Karol Jancewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Karol Jancewicz
Charles Jancewicz
Ilustracja
Nagrobek Karola Jancewicza i Elizabeth Jancewcz na Ipswich Old Cemetery w Suffolk, Wielka Brytania.
Data i miejsce urodzenia ok. 1793-1795
Warszawa lub woj. wileńskie
Data i miejsce śmierci 26 kwietnia 1881
Ipswich
Zawód, zajęcie baron, żołnierz, działacz emigracyjny, przedsiębiorca
Odznaczenia
Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Medal św. Heleny (Francja)

Karol Jancewicz, także Charles Jancewicz (ur. ok. 1793[1]-1795[2] w Warszawie lub w woj. wileńskim[3], zm. 26 kwietnia 1881 w Ipswich[4]) – napoleończyk, oficer powstania listopadowego, działacz emigracyjny, przedsiębiorca; kawaler Złotego Krzyża Orderu Virtuti Militari, baron.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził ze Żmudzi, z rodziny szlacheckiej[5]. Służył w Wojsku Polskim Księstwa Warszawskiego[6]. Brał udział w wyprawie Napoleona na Moskwę w roku 1812 (m.in. przebywał w Moskwie w czasie pożaru tego miasta[7]), po upadku której dostał się do niewoli rosyjskiej. W bliżej nie ustalonych okolicznościach zbiegł, a następnie przedostał się do Francji, gdzie wstąpił w szeregi armii francuskiej[7]. Według legendy, otrzymał Krzyż Legii Honorowej (lub medal) od samego Napoleona, który miał zdjąć ów krzyż z własnej piersi i uhonorować nim Jancewicza[7]. W kampanii napoleońskiej Karol Jancewicz otrzymał wiele ran, m.in. był raniony szablą w twarz, a pozostała po tym urazie blizna stanowiła swego rodzaju znak rozpoznawczy Jancewicza w późniejszych latach[7].

W powstaniu listopadowym służył początkowo jako porucznik (od 21 grudnia[6]), następnie jako kapitan (15 czerwca) i major w 2 Pułku Mazurów[5]. 4 października 1831 r. otrzymał Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari[8]. Następnego dnia przekroczył granicę pruską[6] z armią gen. Macieja Rybińskiego.

Po upadku powstania wyemigrował na zachód Europy (m.in. do Bourges, Poitiers, Besançon, Rufféc, Paryża, Londynu, Jersey, Ipswich). Był współautorem aktu Konfederacji Narodu Polskiego[5], ogłoszonego w Paryżu, w dniu 25 lutego 1836, tj. w piątą rocznicę bitwy grochowskiej. Konfederacja została zawiązana w celu zjednoczenia całej emigracji polskiej i połączenia wysiłków zmierzających do odzyskania przez Polskę niepodległości[9]. W listopadzie 1836 został wydalony do Anglii[6]. W roku 1837 wstąpił do Komisji do Zbadania Finansów Rady Gospodarczej w Szwajcarii; był także członkiem Ogółu Londyńskiego oraz członkiem Zjednoczenia gminy Westminster w Londynie, w którym tymczasowo pełnił funkcję sekretarza[5]. W 1838 opublikował odezwę „Ogół Londyński do Emigracji Polskiej”[10]. Także w Londynie wstąpił w struktury Towarzystwa Demokratycznego Polskiego (lipiec 1846), lecz już w roku następnym, wyrokiem Sądu Bratniego w Lyonie, został wykreślony z listy członków za nieszanowanie woli większości (11 października 1847)[5].

W czasie wojny krymskiej współorganizował polski oddział dla wsparcia wojsk sułtana przeciwko Rosji[11]. W marcu 1858 r. został uhonorowany przez francuskiego wicekonsula Medalem św. Heleny, ustanowionym dla żołnierzy walczących pod sztandarami Napoleona I[12]. Otrzymał ponadto dwa inne medale[7].

Inskrypcja-wiersz na nagrobku Karola Jancewicza

W Wielkiej Brytanii był znany jako Charles Jancewicz[4]. Po kilkukrotnych nieudanych próbach otrzymania brytyjskiego obywatelstwa (1855-1859), uzyskał naturalizację w dniu 12 grudnia 1866 r[13][3]. Ostatnie lata życia spędził w angielskim Ispwich, gdzie posiadał czynne prawo wyborcze oraz kilka nieruchomości[2]. Po raz pierwszy ożenił się w roku 1844 w kolegiacie westminsterskiej, w Londynie[14]. Po śmierci pierwszej żony ożenił się po raz drugi: 12 sierpnia 1851 zawarł w Lambeth związek małżeński z Angielką Elizabeth Taylor[15] (1810-1880), z którą adoptował w szpitalu w Saint Helier[16] córkę Honorę.

Zmarł 26 kwietnia 1881 roku. Został pochowany na Ipswich Old Cemetery w Suffolk[4]. Z inicjatywy Honory Ryan wykonano na kamieniu nagrobnym w języku angielskim inskrypcję-wiersz opiewający jej ojca i Polskę.

Po śmierci Jancewicza, na łamach The Ipswich Journal (30 kwietnia 1881) ukazał się nekrolog zatytułowany An Eventful Life, poświęcony pamięci polskiego barona.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Według inskrypcji na nagrobku oraz według nekrologu zamieszczonego na łamach Edinburgh Evening News (2 V 1881), Karol Jancewicz żył 88 lat (a więc mógł urodzić się w roku 1793).
  2. a b Charles & Elizabeth Jancewicz, „Flickr” [dostęp 2018-04-08] (ang.).
  3. a b Archiwum brytyjskiego Home Office, dokumenty oznaczone sygnaturą HO/1/136/5286 i datowane na 12 grudnia 1866 r.
  4. a b c Martin Nicholson's Cemetery Project, www.martin-nicholson.info [dostęp 2018-04-08].
  5. a b c d e Marian Tyrowicz, Towarzystwo Demokratyczne Polskie 1832-1863. Przewodnik biobibliograficzny, Warszawa 1964, s. 244.
  6. a b c d Robert Bielecki, Słownik biograficzny oficerów powstania listopadowego, t. II, Warszawa 1996, s. 188.
  7. a b c d e An Eventful Life, „The Ipswich Journal”, 30 kwietnia 1881, s. 5.
  8. Janusz Stankiewicz, KAWALEROWIE ORDERU VIRTUTI MILITARI, www.stankiewicze.com [dostęp 2018-04-10] [zarchiwizowane z adresu 2008-05-06].
  9. Postępowa publicystyka emigracyjna 1831-1846. Wybór źródeł, 1961, s. 267.
  10. Karol Jancewicz, Ogol Londynski do Emigracji Polskiej, impr. Bourgogne et Martinet, 1838 [dostęp 2018-04-08] (pol.).
  11. Death of a Polish veteran, „Edinburgh Evening News”, 2 maja 1881.
  12. La Médaille de Ste.-Hélène, „Chronique de Jersey”, 20 marca 1858.
  13. Mieczysław Paszkiewicz, Polacy naturalizowani w Wielkiej Brytanii w XIX wieku, Buenos Aires - Paryż 1966.
  14. Registration Marriage Index, 1837-1915
  15. London Metropolitan Archives; London, England; Church of England Parish Registers, 1754-1931; Reference Number: p85/jna3/046
  16. A history of Gloucester Street - theislandwiki, www.theislandwiki.org [dostęp 2018-04-09] (ang.).