Kompresor dynamiki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kompresor dynamiki (często mylnie nazywany kompresorem dźwięku) – urządzenie należące do grupy procesorów sygnałowych, którego zadaniem jest korekcja dynamiki, zwana kompresją dynamiki materiału dźwiękowego, według ustalonych przez użytkownika parametrów. Podstawowymi parametrami kształtującymi działanie kompresora są: punkt wzbudzania (zwyczajowo używane jest określenie ang. threshold) i stopień kompresji (ang. ratio). Współcześnie stosowane są zarówno kompresory sprzętowe, jak i programowe (najczęściej w postaci wtyczek VST).

Z elektronicznego punktu widzenia kompresor sprzętowy jest wzmacniaczem małej mocy o automatycznie regulowanym poziomie wzmocnienia. Obecne jego konstrukcje oparte są o układy scalone. Sygnał wprowadzony do kompresora dzielony jest między dwa obwody: obwód wzmacniacza i układ sterujący. W kompresorach zazwyczaj stosowane są wzmacniacze operacyjne, sterowane napięciem generowanym przez układ sterujący. Jakość kompresora, czyli szybkość jego działania i pewna „naturalność” brzmienia, zależna jest przede wszystkim od jakości układu sterowania.

Parametry kompresji[edytuj | edytuj kod]

Do parametrów, które można ustawić w kompresorze dynamiki, zalicza się:

  • threshold (dB) – poziom wzbudzania: progowa wartość graniczna, poniżej której sygnał wejściowy nie jest poddawany kompresji, zazwyczaj mieści się w przedziale od −24 dB do −8 dB;
  • ratio – stopień kompresji: parametr określany zwyczajowo ilorazem n:1, określający jak silnie obniżany jest sygnał przekraczający progową wartość graniczą (threshold), w praktyce mieści się on w przedziale od 1,4:1 do 8:1;
  • attack (ms) – czas reakcji (oznaczany również jako attack time lub sporadycznie latency): jest to czas, który upływa od wykrycia przez układ sterowania przekroczenia poziomu wzbudzania do zadziałania układu. Krótkie czasy (1–5 ms) stosowane są w kompresowaniu instrumentów perkusyjnych, dłuższe (5–10 ms) w kompresji np. torów wokalu.
  • release (ms) – zwolnienie, (w sprzęcie spotyka się także oznaczenie hold): czas, po jakim od wzbudzenia kompresor przestaje oddziaływać na sygnał. Zbyt długi czas zwolnienia może doprowadzić do zjawiska „pompowania” kompresora, czyli słyszalnych, równomiernych wahań poziomu sygnału wyjściowego. W większości przypadków czas zwolnienia mieści się w przedziale od 1 do 15 ms.
  • knee (dB) – ostrość załamania: parametr definiujący czułość układu sterującego. Powoduje zmiękczenie krzywej zmiany poziomu sygnału. Efektem jego działania jest zwiększenie tzw. „przezroczystości” kompresora, czyli usunięcie wyraźnej różnicy między sygnałem skompresowanym a nieskompresowanym. Przykładowo, przy ustawieniu wartości threshold na poziomie −16 db, ratio 4:1 i wartości knee na 6 dB, kompresor zacznie działać już przy poziomie sygnału −21 db, ale będzie to kompresja niemal niezauważalna, a jej stopień będzie wrastał, by osiągnąć faktyczną proporcję 4:1 przy sygnale na poziomie −10 dB.
  • gain (dB lub skala niemianowana) – (czułość, podbicie) regulacja czułości wejścia kompresora;
  • volume (dB lub skala niemianowana) – regulacja poziomu sygnału na wyjściu kompresora.

Dodatkowo, kompresory często wyposażane są w dwa wskaźniki: poziomu sygnału i gain reduction, oznaczającego wartość kompresji (najczęściej w decybelach), o jaką w danym momencie zmniejszany jest poziom sygnału. Niektóre urządzenia tego typu posiadają także możliwość przełączania wskaźnika poziomu na sygnał wejściowy bądź wyjściowy i przycisk by-pass pozwalający na wyłączenie kompresora z toru sygnałowego.

Urządzenia, zwłaszcza przeznaczone do realizacji dźwięku na żywo, fabrycznie łączone są z bramką szumów wytłumiającą całkowicie sygnał o bardzo niskim poziomie.

Zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Kompresory dynamiki używane są zarówno w trakcie produkcji studyjnej, jak i w realizacji koncertów. W przypadku zastosowania kompresora w pracy na żywo, najczęściej jest on włączany w tor sygnału poprzez złącze insert miksera audio. Jego zadaniem jest przede wszystkim zapobieganie przesterowaniu sygnału, które powoduje zniekształcenie dźwięku. Kompresory wprowadzane są przede wszystkim w tory wokalne oraz instrumentów o dużej dynamice (np. perkusja, fortepian).

Kompresorów o bardzo wysokim ratio (10:1 i więcej), nazywanych potocznie limiterami, używa się do zabezpieczania wzmacniaczy mocy i zestawów głośnikowych przed uszkodzeniem, spowodowanym przeciążeniem obwodu. Wysoki współczynnik kompresji limitera uniemożliwia w praktyce przesłanie do wzmacniaczy sygnałów o większej niż zadana amplitudzie.

Specyficznym zastosowaniem kompresora, pracującego (w zależności od konstrukcji) w parze z filtrem pasmowoprzepustowym, jest urządzenie zwane deesserem. Służy ono do eliminowania sybilantów z obrabianego materiału. Filtr pasmowoprzepustowy powoduje, że kompresji poddawane jest tylko określone pasmo dźwięku (zazwyczaj między 3 a 8 kHz). Filtr znajduje się w torze sygnału sterującego, powodując, że układ sterowania wzmocnieniem reaguje tylko na dźwięki przekraczające zadany poziom głośności i jednocześnie znajdujące się w wydzielonym paśmie.