Hiacynt wschodni
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Podkrólestwo | |
Nadgromada | |
Gromada | |
Podgromada | |
Nadklasa | |
Klasa | |
Nadrząd | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
hiacynt wschodni |
Nazwa systematyczna | |
Hyacinthus orientalis L. Sp. pl. 1:317. 1753 |
Hiacynt wschodni (Hyacinthus orientalis L.) – gatunek byliny z rodziny szparagowatych. Pochodzi z wschodniej części basenu Morza Śródziemnego z obszaru od Azji Mniejszej poprzez Syrię do Palestyny. Poza tym często uprawiany i w innych częściach obszaru śródziemnomorskiego też spotykany jako roślina zdziczała[3].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]- Pokrój
- Roślina dorasta do 30 cm wysokości. Organem spichrzowym jest duża cebula okryta łuskami o różnych barwach w zależności od odmiany (od białych do ciemnopurpurowych).
- Liście
- Tylko odziomkowe, w liczbie 4–5, dość szeroko równowąsko-lancetowate, ciemnozielone.
- Kwiaty
- Głąbik gruby zakończony kwiatostanem groniastym. Rośliny typowe liczą od 5 do 15 kwiatów w kwiatostanie, u odmian uprawnych liczba ta jest większa. Kwiaty roślin typowych niebieskie, u odmian o różnych kolorach (białe, różowe, fioletowe) o silnym i przyjemnych zapachu. Okwiat o długości 2,5 cm, z lejkowatą rurką. Słupek krótki, pręciki długie[3].
- Owoce
- Torebki o kulistym kształcie.
Biologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina. Okres kwitnienia w obszarze naturalnego występowania przypada lutego do kwietnia[3], rośliny uprawiane dalej na północ, w Europie Środkowej kwitną od kwietnia do maja.
Zastosowanie
[edytuj | edytuj kod]Roślina ozdobna, uprawiana zwłaszcza w obszarze śródziemnomorskim i w zachodniej Europie. Hiacynty należą do najpopularniejszych roślin ogrodowych stosowanych na rabaty i obwódki. Spośród różnych roślin cebulowych, hiacynt jest najbardziej popularną rośliną pokojową, uprawianą w doniczkach. Powodami popularności jest bardzo szeroka gama kolorów, zapach, łatwość uprawy. We Francji hiacynty uprawiane są dla uzyskania olejku eterycznego używanego w perfumerii. W Polsce roślina występuje głównie w uprawie doniczkowej.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/be/Gypsy_queen.jpg/200px-Gypsy_queen.jpg)
Uprawa
[edytuj | edytuj kod]- Historia uprawy
- Hiacynty uprawiane były już w starożytnym Rzymie i Grecji. Wiek XVII i XVIII to okres wielkiej "hiacyntowej prosperity" w Europie. W tamtym okresie pojedyncze cebule można było sprzedać za 300 dolarów, co było niebagatelną sumą na owe czasy.
- Rozmnażanie
- Rozmnażanie hiacyntów nie należy do najprostszych. W produkcji wykorzystuje się duże zdolności regeneracyjne tych roślin (podobnie jak lilii czy szachownic). Hiacynty rozmnaża się przez nacinanie lub drążenie piętki cebul w celu zniszczenia stożka wzrostu. W miejscach zranienia, po letnim przechowywaniu zawiązują się małe cebulki, które są gotowe do kwitnienia po trzech, czterech latach. Amatorsko rozmnaża się je z cebul przybyszowych, choć można je rozmnażać z nasion, ale otrzymuje się rośliny o niejednolitych cechach (kwitną dopiero w szóstym roku).
- Pielęgnacja
- Cebule wykopuje się z ziemi pod koniec czerwca, gdy liście zaczynają podsychać. Osuszone cebule przechowuje się w chłodnym i przewiewnym miejscu. Wsadza się je we wrześniu na głębokości kilkunastu centymetrów uważając, by wsadzić je w odpowiednią stronę (piętką ku dołowi). Rozstawa – zależna od wielkości cebul. Ziemia powinna być żyzna o odczynie obojętnym z przyswajalnym wapniem, choć rośliny te tolerują niemal wszystkie warunki z wyjątkiem skrajnie kwaśnych lub o wysokim poziomie wód gruntowych. Stanowisko powinno być nasłonecznione, a jeśli nie da się uniknąć cienia, to powinien on być lekki. Miejsce nie powinno być narażone na silne wiatry. Do uprawy w doniczkach najlepiej nadają są hiacynty o krótkiej, sztywnej łodydze.
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]Uprawianych jest około 100 odmian uprawnych hiacyntów, ale mniej niż 25 stanowi 90% całej światowej produkcji. Hiacynty są często sadzone w grupach 3-5 na jednej rabacie lub w większych grupach, jednokolorowe lub wielokolorowe.
- Ciemnoniebieskie
- 'Amethyst' – purpurowofioletowy
- 'Amsterdam' – karminowy
- 'Anna Liza'
- 'Atlantic'
- 'Blue Jacket'
- 'Delft Blue' – porcelanowoniebieski
- 'Jan Bos' – karminowy, powszechnie określany jako czerwony
- 'Splendid Cornelia' – karminowy
- Różowe
- 'Anna Marie'
- 'Fondant'
- 'Lady Derby' – bladoróżowa
- 'Marconi' – ciemnoróżowy
- 'Pink Pearl' – różowy
- Żółte
- 'City of Haarlem' – ciemnokremowy
- Pomarańczowe
- 'Gypsy Queen' – łososiowopomarańczowy
- Białe
- 'Carnegie' – kwiaty duże
- 'L'Innocence' – kwiaty drobne, ale gęste
- 'White Pearl'
- Pełne (o podwójnych działkach kielicha)
- 'Chestmint Flower' – jasnoróżowe
- 'General Köhler' – jasnoniebieska
- 'Hollyhock' – karminowe
- 'Madame Sophie' – biała
- 'Sunflower' – kremowa
Kolory i kształty kwiatostanów wszystkich wymienionych odmian są wyjątkowe, ale na szczególną uwagę zasługują 'Hollyhock' o podwójnych kwiatach, żółte 'City of Haarlem', białe 'Carnegie' i ostatnio wyhodowany łososiowo-pomarańczowy 'Gypsy Queen'.
Filatelistyka
[edytuj | edytuj kod]W lutym 1999 roku Poczta Izraela wydała beznominałowy znaczek pocztowy z Hiacyntem wschodnim w technice heliograwiury[4]. Następnie dodrukowywano ten sam znaczek w: 2003 oraz 2004[5].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-10-14] (ang.).
- ↑ a b c Oleg Polunin, Anthony Huxley: Flowers of Mediterranean. Chatto and Windus, Londyn, 1981, s. 216.
- ↑ Hyazinthe (Hyacinthus orientalis). colnect.com. [dostęp 2019-04-29]. (ang.).
- ↑ Hyazinthe (Hyacinthus orientalis). Variants. colnect.com. [dostęp 2019-04-29]. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Słownik roślin użytkowych, Z. Podbielkowski, PWRiL, Warszawa, 1985, ISBN 83-09-00256-4.
- BioLib: 41970
- EoL: 1001513
- EUNIS: 189050
- Flora of North America: 220006591
- FloraWeb: 10583
- GBIF: 2772666
- identyfikator iNaturalist: 126637
- IPNI: 536789-1
- ITIS: 503095
- NCBI: 82025
- Plant Finder: 281784
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): kew-278658
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:536789-1
- Tela Botanica: 35025
- identyfikator Tropicos: 18400272
- USDA PLANTS: HYOR
- CoL: 6MH3S