Kangur

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy rodzaju torbaczy. Zobacz też: ujednoznacznienie.
Kangur
Macropus[1]
Shaw, 1790[2]
Przedstawiciel rodziny – kangur smukły (M. agilis)
Przedstawiciel rodziny – kangur smukły (M. agilis)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada ssaki niższe
Nadrząd torbacze
Rząd dwuprzodozębowce
Rodzina kangurowate
Podrodzina kangury
Rodzaj kangur
Typ nomenklatoryczny

Macropus giganteus Shaw, 1790

Synonimy

Kangur[14] (Macropus) – rodzaj ssaka z podrodziny kangurów (Macropodinae) w rodzinie kangurowatych (Macropodidae).

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Gatunki należące do rodzaju Macropusendemitami australijskiej krainy zoogeograficznej[15].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała samców 48,2–230,2 cm, długość ogona samców 38–109 cm, długość ciała samic 44,7–185,7 cm, długość ogona samic 33–90 cm; masa ciała samców 4,1–92 kg, samic 3,2–42 kg[15].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Macropus: gr. μακροπους makropous, μακροποδος makropodos – długo-stopy, od μακρος makros – długi, wielki; πους pous, ποδος podos – stopa[16].
  • Gigantomys: gr. γιγας gigas, γιγαντος gigantos – gigant, olbrzym; μυς mus, μυός muos – mysz[17]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790.
  • Kangurus: zlatynizowana forma ang. kangaroo[18]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790
  • Kanguroo: Etymologicznie słowo „kanguroo” („pl. kangur”) pochodzi od „gaNurru” – słowa w języku Guugu Yimithirr, które było w przeszłości używane przez aborygenów w znaczeniu large black kangaroo (duży czarny kangur). Z czasem zaczęło jednak być używane dla określenia wielu gatunków zwierząt z rodziny kangurowatych. Pierwsze użycie nazwy odnotowane 4 sierpnia 1770 jest przypisywane angielskiemu żeglarzowi i odkrywcy Jamesowi Cookowi i botanikowi Josephowi Banksowi[19]. Nazwa ta nie jest jednak używana przez lokalne plemiona Australii[20].
  • Halmaturus (Kalmaturus, Halmatopus): gr. ἁλμα halma, ἁλματος halmatos – skok, sus, od ἁλλομαι hallomai – skakać; ουρα oura – ogon[21]. Gatunek typowy: Macropus giganteus Shaw, 1790.
  • Osphranter: gr. οσφραντηριος osphrantērios – wietrzący, węszący[22]. Gatunek typowy: Osphranter antilopinus Gould, 1842.
  • Megaleia: gr. μεγαλειος megaleios – dostojny, wspaniały[23]. Gatunek typowy: Kangurus laniger Gaimard, 1823 (= Kangurus rufus Desmarest, 1822).
  • Gerboides: rodzaj Gerbua F. Cuvier, 1825; -οιδης -oidēs – przypominający[24]. Gatunek typowy: Kangurus rufus Desmarest, 1822.
  • Boriogale: gr. βορειος boreios – z północy (tj. z Australii Południowej!); γαλε gale – łasica[25]. Gatunek typowy: Macropus (Boriogale) magnas Owen, 1874 (= Kangurus rufus Desmarest, 1822).
  • Phascolagus: gr. φασκωλος phaskōlos – skórzana torba; λαγως lagōs – zając[26]. Gatunek typowy: Macropus erubescens P.L. Sclater, 1870[a].
  • Dendrodorcopsis : skróty nazw rodzajów: Dendrolagus S. Müller, 1840 i Dorcopsis Schlegel & S. Müller 1845; οψις opsis – wygląd[13]. Gatunek typowy: Dendrodorcopsis woodwardi W. Rothschild, 1903 (= Macropus bernardus W. Rothschild, 1904).
  • Notamacropus: gr. νοτος notos – południe; rodzaj Macropus Shaw, 1790[27]. Gatunek typowy: Halmaturus agilis Gould, 1842.

Nazwa zwyczajowa[edytuj | edytuj kod]

We wcześniejszej polskiej literaturze zoologicznej dla określenia części gatunków rodzaju Macropus używane były nazwy zwyczajowe kangur, a także suwacz, kanguro[28]. Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” rodzajowi nadano oznaczenie kangur[14].

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj obejmuje 14 gatunków zgrupowanych w trzech podrodzajach[29][14]:

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

Kangur w sztuce kulinarnej zalicza się do dziczyzny. Mięso jest podobne do wołowiny, jednak o grubszych włóknach. Typową potrawą z kangura jest stek, który należy smażyć w ściśle określonym czasie 2-3 minut, gdyż potem twardnieje[31].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Podgatunek M. robustus.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Macropus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. G.Shaw: The naturalist's miscellany, or Coloured figures of natural objects. Cz. 1. London: Printed for Nodder & Co., 1790, s. ryc. 33 i tekst. (ang.)
  3. É. Geoffroy Saint-Hilaire & G. Cuvier. Mammalogie. Mémoire sur une nouvelle division des Mammifères, et sur les principes qui doivent servir de base dans cette sorte de travail, lu à la société d’Histoire naturelle, le premier floréal de l’an troisième. „Magasin Encyclopédique”. 2, s. 188, 1795 (fr.). 
  4. B.G. de Lacépède: Tableau des divisions, sous-divisions, ordres et genres des mammifères. Paris: Chez Plassan, Imprimeur-Librairie, 1799, s. 6. (fr.)
  5. J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 80. (łac.)
  6. P. Gervais. Didelphes ou marsupiaux. „Dictionnaire Pittoresque d’Histoire Naturelle et des Phénomènes de la Nature”. 2, s. 533, 1835 (fr.). 
  7. J.A. Wagner. Bericht über die Leistungen in der Naturgeschichte der Säugthiere während der beiden Jahre 1839 und 1840. „Archiv für Naturgeschichte”. 7 (2), s. 8, 1841 (niem.). 
  8. J.von N.F.X. Gistel: Naturgeschichte des Thierreichs für höhere Schulen. Stuttgart: Hoffmann, 1848, s. ix. (niem.)
  9. P. Gervais: Histoire Naturelle des Mammifères, avec l’indication de leurs moeurs, et de leurs rapports avec les arts, le commerce et l’agriculture. T. 2: Carnivores, Proboscidiens, Jumentés, Bisulques, Édentes, Marsupiaux, Monotrèmes, Phoques, Sirénides, et Cétacés. Paris: L. Curmer, 1855, s. 271. (fr.)
  10. Owen 1874 ↓, s. 247.
  11. Owen 1874 ↓, s. 261.
  12. a b W. Rotschild. Preliminary diagnosis of a new genus and species of kangaroo. „Novitates Zoologicae”. 10, s. 414, 1903 (ang.). 
  13. a b c W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 16, 17. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  14. a b M. Eldridge & G. Coulson: Family Macropodidae (Kangaroos and Wallabies). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 5: Monotremes and Marsupials. Barcelona: Lynx Edicions, 2015, s. 725–735. ISBN 978-84-96553-99-6. (ang.)
  15. Palmer 1904 ↓, s. 393.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 295.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 356.
  18. R.M.W. Dixon: The Languages of Australia. Cambridge: Cambridge University Press, 1980, s. 570. ISBN 978-1-108-01785-5.
  19. A. Meston: Origin of the word » KANGAROO." (ang.). The Brisbane Courier, 1890-06-17. [dostęp 2014-03-03].
  20. Palmer 1904 ↓, s. 308.
  21. Palmer 1904 ↓, s. 486.
  22. Palmer 1904 ↓, s. 404.
  23. Palmer 1904 ↓, s. 294.
  24. Palmer 1904 ↓, s. 139.
  25. Palmer 1904 ↓, s. 529.
  26. a b L. Dawson & T. Flannery. Taxonomic and Phylogenetic Status of Living and Fossil Kangaroos and Wallabies of the Genus Macropus Shaw (Macropodidae: Marsupialia), with a New Subgeneric Name for the Larger Wallabies. „Australian Journal of Zoology”. 33 (4), s. 489, 1985 (ang.). 
  27. Erazm Majewski: Słownik nazwisk zoologicznych i botanicznych polskich: zawierający ludowe oraz naukowe nazwy i synonimy polskie, używane dla zwierząt i roślin od XV-go wieku aż do chwili obecnej, źródłowo zebrane i zestawione z synonimami naukowemi łacińskiemi w podwójnym porządku alfabetycznym i pomnożone porównawczym materyałem, zaczerpniętym z innych języków słowiańskich, Tom 2. Warszawa: Nakładem Autora; Skład Główny w Warszawie w księgarni E. Wendego i S-ki, 1894.
  28. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Macropus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2018-01-26]
  29. J. Gould. Descriptions of four New Species of Kangaroos. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 9, s. 80, 1842 (ang.). 
  30. Steki z kangura w marynacie – PrzyslijPrzepis.pl, www.przyslijprzepis.pl [dostęp 2017-11-18] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. R. Owen. On the Fossil Mammals of Australia.—Part VIII. Family Macropodidæ: Genera Macropus, Osphranter, Phascolagus, Sthenurus, and Protemnodon. „Philosophical transactions of the Royal Society of London”. 164, s. 245–288, 1874 (ang.). 
  2. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 71-718, seria: North American Fauna. (ang.)