Kangur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kangur
Macropus[1]
Shaw, 1790[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – kangur olbrzymi (M. giganteus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada ssaki niższe
Nadrząd torbacze
Rząd dwuprzodozębowce
Rodzina kangurowate
Podrodzina kangury
Rodzaj kangur
Typ nomenklatoryczny

Macropus giganteus Shaw, 1790

Synonimy

Kangur[9] (Macropus) – rodzaj ssaka z podrodziny kangurów (Macropodinae) w rodzinie kangurowatych (Macropodidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gatunki należące do rodzaju Macropusendemitami australijskiej krainy zoogeograficznej[10][11][12].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała samic 67,1–185,7 cm, długość ogona samic 44,3-84,2 cm, długość ciała samców 94,6–230,2 cm, długość ogona samców 42,5–109 cm; masa ciała samic 17–42 kg, samców 18–90 kg[11].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Macropus: gr. μακροπους makropous, μακροποδος makropodos „długo-stopy”, od μακρος makros „długi, wielki”; πους pous, ποδος podos „stopa”[13].
  • Gigantomys: gr. γιγας gigas, γιγαντος gigantos „gigant, olbrzym”; μυς mus, μυός muos „mysz”[14]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790.
  • Kangurus: zlatynizowana forma ang. kangaroo[15]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790
  • Kanguroo: etymologicznie słowo „kanguroo” („pl. kangur”) pochodzi od „gaNurru” – słowa w języku guugu yimithirr, które było w przeszłości używane przez aborygenów w znaczeniu large black kangaroo (duży czarny kangur). Z czasem zaczęło jednak być używane dla określenia wielu gatunków zwierząt z rodziny kangurowatych. Pierwsze użycie nazwy odnotowane 4 sierpnia 1770 jest przypisywane angielskiemu żeglarzowi i odkrywcy Jamesowi Cookowi i botanikowi Josephowi Banksowi[16]. Nazwa ta nie jest jednak używana przez lokalne plemiona Australii[17].
  • Halmaturus (Kalmaturus, Halmatopus): gr. ἁλμα halma, ἁλματος halmatos „skok, sus”, od ἁλλομαι hallomai „skakać”; ουρα oura „ogon”[18]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790.

Nazwa zwyczajowa[edytuj | edytuj kod]

We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej dla określenia części gatunków rodzaju Macropus używane były nazwy zwyczajowe kangur, a także suwacz, kanguro[19]. Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” rodzajowi nadano oznaczenie kangur[9].

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

W tradycyjnym ujęciu do rodzaju Macropus należały taksony zgrupowane w podrodzajach Notamacropus i Osphranter[20] jednak badania genetyczne przeprowadzone w 2019 roku potwierdzają odrębność Notamacropus oraz Osphranter i podnoszą je do rangi rodzajów[21]. Do rodzaju należą następujące gatunki[10][9]:

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Kangur w sztuce kulinarnej zalicza się do dziczyzny. Mięso jest podobne do wołowiny, jednak o grubszych włóknach. Typową potrawą z kangura jest stek, który należy smażyć w ściśle określonym czasie 2-3 minut, gdyż potem twardnieje[22].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Niepoprawna późniejsza pisownia Halmaturus Illiger, 1811.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Macropus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. G.Shaw: The naturalist's miscellany, or Coloured figures of natural objects. Cz. 1. London: Printed for Nodder & Co., 1790, s. ryc. 33 i tekst. (ang.)
  3. É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier. Mammalogie. Mémoire sur une nouvelle division des Mammifères, et sur les principes qui doivent servir de base dans cette sorte de travail, lu à la société d’Histoire naturelle, le premier floréal de l’an troisième. „Magasin Encyclopédique”. 2, s. 188, 1795 (fr.). 
  4. B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammifères. Paris: Chez Plassan, Imprimeur-Librairie, 1799, s. 6. (fr.)
  5. J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 80. (łac.)
  6. P. Gervais. Didelphes ou marsupiaux. „Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle et des Phénomènes de la Nature”. 2, s. 533, 1835 (fr.). 
  7. J.A. Wagner. Bericht über die Leistungen in der Naturgeschichte der Säugthiere während der beiden Jahre 1839 und 1840. „Archiv für Naturgeschichte”. 7 (2), s. 8, 1841 (niem.). 
  8. a b c Nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 16, 17. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  9. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 102–103. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  10. a b M. Eldridge & G. Coulson: Family Macropodidae (Kangaroos and Wallabies). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 725–726. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.)
  11. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Subgenus Macropus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-27].
  12. Palmer 1904 ↓, s. 393.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 295.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 356.
  15. R.M.W. Dixon: The Languages of Australia. Cambridge: Cambridge University Press, 1980, s. 570. ISBN 978-1-108-01785-5.
  16. A. Meston: Origin of the word » KANGAROO." (ang.). The Brisbane Courier, 1890-06-17. [dostęp 2014-03-03].
  17. Palmer 1904 ↓, s. 308.
  18. Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich: zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, używane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku aż do chwili obecnej, źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowemi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materyałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich, Tom 2. Warszawa: Nakładem Autora; Skład Główny w Warszawie w księgarni E. Wendego i S-ki, 1894.
  19. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red.): Genus Macropus. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-10-27].
  20. M. Celik, M. Cascini, D. Haouchar, Ch. Van Der Burg, W. Dodt, A.R. Evans, P. Prentis, M. Bunce, C. Fruciano & M.J. Phillips. A molecular and morphometric assessment of the systematics of the Macropus complex clarifies the tempo and mode of kangaroo evolution. „Zoological Journal of the Linnean Society”. 186 (3), s. 793–812, 2019. DOI: 10.1093/zoolinnean/zlz005 (ang.). 
  21. Steki z kangura w marynacie – PrzyslijPrzepis.pl, www.przyslijprzepis.pl [dostęp 2017-11-18] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]