Gołota

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania


Gołota, gołota szlachecka, także szlachta gołota – uboga grupa społeczna legitymująca się szlacheckim rodowodem, lecz nieposiadająca ziemi[1]. Nie płacili podatku od majątków ziemskich, ale podlegali tzw. pogłównemu generalnemu[2].

W potwierdzeniu przez Aleksandra Jagiellończyka praw ziemi krakowskiej w 1505 roku występuje odartus alias hołota. Termin szlachta, co zgołociała, zapisany w uchwale sejmu 1578 roku oznaczał szlachtę, która sprzedała dobra ziemskie, osiadła w miastach i żyła z lichwy.[3].

Chcąc zapewnić sobie środki do życia, gołota dawała się przekupywać magnatom i swoimi głosami pomagała im na sejmikach ziemskich i wolnych elekcjach. Najwięcej takiej szlachty mieszkało na Mazowszu i to właśnie ona miała olbrzymi wpływ na wybór króla, gdyż w przeciwieństwie do Litwinów czy mieszkańców Rusi mogła przybyć pod Warszawę nawet piechotą. Niewykształcona, rozhulana i łatwo przekupna szlachta była utrapieniem dla kraju, dlatego też na Sejmie Czteroletnim została pozbawiona prawa głosu. Jej prawa były formalnie ograniczone. Szlachcic wywodzący się z gołoty nie mógł piastować urzędów, nie miał obowiązku uczestniczyć w pospolitym ruszeniu, nie korzystał też z przywileju nietykalności osobistej[1].

Na tej kanwie powstało w Wielkim Księstwie Litewskim pogardliwe określenie hołota, które z czasem zmieniło znaczenie i zaczęło odnosić się do najniższych warstw społecznych.

O gołocie mawiano pogardliwie, że „czepia się pańskiej klamki”. Starali się o zatrudnienie w posiadłościach magnackich i duchownych najczęściej jako pracownicy fizyczni. Czasami pełnili funkcje administracyjne, ale te wymagały już pewnego wykształcenia[4].


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b gołota szlachecka, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-05-05].
  2. Anna Laszczuk, Szlachta województwa krakowskiego w świetle rejestrów pogłównego z 1662 roku, „Przegląd Historyczny”, nr 79/3 (1988), 425–456.
  3. Henryk Wisner, Rzeczpospolita Wazów, t. III, Sławne państwo Wielkie Księstwo Litewskie, Warszawa 2008, s. 242.
  4. Gołota – hołota? Jak żyła uboga szlachta – Maciej A. Pieńkowski.. hrabiatytus.pl. [dostęp 2022-05-05].