Sprawiedliwy wśród Narodów Świata

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ogród Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w Jad Waszem
Ceremonia wręczenia medali Sprawiedliwych wśród Narodów Świata w Senacie RP (2012)
Medal Sprawiedliwej wśród Narodów Świata Marty Bocheńskiej
Dyplom honorowy Marii Kotarby

Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (transkrypcja z hebrajskiego: Chasid Umot ha-Olam, חסיד אומות העולם) – najwyższe izraelskie odznaczenie cywilne nadawane nie-Żydom, przyznawane przez Instytut Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu Jad Waszem w Jerozolimie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Termin Sprawiedliwy wśród Narodów Świata oznaczał pierwotnie, w żydowskiej tradycji, osoby pochodzenia nieżydowskiego, które były dobrymi, bogobojnymi ludźmi. Według tej tradycji, wielki zestaw praw i nakazów zawartych w Torze, ale także w księgach Miszna, Gemara i ustnej tradycji, odnosi się tylko do Żydów, którzy odziedziczyli powinności po swoich przodkach. W przeciwieństwie do nich nie-Żydzi powinni przestrzegać jedynie prostych i oczywistych, niemal powszechnie przyjętych Siedmiu Praw Noego, ustanowionych po potopie, jak zakaz zabijania ludzi czy spożywania mięsa wyciętego z żywego zwierzęcia.

Judaizm naucza, że „jeśli człowiek niszczy jedno życie, to jest tak, jak gdyby zniszczył cały świat. A jeśli człowiek ratuje jedno życie, to jest tak, jak gdyby uratował cały świat” (Talmud Babiloński, Sanhedryn, 37a).

Autorzy dwutomowej "Encyklopedii Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata" (ang. The Encyclopedia of the Righteous Among the Nations) przeprowadzili badania analizujące motywy ratujących Żydów w czasie II wojny światowej i wyodrębnili kilka grup. Największą 49% ankietowanych była grupa ratująca Żydów ze względu na wieloletnią znajomość przed wojną. Na drugim miejscu 43% podawane były motywy humanitarne wynikające z niezgody na nieludzkie traktowanie Żydów podejmowane najczęściej spontanicznie ze względu na moralność. Pozostałe to: polityczno-ideologiczne 5,75%, religijne 2,1% w tym 0,7% to zakonnicy. W grupie sprawiedliwych znaleźli się nawet antysemici, określani nazwą ratujący antysemici, których było w ujęciu procentowym 0,17%[1].

Od 6 marca 2013 obchodzony jest Europejski Dzień Pamięci o Sprawiedliwych. Jego ustanowienie poparł m.in. w 2012 Parlament Europejski[2].

Zasady i kryteria[edytuj | edytuj kod]

Medal i dyplom zostały ustanowione dekretem Knesetu w 1963. Na medalu widnieje właśnie pochodzący z Talmudu napis „Kto ratuje jedno życie – ratuje cały świat”.

Kapituła instytutu pamięci Jad Waszem przyznaje wyróżnienie osobom i rodzinom, które z narażeniem własnego życia ratowały Żydów z Holocaustu podczas II wojny światowej. Uhonorowano również francuskie miasteczko Le Chambon-sur-Lignon, holenderskie Nieuwlande, duński ruch oporu, strajk z 25–26 lutego 1941 r. w Amsterdamie i polską Radę Pomocy Żydom (Żegotę). Uprawnieni do składania wniosków o przyznanie tytułu są sami uratowani albo ich bliscy. Dawniej poza medalem i dyplomem Sprawiedliwym przysługiwało także prawo do zasadzenia własnego drzewka w parku otaczającym siedzibę Instytutu, jednak z powodu braku miejsca zwyczaju zaniechano.

Osoba uznana za Sprawiedliwego jest odznaczana specjalnie wybitym medalem noszącym jej imię i nazwisko, dyplomem honorowym i przywilejem wpisania nazwiska na Murze Honorowym w Ogrodzie Sprawiedliwych w Jad Waszem. Odznaczenia są nadawane w trakcie podniosłej ceremonii w Izraelu lub w kraju zamieszkania tej osoby, gdzie działają dyplomatyczni przedstawiciele Izraela. W ceremoniach tych często uczestniczą przedstawiciele miejscowego rządu lub władz lokalnych, i są one relacjonowane przez media. Ustawa o Jad Waszem upoważnia instytut Jad Waszem do nadania Sprawiedliwemu, w uznaniu jego zasług, honorowego obywatelstwa państwa Izrael, a jeśli już nie żyje, nadania mu pamiątkowego obywatelstwa.

Każda osoba, którą uznano za Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, jest uprawniona do otrzymania od Jad Waszem stosownego certyfikatu. Jeśli osoba ta nie żyje, jej krewny może wystąpić o nadanie jej pamiątkowego obywatelstwa. Polityką Jad Waszem jest kontynuowanie programu tak długo, jak długo wnoszone będą prośby o przyznanie tego tytułu, wsparte mocnymi dowodami, spełniającymi wyznaczone kryteria.

Ważne kryteria:

  • Uratowany musi być Żydem, a osoba, która ocaliła mu życie, nie może być narodowości żydowskiej.
  • Z uratowaniem życia nie może się wiązać zysk materialny dla wybawcy (zwrot kosztów, na przykład za jedzenie lub mieszkanie, jest akceptowalny).
  • Pospieszenie na ratunek musiało wiązać się z jakimś ryzykiem dla życia lub wolności wybawcy.

Liczba wniosków o przyznanie tytułu wynosi około 600 rocznie, z czego około 20 procent jest odrzucanych.

Sprawiedliwy mieszkający w Izraelu otrzymuje co miesiąc wsparcie finansowe w wysokości średniej pensji. Dodatkowo przyznawany jest jemu i jego współmałżonkowi 8-dniowy zasiłek zdrowotny i zapewniane są darmowe usługi zdrowotne, w oparciu o izraelskie prawo ubezpieczeniowe. Obecnie jest to kilkadziesiąt osób.

Sprawiedliwy, który cierpi z powodów kłopotów finansowych, jest wspierany, niezależnie od miejsca zamieszkania, przez fundację Jewish Foundation for the Righteous, założoną w Nowym Jorku organizację filantropijną. Anne Frank Fonds, z siedzibą w Bazylei w Szwajcarii, wyszukuje osoby potrzebujące pomocy medycznej.

Statystyka[edytuj | edytuj kod]

Grób Sprawiedliwej Wśród Narodów Świata – Erny Stasiak na Cmentarzu Komunalnym Północnym w Warszawie

Odznaczenie otrzymało 26 513 osób (stan na styczeń 2017)[3]:

  1. Polska: 6706
  2. Holandia: 5595
  3. Francja: 3995
  4. Ukraina: 2573
  5. Belgia: 1731
  6. Litwa: 891
  7. Węgry: 844
  8. Włochy: 682
  9. Białoruś: 641
  10. Niemcy: 601
  11. Słowacja: 572
  12. Grecja: 335
  13. Rosja: 204
  14. Łotwa: 136
  15. Serbia: 135
  16. Chorwacja: 115
  17. Czechy: 116
  18. Austria: 109
  19. Mołdawia: 79
  20. Albania: 75
  21. Norwegia: 67
  22. Rumunia: 60
  23. Szwajcaria: 49
  24. Bośnia i Hercegowina: 43
  25. Armenia: 24
  26. Dania: 22
  27. Wielka Brytania: 22
  28. Bułgaria: 20
  29. Macedonia: 10
  30. Szwecja: 10
  31. Słowenia: 10
  32. Hiszpania: 9
  33. Stany Zjednoczone: 5
  34. Estonia: 3
  35. Portugalia: 3
  36. Brazylia: 2
  37. Chiny: 2
  38. Indonezja: 2
  39. Chile: 2
  40. Czarnogóra: 1
  41. Egipt: 1
  42. Ekwador: 1
  43. Gruzja: 1
  44. Irlandia: 1
  45. Japonia: 1
  46. Kuba: 1
  47. Luksemburg: 1
  48. Peru: 2
  49. Salwador: 1
  50. Turcja: 1
  51. Wietnam: 1

Artykuły o odznaczonych[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Sprawiedliwi wśród Narodów Świata.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Katarzyna Cegieła, Karol Madaj, Kamila Sachnowska, Olga Tumińska: Polacy ratujący Żydów w latach II wojny światowej. Warszawa: Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, IPN, 2008. ISBN 978-83-7629-008-9. OCLC 909561250. (pol.)
  2. Teksty przyjęte. Oświadczenie Parlamentu Europejskiego z dnia 10 maja 2012 r. w sprawie wsparcia dla ustanowienia Europejskiego Dnia Pamięci o Sprawiedliwych. W: Parlament Europejski [on-line]. europarl.europa.eu, 10 maja 2012. [dostęp 2015-02-26].
  3. Jad Waszem: Statystyki (ang.). yadvashem.org. [dostęp 2018-01-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • K. Madaj, Sprawiedliwi wśród Narodów Świata, w: Polacy ratujący Żydów w latach II wojny światowej. Teki edukacyjne IPN, red. Kamila Sachnowska, Warszawa 2008, s. 18.
  • Andrzej Guryn OFM, Władysław Alfred Żbik. Sprawiedliwy Między Narodami w :. Gazeta Montreal. 3-9 października 2003. str. 34-35.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]