Orawa (rzeka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy rzeki, prawego dopływu Wagu. Zobacz też: inne znaczenia.
Orawa
Ilustracja
Orawa w Orawskim Podzamczu
Kontynent Europa
Państwo  Słowacja
Kraj  żyliński
Rzeka
Długość 60,3 km
Powierzchnia zlewni 1.991,8 km²
Średni przepływ 34,5 m³/s
Źródło
Miejsce Orawa,
Jezioro Orawskie
Wysokość 601 m n.p.m.
Współrzędne 49°22′30,7″N 19°33′24,8″E/49,375200 19,556900
Ujście
Recypient Wag
Miejsce Kraľovany
Wysokość 430 m n.p.m.
Współrzędne 49°09′13,8″N 19°08′17,1″E/49,153842 19,138081
Położenie na mapie kraju żylińskiego
Mapa lokalizacyjna kraju żylińskiego
źródło
źródło
ujście
ujście
Położenie na mapie Słowacji
Mapa lokalizacyjna Słowacji
źródło
źródło
ujście
ujście

Orawa (słow. Orava, węg. Árva) – rzeka w północnej Słowacji, w dorzeczu Dunaju, prawy dopływ Wagu[1] o długości – 60,3 km. Powierzchnia dorzecza – 1.991,8 km², średni przepływ u ujścia – 34,4 m³/s.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W historycznej formie „Arva” nazwa została po raz pierwszy zanotowana w roku 1267 w związku z istniejącym już wówczas Zamkiem Orawskim. Niewątpliwie pierwotnie odnosiła się ona do rzeki[2]. Pochodzeniem nazwy zajmowało się wielu językoznawców, etymologów i historyków, zarówno polskich jak i słowackich, m.in. Aleksander Brückner, Andrej Kavuljak, Šimon Ondruš, Jan M. Rozwadowski i Zdzisław Stieber, jednak brak jest dotychczas jednoznacznego wyniku tych badań. Według jednych z nich "Orawa" (Arva) jest nazwą presłowiańską, związaną z indogermańskim pierwiastkiem eren (szybki)[3]. Inne hipotezy wywodzą nazwę wprost od celtyckiego arva, oznaczającego szybką wodę, szybki ciek[2]. Słowacka forma Orava (Oravia) była po raz pierwszy użyta w dokumencie z 1314 r.[2].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Orawa wypływa ze sztucznego Jeziora Orawskiego (Oravska priehrada), do którego wpadają rzeki Czarna Orawa (mająca źródła w Polsce) i Biała Orawa wraz z kilkudziesięcioma innymi mniejszymi potokami, wśród których wyróżnia się Orawica (Oravica). Przed powstaniem sztucznego jeziora przyjmowano, że Orawa powstaje z połączenia Białej i Czarnej Orawy we wsi Ustie.

Płynie na południowy zachód. Przyjmuje wiele drobnych dopływów, odwadniających Tatry Zachodnie, Beskid Orawsko-Żywiecki, Magurę Orawską, pogórze Gór Choczańskich i Małą Fatrę, Skoruszyńskie Wierchy, Pogórze Orawskie. Przepływa przez Twardoszyn i Dolný Kubín. Wpada do Wagu we wsi Królewiany na pograniczu Wielkiej i Małej Fatry, między Rużomberkiem a Martinem.

Orawa ma charakter rzeki górskiej, z najwyższymi stanami wody wiosną, podczas topnienia śniegu w Tatrach i w Beskidach. W miejscu ujścia jest większą rzeką (jest szersza i ma większy przepływ) niż Wag, do którego uchodzi. Dzieje się tak dlatego, że powierzchnia dorzecza Orawy jest większa od powierzchni dorzecza Wagu powyżej ich połączenia, a także dlatego, że dorzecze Orawy jest bogatsze w opady, niż dorzecze górnego Wagu.

Orawa we wsi Dlhá nad Oravou

Dopływy:

Orawa jest główną rzeką historycznej krainy Słowacji o tej samej nazwie. W miejscowości Orawskie Podzamcze na wysokiej na 112 m skale stoi nad Orawą zabytkowy Zamek Orawski – dawniej siedziba administracji całego regionu orawskiego, dziś słowacka pamiątka narodowa i znacząca atrakcja turystyczna.

Niewielka część dorzecza Orawy leży w Polsce – są to dwa spośród kilku skrawków Polski należących do zlewiska Morza Czarnego: 358,4 km² na polskiej Orawie i 0,9 km² u źródeł Cichej Wody Orawskiej w Tatrach Zachodnich.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Orawa, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-30].
  2. a b c Medzihradský Vlado: Orava. Turistický sprievodca. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1982, b. ISBN, s. 28
  3. Matuszczyk Andrzej: Orawa i Pasmo Podhalańskie. Przewodnik monograficzny. Wydawnictwo Górskie, Poronin 1993, s. 11