Krasnogłówka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kranogłówka
Pionopsitta pileata[1]
(Scopoli, 1769)
Osobnik sfotografowany w Parque das Aves, Foz do Iguaçu, Brazylia
Osobnik sfotografowany w Parque das Aves, Foz do Iguaçu, Brazylia
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd papugowe
Rodzina papugowate
Podrodzina papugi neotropikalne
Plemię Androglossini
Rodzaj Pionopsitta
Bonaparte, 1854[2]
Gatunek krasnogłówka
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Kranogłówka[4], barwinka czerwonogłowa[5] (Pionopsitta pileata) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papugowatych. Występuje we wschodniej części Ameryki Południowej. Nie jest zagrożona wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał Giovanni Antonio Scopoli w 1769 w Annus I-(V) Historico-Naturalis. Nowemu gatunkowi nadał nazwę Psittacus pileatus[6] (epitet gatunkowy pileatus oznacza z łaciny „noszący czapkę”[7]). Holotyp pochodził z południowo-wschodniej Brazylii[8]. Obecnie (2017) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza krasnogłówkę w monotypowym rodzaju Pionopsitta[9], opisanego w 1854 przez Bonapartego[2]; nie wyróżnia podgatunków[9]. Badania nDNA i mtDNA wykazały, że krasnogłówka to takson siostrzany względem grupy obejmującej m.in. malachitkę (Triclaria malachitacea) i Pyrilia[10].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 22 cm, masa ciała 98–120 g[8]. U krasnogłówek występuje dymorfizm płciowy w upierzeniu, co jest nietypowe dla południowoamerykańskich papug[5]. Upierzenie głównie zielone. Ogon stosunkowo krótki, zwężony[11]. U samca występuje jaskrawoczerwona czapeczka, sięga pod oko i w tył po pokrywy uszne. U samicy głowa jest głównie zielona, czoło jasnoniebieskie[11]. Zasięg czerwieni na głowie różni się u poszczególnych osobników. U ptaków obydwu płci barki są fioletowe, podobnie jak krawędzie skrzydła i pióra wzdłuż kości dłoni[5]. Spód ogona i pokrywy podksrzydłowe niebieskozielone. Dziób ciemnobrązowy, w przód barwa przechodzi w rogową. Wokół oka dostrzec można nagą szarą skórę. Tęczówka szarobrązowa, podobnie jak nogi. Długość ciała wynosi 141–152 mm, długość ogona 64–76 mm, dzioba 17–19 mm, skoku 14–16[11].

Zasięg występowania[edytuj]

Krasnogłówki zamieszkują południowo-wschodnią Brazylię (południowo-wschodni stan Bahia po Rio Grande do Sul), wschodni Paragwaj i północno-wschodnią Argentynę (prowincja Misiones)[8]. BirdLife International szacuje całkowity zasięg występowania na 1,65 mln km²[12].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Środowiskiem życia krasnogłówek są lasy, głównie te tropikalne i zdominowane przez araukarie. Odwiedza również miejsca, gdzie prowadzona jest częściowa wycinka. Niektóre z krasnogłówek prowadzą nomadyczny tryb życia[11]. Od maja do września w większych stadach migrują między wybrzeżem a wnętrzem kontynentu[5]. Odnotowywane bywały od 300 m n.p.m. do 1500 m n.p.m. (w nadbrzeżnych pasmach górskich w Brazylii). We wschodnim Paragwaju ważnym składnikiem pożywienia są owoce euterpy jadalnej (Euterpe edulis), odnotowano również pożywianie się owocami zastrzalinów (Podocarpus) i psianek (Solanum)[11], nasiona Solanum mauricianum[8] i korę eukaliptusów, w Rio Grande do Sul odwiedzają również sady owocowe. Są towarzyskie, tworzą stada liczące do około 10 osobników[11].

Lęgi[edytuj]

Prawdopodobnie lęgi odbywają się od listopada do stycznia[11]. Podczas zalotów (obserwowanych w niewoli) samiec śpiewa przed samicą, rozpościera ogon i przejeżdża dziobem wzdłuż gałęzi[5]. Gniazdo umieszczone jest w dziupli drzewa. Zniesienie liczy 2 jaja, w niewoli są to 3–4 (według innego źródła do 5[5]); inkubacja trwa 23–24 dni, wysiaduje tylko samica[8]. Według obserwacji z niewoli samica raz lub dwa w ciągu dnia opuszcza budkę – „dziuplę”. W trzecim tygodniu życia można już rozpoznać płeć pisklęcia – u samców czoło jest czerwonawe. W gnieździe przebywają 7 lub 8 tygodni[5].

Status[edytuj]

IUCN uznaje krasnogłówkę za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern) nieprzerwanie od 2000 roku (stan w 2017); wcześniej, w 1994 i 1998, otrzymała status gatunku bliskiego zagrożenia wyginięciem (NT, Near Threatened). BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny[12]. Nie jest to częsty gatunek w hodowlach[5].

Przypisy

  1. Pionopsitta pileata, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Bonaparte, Charles Lucien Jules Laurent. Revue et Magasin de Zoologie Pure et Appliquée. . (2)6, s. 152, 1854. 
  3. Pionopsitta pileata. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  4. P. Mielczarek, M. Kuziemko: Plemię: Arini Gray,GR, 1840 (Wersja: 2016-07-31). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 22 lipca 2017].
  5. a b c d e f g h Jan Sojka. Dziesięć lat z barwinką czerwonogłową Pionopsitta pileta. „Nowa Exota”. 4/2017, s. 39–4 1, 2017.  (w tytule artykułu zawiera się błąd w nazwie naukowej gatunku)
  6. Scopoli, Giovanni Antonio: Annus I-(V) Historico-Naturalis. 1769, s. 32–33.
  7. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 306. ISBN 1408125013.
  8. a b c d e Collar, N., Bonan, A. & Boesman, P.: Pileated Parrot (Pionopsitta pileata). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2017. [dostęp 24 lipca 2017].
  9. a b Frank Gill & David Donsker: Parrots & cockatoos. IOC World Bird List (v7.2), 20 kwietnia 2017. [dostęp 24 lipca 2017].
  10. Tavares, E.S., Baker, A.J., Pereira, S.L. & Miyaki, C.Y.. Phylogenetic relationships and historical biogeography of Neotropical parrots (Psittaciformes: Psittacidae: Arini) inferred from mitochondrial and nuclear DNA sequences. „Systematic Biology”. 55 (3), s. 454–470, 2006. 
  11. a b c d e f g Mike Parr, Tony Juniper: Parrots: A Guide to Parrots of the World. A&C Black, 2010, s. 190, 505. ISBN 9781408135754.
  12. a b Pileated Parrot Pionopsitta pileata. BirdLife International. [dostęp 24 lipca 2017].