Kodeks Matyldy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odrysowana zaginiona karta, przedstawiająca wręczenie Mieszkowi II kodeksu przez Matyldę

Kodeks Matyldyśredniowieczny pergaminowy kodeks zawierający łacińskie teksty, prezent księżnej lotaryńskiej Matyldy szwabskiej(ang.) (żony księcia Lotaryngii Górnej Fryderyka II, córki Hermanna II, księcia Szwabii z bocznej linii dynastii Konradynów) dla króla polskiego Mieszka II Lamberta. Został podarowany w drugiej ćwierci XI wieku (według Brygidy Kürbis mogło to się odbyć w latach 1025-1028, natomiast Gerard Labuda wskazuje na lata 1025-1027)[1].

Podarunek został wykonany najprawdopodobniej w klasztorze benedyktynów w Sankt Gallen. Ma wymiary 21,5 na 16,5 cm i liczy 83 karty. Skórzana oprawa pochodzi z XIX wieku. Manuskrypt przechowywany jest jako depozyt miasta Düsseldorf w Universitätsbibliothek Düsseldorf (sygn. 91)[1].

Zawartość kodeksu[edytuj]

Sekwencja[edytuj]

 Osobny artykuł: Ad celebres rex cęlice.

Na pierwszych kartach kodeksu (f. 1v-2r) znalazła się łacińska sekwencja, rozpoczynająca się od słów Ad celebres rex cęlice.... Na lewym marginesie znalazł się zapis nutowy neumami – jest to najstarszy znany zapis melodii, jaki pojawił się w Polsce, przez co jest uważany za najstarszą pieśń liturgiczną, o której wiadomo, że wykonywano ją na terenie kraju[2].

Sekwencja zbudowana jest z 32 nieregularnych wersów. Tekst znany był od X wieku w całej ówczesnej Europie. Sekwencja była przeznaczona do wykonywania 29 września podczas obchodów święta Archanioła Michała. Stanowi modlitwę wychwalającą Chrystusa, opisuje dziewięć anielskich chórów oraz cnoty trzech archaniołów: Michała, Gabriela oraz Rafała. Treść sekwencji ma swoje źródło w dziele Pseudo-Dionizego Areopagity O hierarchii niebieskiej (VI wiek), przyswojonym w IX wieku dzięki przekładowi łacińskiemu oraz komentarzom Jana Szkota Eriugena[2].

List dedykacyjny[edytuj]

List dedykacyjny, zwany Epistola Mathildis Suevae, rozpoczyna się od słów Domino M[isegoni] virtutis uvere cultori verissimo i zajmuje karty 2v-3r[3]. Jest zbudowany zgodnie z konwencją epistola dedicatoria (gatunku ukształtowanego w okresie karolińskim), tj. składa się z trzech części: exordium, narratio i felicitatio[3].

Z treści listu wyłania się obraz idealnego króla, zbliżony do średniowiecznego wzoru via regia (odmiana zwierciadła). Według Matyldy Mieszko II był władcą światłym i wykształconym (miał znać łacinę i grekę), fundował chrześcijańskie świątynie, a jego łagodność w nawracaniu pogan na chrześcijaństwo została przeciwstawiona okrutnemu ojcu, Bolesławowi Chrobremu. Odznaczał się także takimi cnotami jak: sprawiedliwość, roztropność i męstwo. Na zakończenie listu Matylda zwróciła się do Boga o łaski dla króla, długie jego życie, zwycięstwa nad nieprzyjaciółmi etc.[3]

Miniatura i dedykacja[edytuj]

Na kolejnej karcie (f. 3v) znajdowała się miniatura przedstawiająca akt wręczenia prezentu Mieszkowi II. Karta ta jednakże zaginęła (została wycięta), a jej wygląd znany jest z późniejszych odrysowań[4][1]. Nad miniaturą umieszczono dedykację napisaną heksametrem daktylicznym (leoninem) o następującym brzmieniu[4]:

HUNC LIBRUM REGI MAHTHILT DONAT MISEGONI
QUAM GENUIT CLARUS SUEUORUM DUX HERIMANNUS[4]

Księga liturgiczna[edytuj]

Większą część kodeksu (f. 4r-82v) wypełnia księga liturgiczna Kościoła rzymskokatolickiego pt. Liber officiorum quem Romanum Ordinem appelant (także w skrócie: Liber officiorum albo Ordo Romanus). Jej autorstwo przypisywane było Pseudo-Alkuinowi, jednak według Teresy Michałowskiej był nim raczej Remigiusz z Auxerre[1].

Przypisy

  1. a b c d Michałowska 2011 ↓, s. 436.
  2. a b Michałowska 2011 ↓, s. 7.
  3. a b c Michałowska 2011 ↓, s. 485.
  4. a b c Michałowska 2011 ↓, s. 178.

Bibliografia[edytuj]

  • Teresa Michałowska: Literatura polskiego średniowiecza. Leksykon. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2011. ISBN 978-83-01-16675-5.