Lilia (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lilia
Lilia tygrysia
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd liliowce
Rodzina liliowate
Rodzaj lilia
Nazwa systematyczna
Lilium L.
Sp. Pl. 302. 1 Mai 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o liliach
Lilium amoenum
Mieszaniec 'African Queen'
Mieszaniec 'Sorbet'
Lilium candidum L., Bałkany
Lilium lankongense Franchet, Tybet

Lilia (Lilium L.) – rodzaj bylin cebulowych z rodziny liliowatych, obejmujący około 75 gatunków. Wiele z nich to znane rośliny ozdobne. Gatunkiem typowym jest lilia biała (Lilium candidum L.)[2].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Najczęściej gruba, sztywna, owłosiona lub naga; może osiągać nawet 3 m wysokości. Usycha na zimę.
Liście
Zielone, lancetowate, jajowate lub równowąskie, całobrzegie, osadzone na łodydze skrętolegle lub okółkowo; opadające na zimę.
Kwiaty
Duże i okazałe, różnobarwne lub barwy jednolitej. Zapylane są przez motyle dzienne i nocne oraz inne owady. Kwiaty lilii dzieli się na: turbanowe, miseczkowate, trąbkowe, kielichowate.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy[2]
Pozycja systematyczna według Angiosperm Phylogeny Website (aktualizowany system APG III z 2009)[1]

Klad okrytonasienne, klad jednoliścienne (monocots), rząd liliowce (Liliales), rodzina liliowate (Liliaceae), plemię Lilioideae[1].

Pozycja w systemie Reveala (1994–1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa jednoliścienne (Liliopsida Brongn.), podklasa liliowe (Liliidae J.H. Schaffn.), nadrząd Lilianae Takht., rząd liliowce (Liliales Perleb), podrząd Liliineae Rchb., rodzina liliowate (Liliaceae Juss.), podrodzina Lilioideae Eaton, plemię Lilieae Lam. & DC., rodzaj lilia (Lilium L.)[3].

Gatunki flory Polski[4]
Podział według systemu[potrzebne źródło]
Sekcja Asiaticum
  • Lilium davidii Duch. ex Elwes – lilia Dawida
  • Lilium duchartrei Franchet
  • Lilium henryi Baker – lilia Henry’ego
  • Lilium lancifolium Thunberg – lilia tygrysia
  • Lilium lankongense Franchet
  • Lilium leichtlinii Maximowicz – lilia Leichtlina
  • Lilium papilliferum Franchet
  • Lilium rosthornii Diels
  • Lilium amabile Palibin
  • Lilium callosum Siebold & Zuccarini
  • Lilium cernuum Komarov
  • Lilium concolor Salisbury – lilia jednobarwna
  • Lilium fargesii Franchet – lilia Fargesa
  • Lilium pumilum Redouté
  • Lilium xanthellum Wang & Tang
  • Lilium amoenum E. H. Wilson ex Sealy
  • Lilium bakerianum Collett & Hemsley – lilia Bakera
  • Lilium henrici Franchet
  • Lilium lijiangense Peng
  • Lilium lophophorum (Bureau & Franchet) Franchet
  • Lilium mackliniae Sealy
  • Lilium majoense Léveille
  • Lilium nanum Klotzsch & Garcke
  • Lilium nepalense D. Don – lilia nepalska
  • Lilium oxypetalum (Royle) Baker
  • Lilium paradoxum Stearn
  • Lilium primulinum Baker
  • Lilium sempervivoideum Léveille
  • Lilium souliei (Franchet) Sealy
  • Lilium stewartianum Balfour. f. & Smith – lilia Stewarta
  • Lilium taliense Franchet
  • Lilium wardii Stapf ex Stern
  • Lilium ochraceum Franchet
Sekcja Martagon 
  • Lilium distichum Nakai
  • Lilium hansonii Leichtlin ex Baker – lilia Hansona
  • Lilium martagon L. – lilia złotogłów
  • Lilium medeoloides A. Gray
  • Lilium tsingtauense Gilg
Sekcja Candidum
  • Lilium bulbiferum L. – lilia bulwkowata
  • Lilium candidum L. – lilia biała
  • Lilium chalcedonicum L.
  • Lilium kesselringianum Miszczenko
  • Lilium ledebourii (Baker) Boissier – lilia Ledeboura
  • Lilium monadelphum Bieberstein
  • Lilium pyrenaicum Gouan – lilia pirenejska
  • Lilium akkusianum Gämperle
  • Lilium carniolicum Bernh. ex Koch
  • Lilium bosniacum (Beck) Beck ex Fritsch – lilia bośniacka
  • Lilium ciliatum P. H. Davis
  • Lilium pomponium L.
  • Lilium ponticum K. Koch – lilia pontyjska
  • Lilium albanicum Griseb – lilia albańska
  • Lilium rhodopeum Delip
  • Lilium polyphyllum Don
Sekcja Americanum
  • Lilium bolanderi S. Watson
  • Lilium columbianum Hort. ex Leichtlin
  • Lilium humboldtii Roezl & Leichtlin ex Duchartrei
  • Lilium kelloggii Purdy
  • Lilium rubescens S. Watson
  • Lilium washingtonianum Kellogg
  • Lilium kelleyanum Lemmon
  • Lilium occidentale Purdy
  • Lilium pardalinum Kellogg
  • Lilium parryi S. Watson
  • Lilium parvum Kellogg
  • Lilium canadense L.
  • Lilium grayi S. Watson
  • Lilium iridollae M. G. Henry
  • Lilium michiganense Farw.
  • Lilium michauxii Poir. – lilia karolińska
  • Lilium pyrophilum Skinner & Sorrie
  • Lilium superbum L.
  • Lilium catesbaei Walter
  • Lilium philadelphicum L.
Sekcja Longiflorum
  • Lilium leucanthum (Baker) Baker
  • Lilium puerense Qian
  • Lilium regale E. H. Wilson – lilia królewska
  • Lilium sargentiae E. H. Wilson – lilia Sargenta
  • Lilium sulphureum Baker ex Hooker f.
  • Lilium formosanum Wallace
  • Lilium longiflorum Thunberg – lilia długokwiatowa
  • Lilium neilgherrense Wight
  • Lilium philippinense Baker
  • Lilium wallichianum Schult f.
  • Lilium wenshanense Peng & Li
Sekcja Orientale
  • Lilium auratum Lindley – lilia pozłacana
  • Lilium brownii Brown ex Miellez
  • Lilium japonicum Thunberg & Houtton – lilia japońska
  • Lilium nobilissimum (Makino) Makino
  • Lilium rubellum Baker
  • Lilium speciosum Thunberg – lilia wspaniała
Gatunki niezaliczane do powyższych sekcji
  • Lilium georgei (Evans) Sealy
  • Lilium anhuiense Zhang & Shao
  • Lilium brevistylum (Yun Liang) Yun Liang
  • Lilium habaense Wang & Tang
  • Lilium huidongense Xu
  • Lilium jinfushanense Peng & Wang
  • Lilium matangense Xu
  • Lilium ningnanense Xu
  • Lilium omeiense Zhu
  • Lilium poilanei Gagnepain
  • Lilium potaninii Vrishcz.
  • Lilium puberulum Torrey ex Duchartrei
  • Lilium pyi Léveille
  • Lilium saccatum Yun Liang
  • Lilium tianschanicum Ivanova ex Grubov
  • Lilium ukeyuri Hort., Veitch ex anon.

Obecność w kulturze i symbolice[edytuj | edytuj kod]

Od niepamiętnych czasów lilia symbolizuje królewskość, majestat i chwałę[5][6].

Według mitologii greckiej i rzymskiej była poświęcona Herze (Junonie; powstała z jej mleka) i nielubiana przez Afrodytę[6][7]. Starożytni Grecy nazywali ją λείριον (leirion, od przymiotnika leiros ‘delikatny’, ‘cienki’, ‘wrażliwy’). W starożytnym Rzymie oznaczała nadzieję[8]. W chrześcijaństwie uchodzi za symbol niewinności, czystości, dziewiczości i zmartwychwstania[6][8].

Występuje jako ludowy motyw dekoracyjny na Podhalu pod nazwą leluja[8]. Stanowi także wzór heraldyczny[5].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 P.F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-07-28].
  2. 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 16-01-2009].
  3. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Lilium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 16-01-2009].
  4. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  5. 5,0 5,1 Leksykon symboli. Warszawa: ROK Corporation, 1991. ISBN 83-85344-23-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
  7. Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 127. ISBN 83-04-04673-3.
  8. 8,0 8,1 8,2 Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003, s. 665-666. ISBN 83-7399-022-4.