Powstanie ludowe w Polsce 1038 roku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Powstanie ludowe w Polsce 1038 roku
Ilustracja
Zasięg powstania ok. 1038 roku.
Czas 1037[1]–1038
Miejsce Polska
Terytorium Wielkopolska, Śląsk
Przyczyna ucisk feudalny i zaprowadzenie chrześcijaństwa
Wynik Zwycięstwo wojsk księcia Kazimierza Odnowiclela
Strony konfliktu
powstańcy chłopscy rycerstwo księcia Kazimierza Odnowiciela oraz rycerstwo niemieckie i ruskie
Dowódcy
Kazimierz Odnowiciel
Siły
nieznane nieznane
Straty
nieznane nieznane
Powrót Kazimierza I Odnowiciela do Polski, obraz Wojciecha Gersona.

Powstanie ludowe 1038 roku w Polsce – bunt ludności wywołany niezadowoleniem niższych warstw społeczeństwa państwa wczesnopiastowskiego, głównie chłopów[2]. Objęło głównie tereny Wielkopolski i prawdopodobnie Śląsk. Część historyków wiąże to powstanie z reakcją pogańską, gdyż zdaniem ówczesnych kronikarzy bunt był skierowany nie tylko przeciwko możnym świeckim, lecz również przeciwko Kościołowi katolickiemu w Polsce.

Geneza[edytuj]

Po śmierci Mieszka II, władzę przejął jego syn Kazimierz[3]. Wówczas, w bliżej nieokreślonych okolicznościach doszło do buntu możnowładców. Bunt zmusił Kazimierza oraz jego matkę Rychezę do ucieczki z kraju. Władzę na ziemiach polskich przejęli możnowładcy, którzy objęli rządy nad poszczególnymi dzielnicami kraju. Władza centralna praktycznie przestała istnieć. Kraj podzielił się na kilka terytoriów zarządzanych przez samozwańczych władców nazwanych przez Wincentego Kadłubka poronionymi książętami. Ucisk niższych warstw nie zelżał, a brak władzy centralnej ułatwił wybuch wielkiego powstania ludowego.

Wybuch i przebieg[edytuj]

Ze względu na szczupłość i fragmentaryczność źródeł nie wiemy dokładnie jak powstanie przebiegało. Wybuchło prawdopodobnie w 1038 roku i było reakcją na nałożenie na ludność znacznych obciążeń, które musiała ponosić na rzecz państwa oraz możnowładców, jak i z rozbudową i ugruntowywaniem struktur Kościoła katolickiego. Po okresie zamętu po najeździe ruskim (za czasów Mieszka II) i osłabieniu władzy monarszej aparat państwowy nie był już w stanie tłumić niezadowolenia ludności, które znalazło ujście w powstaniu skierowanemu przeciw możnowładztwu, dynastii i chrześcijaństwu.

(…) niewolnicy powstali na panów, wyzwoleńcy przeciw szlachetnie urodzonym, sami się do rządów wynosząc, i jednych na odwrót zatrzymali u siebie w niewoli, drugich pozabijali, a żony ich pobrali sobie w sprośny sposób i zbrodniczo rozdrapali dostojeństwa (…). Nadto jeszcze, porzucając wiarę katolicką – czego nie możemy wypowiedzieć bez płaczu i lamentu – podnieśli bunt przeciwko biskupom i kapłanom Bożym (…)

Gall Anonim

Informacja o podobnej treści dotycząca buntu chłopów i niewolników znajduje się w latopisie ruskim[4].

I było zaburzenie wielkie na ziemiach polskich i powstawszy ludzie pozabijali biskupów i kapłanów, i panów swoich,(…)

— Latopis ruski

Zamieszki ominęły jedynie Mazowsze, na którym były cześnik Mieszka II – Miecław (Masław) – ogłosił się księciem[5]. Zniszczeń dopełnił najazd w roku 1038 Brzetysława I na Wielkopolskę. Brzetysław przyłączył także do swojego państwa Śląsk[5]. W latach 40 XI wieku książę Kazimierz powrócił do Polski, dzięki pomocy cesarza Niemiec Henryka III Salickiego i księcia Rusi Kijowskiej Jarosława I Mądrego, którzy wsparli Kazimierza jako przeciwwagę dla rosnącego w siłę Brzetysława I. Z pomocą rycerstwa niemieckiego i ruskiego, książę przywrócił spokój w ogarniętym anarchią kraju.

Obecność w kulturze[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Mateusz Siuchniński, Szymon Kobyliński, Ilustrowana kronika Polaków. Warszawa 1967, s.17.
  2. Mateusz Siuchniński, Szymon Kobyliński, Ilustrowana kronika Polaków. Warszawa 1967, s.17.
  3. Gerard Labuda: Pierwsze państwo polskie. 1989: Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków, s. 54.
  4. Mateusz Siuchniński, Szymon Kobyliński, Ilustrowana kronika Polaków. Warszawa 1967, s.17.
  5. a b Mariusz Trąba, Lech Bielski: Jacy byli i jak żyli władcy i królowie Polski. Warszawa: Reader's Digest, 2005, s. 46-57. ISBN 83-60123-13-6.
  6. Józef Ignacy Kraszewski 1976 ↓.

Bibliografia[edytuj]

  • Józef Ignacy Kraszewski: Masław. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1976.

Linki zewnętrzne[edytuj]