu kaliskiego. Po utworzeniu 1815 r. Królestwa Polskiego został włączony do obwodu wieluńskiego. Kiedy w 1842 roku obwody przekształcono w powiaty, przestał istnieć, stając się częścią powiatu wieluńskiego.

Drugi powiat

W 1867 roku powstał nowy powiat częstochowski z fragmentów powiatu wieluńskiego i powiatu olkuskiego[6], wprowadzono wtedy także podział na gminy. Przetrwał okres 1867-1952 w prawie niezmienionym kształcie. Wchodził w skład guberni piotrkowskiej, po 1918 roku znalazł się w województwie kieleckim.

Prawa miejskie zostały odebrane ukazem carskim z 1870 r. szeregu miasteczkom w powiecie, ale część z nich stało się miastami powtórnie, np. Krzepice w 1919, Szczekociny w 1923, a Koniecpol w 1927 r. W 2022 r. zaplanowano przywrócenie statusu miasta Olsztynowi[7].

Gmach niemieckiego starostwa powiatowego w Częstochowie, 1942 r.

W okresie międzywojennym granice powiatu częstochowskiego zmieniły się w 1926 r., kiedy niewielki obszar przekazano do nowo utworzonego powiatu zawierciańskiego oraz w wyniku wyodrębnienia Częstochowy w powiat grodzki (1933) i powiększenia jej o podmiejskie osady (Bór, Kamień, Lisiniec, Ostatni Grosz, Raków, Stradom, Zacisze) w latach 1928–1930[8].

Po II wojnie światowej powiat należał początkowo do województwa kieleckiego. Od 1950 roku włączono go w skład województwa katowickiego i rozpoczęto zmiany jego granic. W 1950 roku do powiatu lublinieckiego przekazano Herby Polskie i Pietrzaki. Natomiast w 1952 roku z północno-zachodniej części powiatu wyodrębniono powiat kłobucki[9], a do powiatu częstochowskiego włączono fragmenty powiatu radomszczańskiego i powiatu włoszczowskiego[10].

W 1975 powiaty został zniesione w wyniku reformy administracyjnej, utworzono wtedy województwo częstochowskie.

Trzeci powiat

Powiat częstochowski powołano po raz kolejny w ramach reformy administracyjnej w 1999 roku, która przywróciła powiaty. Na obecny powiat częstochowski złożyło się 16 gmin byłego województwa częstochowskiego. Częstochowa, która jest siedzibą władz powiatu, nie wchodzi w jego skład, stanowiąc odrębny powiat jako miasto na prawach powiatu.

Struktura powiatu[edytuj | edytuj kod]

W skład powiatu wchodzą:

Gminy[edytuj | edytuj kod]

Mapa gmin w powiecie częstochowskim
Gmina Ludność (2017)[11] Powierzchnia
POL Blachownia COA.svg Blachownia
(w tym miasto)
13 132
(9738)
66,61 km²
(36,66 km²)
POL Koniecpol COA.svg Koniecpol
(w tym miasto)
9690
(6050)
146,62 km²
(36,92 km²)
POL gmina Olsztyn COA new.svg Olsztyn

(w tym miasto)

7814

(2331)

109,1 km²

(34,29 km²)

POL gmina Mykanów COA.svg Mykanów 15 012 141,56 km²
POL gmina Kłomnice COA.svg Kłomnice 13 638 147,73 km²
POL gmina Poczesna COA.svg Poczesna 12 762 59,98 km²
POL gmina Konopiska COA.svg Konopiska 10 755 78,51 km²
POL gmina Mstów COA.svg Mstów 10 783 119,57 km²
POL gmina Rędziny COA.svg Rędziny 10 055 41,23 km²
POL gmina Janów (pow częstochowski) COA.svg Janów 5959 146,75 km²
Sin escudo.png Kamienica Polska 5621 46,45 km²
POL gmina Lelów COA.png Lelów 4941 123,69 km²
POL gmina Kruszyna COA.svg Kruszyna 4887 93,55 km²
POL gmina Dąbrowa Zielona COA.svg Dąbrowa Zielona 3909 100,21 km²
POL gmina Przyrów COA.svg Przyrów 3833 80,4 km²
Sin escudo.png Starcza 2820 20,09 km²
Razem 135 611 1 522,05 km²

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Budynek Starostwa Powiatowego w Częstochowie

Liczba ludności (dane z 30 czerwca 2006):

  Ogółem Kobiety Mężczyźni
  osób % osób % osób %
Ogółem 133 553 100 68 123 51,01 65 430 48,99
Miasto 16 166 12,10 8493 6,36 7673 5,75
Wieś 117 387 87,90 59 630 44,65 57 757 43,25
  • Piramida wieku mieszkańców powiatu częstochowskiego w 2014 roku[12].


Piramida wieku powiat czestochowski.png

Ludność w latach[edytuj | edytuj kod]

Lista starostów[edytuj | edytuj kod]

 Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Księstwo Warszawskie (podprefekci):

II RP:

Dodatkowo od 1933 roku starosta częstochowski pełnił równolegle funkcję starosty powiatu grodzkiego częstochowskiego[17]

RP:

III RP:

Rada Powiatu[edytuj | edytuj kod]

Rada Powiatu Częstochowskiego 2018-2023Koalicję w radzie stworzyły: PSL (kolor zielony), KO (kolor pomarańczowy) i ugrupowania lokalne (kolor czarny). PiS (kolor niebieski) pozostało w opozycji.

Ugrupowanie 2002−2006[19] 2006−2010[20] 2010−2014[21] 2014−2018[22] 2018−2023[23]
Polskie Stronnictwo Ludowe 9 9 6 14 9 (28,56%)
Prawo i Sprawiedliwość 3 3 3 8 (25,41%)
Platforma Obywatelska / Koalicja Obywatelska 2 5 1 (7,82%)
Sojusz Lewicy Demokratycznej 8 (SLD–UP) 4 1 (SLD LR)
Inicjatywa Społeczna Wspólnota Samorządowa 7
Samoobrona 1 1
Wspólnota Samorządowa 4 5 (20,20%)
Wspólnota Samorządowa 2006 2
Wspólnota Samorządowa 2010 3
Porozumienie dla Powiatu Częstochowskiego 8 4 2 2 (8,03%)
Razem dla Powiatu 1
Łącznie 25 25 25 25 25

Sąsiednie powiaty[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  2. Ranking powiatów – powierzchnia. W: Gminy.pl [on-line]. [dostęp 2020-04-18].
  3. l, Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym (stan w dniu 31.12.2019), 31 grudnia 2019.
  4. GUS, TABL. II. LUDNOŚĆ, RUCH NATURALNY ORAZ MIGRACJE LUDNOŚCI WEDŁUG POWIATÓW W PIERWSZYM PÓŁROCZU 2020 R., 30 czerwca 2020.
  5. Jan Wąsicki, Ziemie polskie pod zaborem pruskim. Prusy Południowe 1793-1806. Studium historycznoprawne, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1957
  6. Henryk Ogrodniczak, Zarys historii ziem województwa częstochowskiego, w: Ziemia Częstochowska, t. XII, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1978, s. 71
  7. Olsztyn jurajski stanie się miastem 1 stycznia 2022 r. Jest już projekt rozporządzenia, czestochowa.wyborcza.pl, 19 lipca 2021 [dostęp 2021-07-19].
  8. Franciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 1999, ISBN 83-7098-704-4, s. 57
  9. na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 12.04.1952 r.
  10. Ignacy Heromiński, Układ i zmiany administracyjne powiatu, w: Ziemia Częstochowska, t. X, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974
  11. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2017 r., tabl. 26
  12. Powiat częstochowski w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-21] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  13. Franciszek Sobalski, Zarys historii gospodarczej powiatu częstochowskiego do 1939 r., w: Ziemia Częstochowska, t. X, Częstochowa 1974, s. 156
  14. Franciszek Sobalski, Powiat częstochowski w okresie II Rzeczypospolitej (1918–1939), w: Ziemia Częstochowska, t. XXVI, Częstochowa 1999, s. 58
  15. http://docs.google.com/viewer?a=v&q=cache:ZSKo7GPIdYIJ:www.bs.katowice.pl/bibliografia/pdf/2010-01-07_kalendarium_rocznic_2010.pdf+Kazimierz+K%C3%BChn+1926&hl=pl&gl=pl&pid=bl&srcid=ADGEESgJnPMRVeAEpy9Zt3a8pN_WfjpG_kSPXukY8gy_o4EqHYm8FGah1NXIzxUwYO6OETrjfv6GrHd9mZdmKrd-4h7zv3s01UuGeYNNu7Nq6eOQdNTkKrb2ZEmdfggo8nQy6hBRGmLj&sig=AHIEtbSPUAQppdKHCLd8R3Y2sdfRJTN4GA
  16. Zbiory NAC on-line, audiovis.nac.gov.pl [dostęp 2017-11-26] (pol.).
  17. Zdzisław Janikowski: Zdzisław Janikowski. Łódź: Księży Młyn, 2011, s. 11-13, seria: Magiczne czasy magicznych miast. ISBN 978-83-7729-027-9.
  18. Krzysztof Smela nowym starostą częstochowskim, czestochowa.wyborcza.pl, 9 lutego 2017 [dostęp 2017-02-10].
  19. Państwowa Komisja Wyborcza: Wybory samorządowe. wybory2002.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  20. Geografia wyborcza - Wybory samorządowe - Państwowa Komisja Wyborcza. wybory2006.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  21. Wybory Samorządowe 2010 - Geografia wyborcza - Województwo śląskie - Powiat częstochowski. wybory2010.pkw.gov.pl. [dostęp 2015-10-09].
  22. Nowa Rada Powiatu. czestochowa.powiat.pl. [dostęp 2015-10-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
  23. Dorota Steinhagen, Wybory samorządowe. W powiecie częstochowskim wygrał PSL - tuż przed PiS, czestochowa.wyborcza.pl, 23 października 2018 [dostęp 2018-10-24].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ziemia Częstochowska, tom X. Powiat częstochowski. Szkice monograficzne, pod red. Mieczysława Stańczyka, Towarzystwo Popierania Kultury Regionalnej, Częstochowa 1974
  • Ziemia Częstochowska, tom XXVII. Szkice i materiały dotyczące ziem powiatu częstochowskiego, pod red. Marcelego Antoniewicza, Częstochowskie Towarzystwo Naukowe, Częstochowa 2000, ISBN 83-7098-702-8
  • Samorząd powiatu częstochowskiego 1998-2002, Wydawnictwo „Dom Książki” na zlec. Starostwa Powiatowego, Częstochowa 2002 ISBN 83-89108-23-2