Köneürgenç
 Mauzoleum | |
| Państwo | |
|---|---|
| Wilajet | |
| Etrap | |
| Populacja (2022) • liczba ludności |
|
Położenie na mapie Turkmenistanu  | |
 42°20′00,00″N 59°09′00,00″E/42,333333 59,150000
| |
Köneürgenç (Kunia-Urgencz) – miasto w północnym Turkmenistanie, w wilajecie daszoguskim, w delcie Amu-darii, siedziba etrapu. W 2022 roku liczyło ok. 37,2 tys. mieszkańców[1].
Jest miejscem, gdzie znajdują się nieodkryte ruiny stolicy Chorezmu, starożytnego miasta Urgencz z XII w. Od 2005 roku ruiny Kunia-Urgencz są chronione przez UNESCO i wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO[2]. W mieście rozwinął się przemysł włókienniczy, dywanowy oraz spożywczy[3].
Niegdyś położony nad rzeką Amu-daria, Köneürgenç był jednym z największych miast na Jedwabnym Szlaku. Data jego powstania jest nieznana, ale istniejące ruiny twierdzy Kyrkmolla wskazują na okres panowania dynastii Achemenidów.
XII i początek XIII stulecia określa się „złotym wiekiem Urgenczu”, ponieważ przewyższał pod względem ludności i sławy wszystkie inne miasta Azji Środkowej, z wyjątkiem Buchary. W 1221 roku miasto zostało zrównane z ziemią przez Czyngis-chana, w jednej z najbardziej krwawych masakr w ludzkiej historii[4].
Miasto zostało ponownie odbudowane po ataku Czyngis-chana, jednak zmiana biegu rzeki Amu-Daria na północ i ponowne zniszczenie miasta, tym razem przez Timura, spowodowały opuszczenie terenu przez żyjących mieszkańców, na zawsze. Nowe miasto Urgencz wybudowano na południowym wschodzie, w dzisiejszym Uzbekistanie. Pierwsze badania archeologiczne na miejscu starego miasta zostały przeprowadzone przez Aleksandra Jakubowskiego w 1929.
Większość zabytków jest całkowicie lub częściowo zrujnowana. Obecnie znajdują się tam trzy małe mauzolea z XII w. i bardziej znane z XIV w. mauzoleum Turabek-Chanum, które zostało odrestaurowane w latach 90. ub. wieku.
Najbardziej niesamowitym istniejącym obiektem Köneürgenç jest wybudowany w początkach XI w. minaret Temüra Kutługa, który ma 62 m wysokości[5]. Do jego budowy wykorzystano wysokie cegły, wcześniej aniżeli użyto takich do budowy minaretu w Dżam. Warto też wspomnieć o mauzoleum Il Arslan – najstarszym istniejącym zabytku: stożkowej kopule z 12 fasetami, osłaniającej grób dziadka Mohammeda II, Il-Arslana, którzy zginęli w 1172 roku.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ 2022-nji ýylda geçirilen Türkmenistanyň ilatynyň we ýaşaýyş jaý gorunyň uçdantutma ýazuwynyň netijeleri – 1. ILATYŇ SANY WE ÝERLEŞIŞI. Türkmenistanyň Statistika baradaky döwlet komiteti. [dostęp 2025-06-16]. (turkm.).
- ↑ Kunya-Urgench. UNESCO. (ang.).
- ↑ Köneürgenç, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-01-18].
- ↑ Sophie Ibbotson, Max Lovell-Hoare, Uzbekistan, Bradt Travel Guides, 15 sierpnia 2016, ISBN 978-1-78477-017-4 [dostęp 2016-11-10] (ang.).
- ↑ Minaret of Kutlug Timur. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-11-10)]. (ang.).