Jezioro Orawskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jezioro Orawskie
Vodná nádrž Orava
Ilustracja
Położenie
Państwo

 Słowacja

Lokalizacja

Orawa

Miejscowości nadbrzeżne

Namiestów, Trzciana

Wysokość lustra

średnia 601 m n.p.m.

Wyspy

2

Morfometria
Powierzchnia

34,32 km²

Głębokość
• średnia
• maksymalna


15 m
38 m

Długość linii brzegowej

59 km

Objętość

0,375 km³

Hydrologia
Rzeki zasilające

Biała Orawa, Czarna Orawa

Rzeki wypływające

Orawa

Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego z zaznaczoną granicą Polski, na dole znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Orawskie”
Położenie na mapie Karpat
Mapa konturowa Karpat, u góry nieco na lewo znajduje się owalna plamka nieco zaostrzona i wystająca na lewo w swoim dolnym rogu z opisem „Jezioro Orawskie”
Ziemia49°23′38,38″N 19°33′27,81″E/49,393994 19,557725

Jezioro Orawskie[1], Zbiornik Orawski[1] (słow. Vodná nádrž Orava) – zbiornik zaporowy znajdujący się na Orawie w północnej Słowacji[2]. Jest to największy powierzchniowo i co do objętości sztuczny zbiornik wodny Słowacji[3]. Jezioro leży w regionie geograficznym Kotliny Orawskiej, u zbiegu rzek Czarnej i Białej Orawy. Uchodzą do niego także potoki: Półgórzanka, Jeleśnia, Chyżny oraz wiele pomniejszych. Powierzchnia zlewni powyżej zapory wynosi 1181,7 km2 [3]. Kilka kilometrów na południe, w dole Orawy, towarzyszy mu mały zbiornik wyrównawczy Tvrdošin.

Dzieje budowy[edytuj | edytuj kod]

Budowa geologiczna dorzecza górnej Orawy (flisz karpacki z warstwami nieprzepuszczalnych łupków, słabo akumulujący wodę[4]) wpływa na przyspieszony spływ wód z gór do dolin i w konsekwencji – na katastrofalne wezbrania Orawy i Wagu po każdych intensywniejszych opadach. Pomysły budowy tamy i zbiornika na Orawie, które miałyby temu zapobiec, datują się od XVIII w. Pierwszy model drewnianej zapory z 1730 r. zachował się do dziś i jest przechowywany w muzeum na Zamku Orawskim[5]. Pierwszy projekt budowy zapory betonowej, na terenie dawnej wsi Ujście nad Orawą (obecnie zalana wodami zapory) powstał w 1870 r., nie został jednak zrealizowany, podobnie jak kilka następnych. Najśmielszy projekt, z 1918 r., zakładał, że maksymalny poziom lustra wody w zaporze wyniesie 613 m n.p.m. (dziś: 602,4 m n.p.m.).

Dopiero w 1937 r. Ministerstwo Robót Publicznych zdecydowało o budowie. Ostateczny projekt opracowała szwajcarska firma „Swissboring” w latach 1940–1941. Prace przy badaniach geologicznych w rejonie przyszłej tamy rozpoczęto 24 lipca 1941 r., a samą budowę zaczęto 11 października tegoż roku. Po pokonaniu szeregu trudności wynikających z budowy geologicznej i tektoniki terenu, 1 grudnia 1943 r. rozpoczęło się betonowanie muru zapory. Po przerwie pod koniec II wojny światowej, w latach 19451948 przeprowadzono nowe badania i na ich podstawie w latach 1949–1951 opracowano nowy projekt zapory. Prace budowlane szły wolno, wstrzymywane przez kolejne powodzie, które zatapiały już wykonane wykopy i maszyny. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w 1954 r., a 2 maja 1953 r. uruchomiona została pierwsza turbina zainstalowanej w zaporze hydroelektrowni[5]. Ukończenie budowy miało miejsce w 1954 r.

Wpływ na okolicę[edytuj | edytuj kod]

Wodami zbiornika zostały zalane wsie: Hamry (słow. Oravské Hámre), Ławków (słow. Ľavkov), Osada, Słanica (słow. Slanica) i Ujście nad Orawą (dziś Ústie nad Priehradou – włączone do Trzciany), część wsi Bobrów (słow. Bobrov) oraz większa część (w tym zabytkowe centrum) Namiestowa. Ponad wodą pozostały dwa niewielkie wzniesienia, należące niegdyś do Słanicy – dziś wyspy: Slanický ostrov z kościołem pw. Podwyższenia Świętego Krzyża z XVIII w. oraz Vtáči ostrov. Po napełnieniu jeziora okazała się konieczna zmiana przebiegu granicy polsko-słowackiej, tak, by całe jezioro pozostało po stronie słowackiej[potrzebny przypis]. Obecnie granica na krótkim odcinku przebiega północnym brzegiem jeziora[potrzebny przypis]. Wyparowanie wody z jeziora przy temperaturze powietrza 30 °C wynosi 24 m³ dziennie.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Orawskie pełni głównie funkcję przeciwpowodziową i retencyjną, a także rekreacyjno-sportową: na jego brzegach znajduje się kilka ośrodków rekreacyjnych, camping, przystanie itp. Odpływ wody ze zbiornika (średnia roczna z lat 1961-2000: 18,2 m3/s[3]) służy również do napędzania dwóch turbin wodnych Kaplana o łącznej mocy 21,75 MW. Pracują one przy spadku wody od H = 9,9 m do H = 28,0 m i przepływie nominalnym Q = 2 x 50 = 100 m3/s[3]. Hydroelektrownia ta produkuje rocznie średnio 31 GWh energii elektrycznej[6]. Maksymalna produkcja, wynosząca 44,25 GWh, została zrealizowana w 1974 r. Łącznie, od początku eksploatacji do końca 2021 r. elektrownia wyprodukowała (nie licząc produkcji elektrowni przy zaporze Twardoszyn) 1999 TWh energii[3].

Przylegające do jeziora tereny stanowią ważną ostoję ptactwa, dla którego ustanowiono kilka obszarów chronionych: Obszary Natura 2000 Horná Orava, Jelešňa, Rašeliniská Oravskej kotliny, Zimník, Oravská vodná nádrž.

Widok na Jezioro Orawskie z Babiej Góry

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju: Nazewnictwo geograficzne świata. Zeszyt 11. Europa, Część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 205.
  2. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  3. a b c d e Oravská Priehrada [w:] [1]
  4. Kollár Daniel: Biela Orava – príroda, w: „Krásy Slovenska” R. LXXXVII, nr 1-2/2010, s. 12.
  5. a b Vlado Medzihradský: Orava. Turistický sprievodca. Bratislava: Šport, Slovenské telovýchovné vydavateľstvo, 1982.
  6. Vodná elektráreň Orava | Slovenské elektrárne, www.seas.sk [dostęp 2019-05-25] (słow.).