Klaka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło klaka w Wikisłowniku

Klaka (z franc. claque) – sztucznie organizowane przez tzw. klakierów objawy zachwytu lub niezadowolenia publiczności podczas spektaklu teatralnego, koncertu, opery, operetki itp. pokazów artystycznych.

Odbywało się to w ten sposób, że na sygnał szefa klakierów pozostali członkowie grupy inicjowali objawy aplauzu wstając z foteli i krzycząc bis lub też odwrotnie, wygwizdując aktorów oraz śmiejąc się w najmniej odpowiednich momentach, tym samym kwestionując ich umiejętności dramatyczne. Pozostali, będący w większości widzowie, najczęściej mało obeznani z rzeczywistą wartością przedstawienia czy koncertu, na zasadzie tzw. społecznego dowodu słuszności, reagowali podobnie, wpływając na ogólną ocenę aktorów oraz całego spektaklu. Miało to także oczywisty wpływ na recenzje, popularność artystów i ich wynagrodzenie, repertuar teatru lub opery i okres wystawiania poszczególnych sztuk. Szczególne znaczenie miała klaka na przedstawieniach premierowych. Pozytywną klakę organizowali aktorzy i ich przyjaciele, a przede wszystkim dyrektorzy odpowiedzialni za przedstawienie i zainteresowani sukcesem. Dla "swoich" klakierów rezerwowali stałe miejsca i wstęp bez biletów. Negatywną klakę opłacała konkurencja i osobiści wrogowie aktorów lub autorów sztuki.

Historia klaki[edytuj | edytuj kod]

Wiadomo ze źródeł historycznych, że występy cesarza Nerona na rozkaz oklaskiwało do 5 tys. jego żołnierzy. Także francuski poeta Jean Daurat wykupował część biletów na przedstawienia swojej sztuki i rozdawał wśród znajomych za obietnicę jawnego aplauzu.

W 1820 roku Sauton oraz Porscher zorganizowali w Paryżu przedsięwzięcie pod nazwą L’Assurance des Succés Dramatiques (pol. Zapewnienie sukcesu przedstawienia) i, jak nazwa mówi, za drobną opłatą "zabezpieczali" przedstawienia przed zrobieniem klapy stosując klakę. Ponieważ obaj byli miłośnikami opery początkowo ubezpieczenie obejmowało tylko spektakle operowe, wymagające kosztownych dekoracji. Już w latach trzydziestych XIX wieku była to usługa standardowa, stosowana powszechnie na wszystkich pokazach dla publiczności w całej Europie (organizowano ją nawet podczas odczytów naukowych). Powód był prosty – nawet najlepsze przedstawienie wyglądało skromnie wobec najgorszej chałtury odpowiednio oprawionej klaką. Usługi szybko uległy rozbudowie, a cenniki drukowano w pismach poświęconych życiu teatralnemu np. w Londynie w "Musical Times". Usługi klakierskie obejmowały aplauz przy wejściu aktora na scenę, aplauz (krótki lub długi) po zakończeniu aktu lub sztuki, okrzyki typu bis, brawo, wymuszenie bisowania itp. Nieoficjalnie można było załatwić gwizdy, śmiechy oraz deprymujące komentarze (było to rzadsze i trzymane w tajemnicy bo można było narazić się np. na pojedynek). Jeśli szykujący się do występu jakiś przyjezdny artysta lub trupa nie raczyli wynająć klaki, szef klakierów zwykle im przypominał o tej konieczności, grożąc darmowym pokazem klaki negatywnej.

Wśród klakierów pojawiły się też specjalizacje:

  • pleureuse – kobieta potrafiąca skłonić publiczność do płaczu; nieodłącznym jej atrybutem była chusteczka często przykładana do oczu,
  • bisseur – specjalista od wywoływania bisów,
  • rieur – "rozśmieszacz" sali,
  • chatouilleur – prześmiewcy i krytykanci, jeden zaczynał temat, a drugi go puentował, wywołując na sali salwy śmiechu zupełnie niezwiązane ze sztuką, rozpraszało to uwagę sali i myliło aktorów (przykładem takich chatouilleur mogą być znani z Muppet Show dwaj starsi i wiecznie niezadowoleni panowie Statler i Waldorf).

Nad całością czuwał szef klakierów (chef de claque) i on kontaktował się ze zleceniodawcą i zależnie od zapotrzebowania organizował i instruował pozostałych klakierów.

Dla ludzi bywających na przedstawieniach sporadycznie, klakierzy byli jednymi z wielu widzów. Dla bywających stale w teatrze, byli raczej znanymi postaciami. W powieści pt. "Lalka" Wokulski organizował klakę "własnymi siłami", dzięki czemu sukces ulubieńca Izabeli Łęckiej wyglądał bardziej autentycznie. Obecnie wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia w społeczeństwie i zwiększoną rolą gazet i telewizji, klaka ma mniejsze znaczenie, a przynajmniej nikt jej nie robi oficjalnie. Pewne zasługi w zwalczaniu klaki mają Mahler oraz Toscanini.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert B. Cialdini: Wywieranie wpływu na ludzi: teoria i praktyka. Gdańsk: Gdańskie Wydaw. Psychologiczne, 2000. ISBN 83-85416-39-0.