Kauczukowiec brazylijski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kauczukowiec brazylijski
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd malpigiowce
Rodzina wilczomleczowate
Rodzaj kauczukowiec
Gatunek kauczukowiec brazylijski
Nazwa systematyczna
Hevea brasiliensis Muli. Arg.

Kauczukowiec brazylijski, kauczukowe drzewo (Hevea brasiliensis) – to wydajna (przez to najczęściej uprawiana na plantacjach) roślina kauczukodajna. Pochodzi z Ameryki Południowej, gdzie występuje naturalnie w lasach dorzecza Amazonki.[2] Jest to gatunek wiecznie zielonego drzewa należący do rodziny wilczomleczowatych.  W naturalnych warunkach rośnie do 30 m wysokości, pień osiąga ok. 1 m średnicy.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo wysokości 15-30 m.
Liście
Całobrzegie, skórzaste, kształtu owalnego, trójdzielne, długoogonkowe, zebrane są w pęczki na końcach gałązek.
Kwiatostan
Wiecha.
Kwiaty
Pojedyncze, koloru żółtawego, okwiat dzwonkowaty, 5-dzielny z 10 pręcikami i jednym słupkiem.
Owoc
Trójdzielna torebka (3-5 cm średnicy), zawierający nasiona koloru brązowego.
Pozyskiwanie soku

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina kauczukodajna. Sok mleczny (parakauczuk) zawiera do 40% kauczuku będącego surowcem do wyrobu gumy. Nasiona przeznaczane są do otrzymania oleju (do 37% tłuszczu) używanego przy wyrobie pokostu, mydeł, pozostałość – wytłoki stanowią cenną paszę.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kauczuk wykorzystywany był przez Indian do uszczelniania łodzi i naczyń oraz do wyrobu piłek. Właściwości kauczuku doceniono wraz z rozwojem przemysłu samochodowego na przełomie XIX i XX w. Po odkryciu wulkanizacji przez Charlesa Goodyeara w 1839 r. zapotrzebowanie na kauczuk znacznie wzrosło. Początkowo kauczuk pozyskiwano tylko z drzew dziko rosnących na terenie Brazylii zatem państwo to w latach 1905-1914 było monopolistą na rynku. W roku 1875 wbrew zakazowi Anglicy wywieźli nasiona i założyli plantację w Cejlonie. Z czasem wyspecjalizowane plantacje (usytuowane w Indiach, czy Azji Południowo-Wschodniej) stały się głównym dostawcą tego surowca, natomiast ze względu na znaczne zdewastowanie drzew pozycja Brazylii stała się marginalna. Japońska okupacja krajów Azji Południowo-Wschodniej podczas II wojny światowej i brak możliwości eksportu kauczuku spowodowały rozwój produkcji kauczuku syntetycznego[3].

Uprawa i zbiory[edytuj | edytuj kod]

Kraje strefy międzyzwrotnikowej (15-20° szerokości geograficznej) o klimacie podrównikowym[3]. Do uprawy wymagana jest stała temperatura 21-32°C oraz równomiernie rozłożone opady ok. 1800-2500 mm rocznie. Kauczukowiec nie posiada specjalnych wymagań glebowych, ale jest podatny na choroby. Wiek produkcyjny osiągają drzewa 5-6 letnie, w pełni produkcyjne są dopiero po 14-15 latach uprawy, a mogą być eksploatowane do ok. 30-35 lat.

Poprzez odpowiednie (pod względem gęstości, długości i kąta nachylenia) nacinanie szarej, gładkiej kory pozyskuje się lepki, mleczny sok nazywany lateksem, z którego następnie w procesie koagulacji uzyskuje się naturalny kauczuk tzw. parakauczuk. Produktywność kauczukowca brazylijskiego jest uzależniona od wielu czynników i stąd duża rozpiętość w osiąganych zbiorach od 3-5 q z ha nawet do 10-15 q z ha. 99% produkcji kauczuku naturalnego pozyskuje się z kauczukowca brazylijskiego[3].

Największy udział w produkcji kauczuku naturalnego mają kraje: Tajlandia 2,2 mln t, Indonezja 1,6 mln t, Malezja 0,9 mln t, Indie 0,6 mln t, Chiny 0,4 mln t, Wietnam 0,2 mln t, mniejszy Liberia, Nigeria, Kongo, Brazylia[2].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-11-26].
  2. a b Jan Falkowski, Jerzy Kostrowicki, Geografia rolnictwa świata, 2005.
  3. a b c Zbigniew Podbielkowski, Rośliny użytkowe, 1992.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Rośliny użytkowe, Wiedza Powszechna, W-wa, 1966
  2. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  3. Falkowski J., Kostrowicki J.: Geografia rolnictwa świata, Warszawa, PWN 2005. ​ISBN 83-01-14554-4​.
  4. Podbielkowski Z.: Rośliny użytkowe, Warszawa, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne 1992.