Jānis Lipke

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Miejsce pamięci Žaņisa Lipke - Muzem, Ryga (Łotwa).

Jānis (Žanis) Lipke (ur. 1 lutego 1900 w Mitawie, zm. 14 maja 1987 w Rydze) – łotewski robotnik portowy, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Biogram[edytuj]

Pracował jako robotnik w ryskim porcie przeładunkowym. W 1941 zdecydował się podjąć pracę jako dostawca dla Luftwaffe, by pomagać łotewskim Żydom. Oblicza się, że do października 1944 – daty wkroczenia Armii Czerwonej do Rygi – uratował 56 Żydów, ewakuując ich z ryskiego getta, co stanowi ponad 1/8[1] ogółu ocalałych z Holocaustu na Łotwie. Z pomocą rodziny i sąsiadów, organizował różne rodzaje kryjówek (np. piwnice domów w Rydze, wiejskie domy w okolicach Dobele...)[2] oraz system dostarczania pożywienia, gazet itp. dla prześladowanych[3].Pierwszą uratowaną przez niego osobą był przyjaciel rodziny - Chaim (Arke) Smoljanski, mieszkający z żoną i dziećmi w getcie. Jānis Lipke wraz z żoną, Johanną Lipke, za swoją bohaterską postawę wobec Holokaustu, otrzymali odznaczenie Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.

Muzeum[edytuj]

Z inicjatywy Māris Gailisa, łotewskiego polityka i przedsiębiorcy, w pobliżu domu bohatera w dniu 30.06 2013 roku zostało uroczyście otwarte Miejsce Pamięci Žanisa Lipke - Muzeum[2]. W ceremonii brali udział prezydenci: Łotwy (Andris Bērziņš) i Izraela (Szimon Peres)[4].

Szopa przy domu Žaņisa Lipke, pod którą znajdowała się kryjówka; stan z lat. 70. XX wieku.

Łotewska architektka Zaiga Gaile postarała się formą Czarnej Szopy zarówno odtworzyć atmosferę kryjówki, jak i stworzyć przestrzeń do refleksji dla zwiedzających, przywołując w projekcie Arkę Noego[5].

Uroczyste otwarcie Miejsca Pamięci.

Muzeum zostało nominowane do Europejskiego Muzeum Roku 2016 (EMYA)[6].

Przypisy

  1. Piotr Głuchowski: Nie trzeba mnie zabijać. Warszawa: Agora, 2008, s. 118. ISBN 978-83-7552-182-5.
  2. a b Žanis Lipke Memorial | Žaņa Lipkes memoriāls, www.lipke.lv [dostęp 2016-07-06].
  3. JānisJ. Dzintars JānisJ., Niewidzialny front: łotewskie podziemie antyfaszystowskie, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1977, s. 194.
  4. LolitaL. Tomsone LolitaL., Miejsce upamiętnienia Žanisa Lipke - najlepiej ukryte muzeum w Rydze., „Etnografia Nowa”, t. 7-8, Warszawa: Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, 2015-2016, ss.535- 547, ISSN 2080-8747.
  5. Architecture of Zaiga Gaile | Žaņa Lipkes memoriāls, www.lipke.lv [dostęp 2016-07-06].
  6. EMYA 2016 Nominees, www.europeanmuseumforum.info [dostęp 2016-07-06].

Bibliografia[edytuj]

  • Veilands Valdis, "A hundred great Latvians", Ryga 2006
  • Lolita Tomsone, ,,Miejsce upamiętnienia Žanisa Lipke - najlepiej ukryte muzeum w Rydze", [w:] Etnografia Nowa, t. 7-8, 2015-2016, Warszawa - Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie, ss. 535-547.