Kościół św. Marii Magdaleny w Bełku
 nr rej. - A/665/2020 z 16.06.2020 (woj. śląskie)[1] - 558/66 z 05.02.1966 (woj. katowickie)[2] | |||||||||||||||||||
 Widok kościoła od strony zachodniej | |||||||||||||||||||
| Państwo | |||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Miejscowość | |||||||||||||||||||
| Adres |
ul. Kościelna | ||||||||||||||||||
| Wyznanie | |||||||||||||||||||
| Kościół | |||||||||||||||||||
| Parafia | |||||||||||||||||||
| Wezwanie | |||||||||||||||||||
| Wspomnienie liturgiczne | |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||
Położenie na mapie gminy Czerwionka-Leszczyny  | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski  | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego  | |||||||||||||||||||
Położenie na mapie powiatu rybnickiego  | |||||||||||||||||||
 50°07′55,64″N 18°42′29,59″E/50,132122 18,708219
| |||||||||||||||||||
Kościół pw. św. Marii Magdaleny w Bełku – zabytkowy kościół katolicki znajdujący się w Bełku w powiecie rybnickim w województwie śląskim. Jest kościołem należącym do parafii św. Jana Sarkandra w Bełku w dekanacie dębieńskim w archidiecezji katowickiej[3].
Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli rybnickiej[4].
Świątynia została wpisana do rejestru zabytków 5 lutego 1966 pod numerem A/558/66 oraz 16 czerwca 2020 pod numerem A/665/2020[5].
Historia
[edytuj | edytuj kod]Najstarsze zachowane wzmianki o istnieniu kościoła we wsi Bełk pochodzą ze spisu świętopietrza z 1447, jednakże świątynia istniała już wcześniej. Prawdopodobnie pierwszy kościół w Bełku powstał między 1305 a 1320[6]. Według opisów zawartych w XVII-wiecznych protokołach wizytacyjnych była to niewielka, drewniana świątynia (o wymiarach ok. 8 m x 15,5 m) z dostawioną wieżą i z zakrystią. W dachu znajdowała się sygnaturka z dzwonem. Wewnątrz ustawiono trzy ołtarze (w tym główny złocony), ambonę i chrzcielnicę. Kościół nosił wezwanie Wszystkich Świętych[7]. Świątynia ta została zniszczona przez pożar, ocalono część wyposażenia, w tym główny ołtarz i ambonę[8].
Obecny kościół wybudowany został w połowie XVIII wieku. Data na belce stropowej zakrystii wskazuje na rok 1753, co potwierdzają badania dendrochronologiczne przeprowadzone w 2013 roku[9]. Na podstawie pobranych próbek autor badań Aleksander Konieczny stwierdził, że kościół w Bełku wybudowany został w latach 1753-1756 i przetrwał do naszych czasów bez późniejszych istotnych przeróbek, co czyni go „zabytkiem wyjątkowo jednorodnym”[10]. Kościół uzyskał nowe wezwanie - św. Marii Magdaleny[8].
Kościół św. Marii Magdaleny był kościołem parafialnym do 2007, kiedy to oddano do użytku nowo wybudowany kościół św. Jana Sarkandra[11]. Wówczas świątynia została wyłączona z użytkowania. W 2008 rozważano przeniesienie kościoła do Wodzisławia Śląskiego (do dzielnicy Wilchwy), ale zaprotestowała część mieszkańców Bełku. Ostatecznie w 2009 Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję o pozostawieniu kościoła w Bełku[12].
W latach 2012-2016 przeprowadzono kompleksowy remont konstrukcji kościoła w tym wykonano m.in: remont konstrukcji wieży, wymianę części podwalin, naprawę fundamentów, remont więźby dachowej, wymianę gontów i oszalowania, remont konstrukcji przydaszków, konserwację stolarki drzwiowej, wykonanie nowych instalacji. W trakcie prac częściowo odsłonięto dekorację malarską wnętrza[11].
Architektura
[edytuj | edytuj kod]Kościół jest orientowany, wybudowany z drewna jodłowego i dębowego (podwaliny) w konstrukcji zrębowej, wieża w konstrukcji słupowej. Nawa posiada rzut zbliżony do kwadratu, prezbiterium jest węższe, zamknięte trójbocznie. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia. Po stronie zachodniej nawy znajduje się wieża - dzwonnica, przez którą prowadzi główne wejście do kościoła. Drugie wejście, poprzedzone niewielkim przedsionkiem, wykonane jest w ścianie południowej nawy[13]. Nawa i prezbiterium przykryte są dachami dwuspadowymi o różnej wysokości, krytymi gontem, zakrystia dachem pulpitowym. Wieża zwieńczona jest izbicą i baniastym hełmem. Świątynię otaczają daszki okapowe[14].
Wnętrze jest jednonawowe. Prezbiterium podwyższone, zaakcentowane łukiem tęczowym o wykroju elipsy. W części zachodniej umieszczono chór muzyczny. Nawa i prezbiterium przykryte są pozornymi, spłaszczonymi, sklepieniami kolebkowymi, zakrystia drewnianym stropem belkowym[14].
Wystrój i wyposażenie
[edytuj | edytuj kod]_ID_641145.jpg)
- wczesnobarokowy ołtarz główny z 1670[15][a] , w którym znajduje się obraz patronki kościoła (dzieło Josepha Fahnortha prawdopodobnie namalowany w 1870) oraz dwie wkomponowane późnogotyckie rzeźby św. Katarzyny i św. Barbary datowane na ok. 1500[16]. Tabernakulum umieszczone w ołtarzu pochodzi z XIX wieku[17].
- ołtarze boczne pochodzące z 1870 r. wykonane są w stylu eklektycznym, obrazy znajdujące się w nich przedstawiają NMP Niepokalanie Poczętą (ołtarz lewy) oraz św. Antoniego Pustelnika (ołtarz prawy)[18].
- barokowa ambona z figurami Ewangelistów z II poł. XVII w.[19]
- chrzcielnica neogotycka z XIX w.[20]
- kamienna kropielnica na wodę święconą ufundowana w 1657 r. przez ówczesnego właściciela miejscowości Wojciecha (Adalberta) Holly, z wyrytymi inicjałami fundatora (A.H.)[21].
- organy opus 31 z 1847 – dzieło organmistrza Johanna Havla z Pyskowic[22].
Polichromia
[edytuj | edytuj kod]W 2008 wykonano badania na obecność polichromii, które potwierdziły występowanie dekoracji malarskiej we wnętrzu. W 2015 odsłonięto malowidła w prezbiterium. Na ścianach dekoracja, wykonana prawdopodobnie w 3 ćwierci XVIII wieku, ma postać ozdobnych płycin. Strop pokryty jest dekoracją roślinną, w której znajdują się symbole religijne (Oko Opatrzności, Veraikon, Hierogram Chrystusa, Hierogram Maryi, gołębica Ducha Świętego)[23].
Otoczenie
[edytuj | edytuj kod]
Wokół kościoła położony jest stary cmentarz parafialny z nagrobkami w większości z końca XIX i początku XX wieku. Cmentarz otacza zabytkowy, kamienny mur z kuną. Na cmentarzu znajduje się krzyż Męki Pańskiej z 1878, drugi z 1874 usytuowany jest przy zachodnim wejściu na teren kościelny[24]. Na cmentarzu pochowane są m.in. dzieci Johna Baildona – Wilhelm i Maria[24], a także proboszczowie parafii w Bełku: Ludwig Blaszczyk (zm. 1868)[25] oraz Henryk Kańczyk (zm. 1908)[26]. Jest tu także cenotaf w formie kolumny ufundowany przez Richarda Holtze – jednego z założycieli miasta Katowice na cześć jego ojca Fryderyka[27]. Na terenie przykościelnym rośnie dąb szypułkowy o obwodzie ok. 460 cm – pomnik przyrody[28].
Decyzją z 15 listopada 2019 do rejestru zabytków (nr rej. A/577/2019) wpisano mur z kamienia polnego, nakryty dwuspadowym daszkiem podbitym gontem, zlokalizowany wokół drewnianego kościoła parafialnego[29].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Według Ludwika Musioła (Parafia Bełk. Monografia historyczna, 1953, rękopis w zbiorach Biblioteki Śląskiej) ołtarz główny pochodzi z 1610. W karcie ewidencyjnej ołtarza znajdującej się w archiwum Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków jest informacja, że ołtarz został odnowiony w 1670 z inicjatywy proboszcza Fabera.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 3 lipca 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-05)]. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2020-07-03]
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2025.
- ↑ Archidiecezja Katowicka - Świętego Jana Sarkandra - Bełk [online], archidiecezjakatowicka.pl [dostęp 2025-11-22].
- ↑ Szlak Architektury Drewnianej (województwo śląskie) - Pętla rybnicka - Odkrywcza Turystyka [online], odtur.pl [dostęp 2025-11-22].
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) - województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2025 [dostęp 2025-11-22] (pol.).
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 67.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 68.
- ↑ a b Kontny 2021 ↓, s. 70.
- ↑ Konieczny 2017 ↓, s. 246.
- ↑ Konieczny 2017 ↓, s. 211.
- ↑ a b Kontny 2021 ↓, s. 73.
- ↑ Redakcja, Zabytkowy kościółek zostanie w Bełku [online], Dziennik Zachodni, 10 października 2009 [dostęp 2025-11-22].
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 73-74.
- ↑ a b Kontny 2021 ↓, s. 74.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 75.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 77.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 78.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 79-80.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 80.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 81.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 84.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 83.
- ↑ Kontny 2021 ↓, s. 87-88.
- ↑ a b Caban 2021 ↓, s. 50.
- ↑ Obiekty Sakralne - belk.pl [online], www.belk.pl [dostęp 2025-11-22].
- ↑ Caban 2021 ↓, s. 59.
- ↑ Caban 2021 ↓, s. 58.
- ↑ Sołectwo - belk.pl [online], www.belk.pl [dostęp 2025-11-22].
- ↑ Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 stycznia 2020 r.. wkz.katowice.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-05)]. (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2019-12-24]
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Irena Kontny, Drewniana świątynia w Bełku, jej wystrój i wyposażenie., [w:] Anna Grabowska-Rogus, Ewa Kulik (red.), Zarys dziejów cmentarza przy zabytkowym kościele w Bełku, seria: Zeszyty Rybnickie, Rybnik: Muzeum im. o. Emila Drobnego w Rybniku, 2021, ISBN 978-83-63959-38-8.
- Aleksander Konieczny, Badania dendrochronologiczne zabytków architektury drewnianej w województwie śląskim w latach 2012-2013, [w:] Irena Kontny (red.), Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego. Świątynia 2., Katowice 2017.
- Ewa Caban, Złamany kwiat - symbolika nagrobna na przykładzie starego cmentarza w Bełku, [w:] Anna Grabowska-Rogus, Ewa Kulik (red.), Zarys dziejów cmentarza przy zabytkowym kościele w Bełku, seria: Zeszyty Rybnickie, Rybnik: Muzeum im. o. Emila Drobnego w Rybniku, 2021, ISBN 978-83-63959-38-8.