Hawajka żółtogłowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hawajka żółtogłowa
Psittirostra psittacea[1]
(J. F. Gmelin, 1789)
Hawajka żółtogłowa
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Rodzina łuszczakowate
Podrodzina łuskacze
Plemię Drepanidini
Rodzaj Psittirostra
Temminck, 1820
Gatunek hawajka żółtogłowa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg

Hawajka żółtogłowa (Psittirostra psittacea) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny łuszczakowatych. Występuje na kilku hawajskich wyspach. Ostatnie pewne stwierdzenie miało miejsce w 1989; gatunek jest uznany za krytycznie zagrożony, możliwe, że wymarł.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789; nowemu gatunkowi nadał nazwę Loxia psittacea[3]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza hawajkę żółtogłową w monotypowym rodzaju Psittirostra i sam gatunek uznaje za monotypowy[4]. Opisano dwa podgatunki, P. p. deppei (Oʻahu) i P. p. oppidana (Molokaʻi), jednak różnice między ptakami z poszczególnych wysp mieszczą się w zakresie zwykłej zmienności gatunkowej[3]. Na Hawajach znane były pod nazwą ʻŌʻū, przy czym samce nazywano ʻŌʻū poelapalapa (ʻŌʻū z żółtą głową), a samice ʻŌʻū laevo (zielony ʻŌʻū)[5].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 17 cm[3]. Według Rothschilda skrzydło mierzy 92–104 mm, górna krawędź dzioba około 19 mm, ogon około 61 mm, zaś skok około 24 mm (oryginalne wymiary podane w calach)[5]. Występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu. U samca większość upierzenia jest jednolicie oliwkowozielona, na grzbiecie ciemniejsza. Głowę porastały pióra żółte, wyraźnie oddzielone kolorystycznie od reszty ciała. Pokrywy podogonowe białe. Dziób, nogi i stopy różowe, tęczówka brązowa. Samica wygląda podobnie, jednak brak u niej żółtej głowy, a gardło i górna część piersi są bardziej szare[6].

Zasięg występowania[edytuj]

Hawajki żółtogłowe występowały na Oʻahu, Maui, Molokaʻi i Lānaʻi, gdzie wymarły przed 1931; dwa ostatnie doniesienia (z końca lat 80. XX wieku) pochodzą z Kauaʻi i Hawaiʻi[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Hawajki żółtogłowe występują jedynie w wilgotnych lasach Metrosideros polymorpha na wysokości 800–1900 m n.p.m., głównie między 1200 a 1500 m n.p.m. Ich dzioby są przystosowane do żerowania na Freycinetia arborea. Poza sezonem owocowania tych roślin hawajki żółtogłowe prowadzą nomadyczny tryb życia, żywiąc się innymi owocami i bezkręgowcami[7]. Są to ptaki rzucające się w oczy i niepłochliwe. Rothschild odnotował, że hawajki te wyróżniał nietypowy, piżmowy zapach, utrzymujący się nawet u spreparowanych okazów[5]. Żebrzące o pokarm młode obserwowano w sierpniu[3]. Według Rothschilda samice odłowione od końca marca do maja miały powiększone gonady, co wskazuje na aktywność lęgową[5].

Status[edytuj]

IUCN uznaje hawajkę żółtodziobą za gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered; stan w 2017). Według BirdLife International możliwe, że gatunek już wymarł; nadaje gatunkowi status CR(PE). Na Kauaʻi ostatni raz stwierdzono hawajki żółtodziobe w 1989, kiedy to zaobserwowano dwa osobniki. Na Hawaiʻi ostatnia pewna obserwacja miała miejsce w 1987, ale w latach 1995–1999 doniesiono o kilku niepotwierdzonych obserwacjach. Zagrożeniem dla tych ptaków jest niszczenie ich środowiska życia przez wycinkę drzew i rozwój rolnictwa. Zarośla M. polymorpha są niszczone przez introdukowane na wyspy szczury i ssaki kopytne. Pozostała przy życiu populacja została przetrzebiona przez huragany na Kauaʻi i wylewy lawy na Hawaiʻi. Gatunku nie można jeszcze uznać za wymarły, ponieważ w niektórych potencjalnych miejscach występowania nie przeprowadzono do tej pory badań terenowych, podczas których wykazano by brak hawajek w danym obszarze[7].

Przypisy

  1. Psittirostra psittacea, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Psittirostra psittacea. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d Pratt, D.: Ou (Psittirostra psittacea). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 7 lutego 2017].
  4. Frank Gill & David Donsker: Finches, euphonias. IOC World Bird List (v7.1), 8 stycznia 2017. [dostęp 7 lutego 2017].
  5. a b c d Walter Rothschild: The avifauna of Laysan and the neighbouring islands. 1893-1900, s. 191–192.
  6. Julian P. Hume, Michael Walters: Extinct Birds. A&C Black, 2012, s. 307. ISBN 9781408158623.
  7. a b c Ou Psittirostra psittacea. BirdLife International. [dostęp 7 lutego 2017].