Paragwaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Paragwaj (rzeka).
República del Paraguay,
Tetã Paraguái

Republika Paragwaju
Flaga Paragwaju
Godło Paragwaju
Flaga Paragwaju Godło Paragwaju
Dewiza: (hiszp.) Paz y justicia
(Pokój i sprawiedliwość)
Hymn: Paraguayos, República o Muerte
(Paragwajczycy, republika albo śmierć)
Położenie Paragwaju
Język urzędowy hiszpański i guarani
Stolica Asunción
Ustrój polityczny republika
Głowa państwa prezydent Horacio Cartes
Szef rządu prezydent Horacio Cartes
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
60. na świecie
406 750 km²
2,3%
Liczba ludności (2012)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
103. na świecie
Green Arrow Up.svg 6 968 043
17,1 osób/km²
PKB (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

28,33 mld[1] USD
4170[1] USD
PKB (PPP) (2013)
 • całkowite 
 • na osobę

46,36 mld[1] USD
6823[1] USD
Jednostka monetarna guarani (PYG)
Niepodległość od Hiszpania Hiszpanii
15 maja 1811
Strefa czasowa UTC -4 – zima
UTC-3 – lato
Kod ISO 3166 PY
Domena internetowa .py
Kod samochodowy PY
Kod samolotowy ZP
Kod telefoniczny +595
Mapa Paragwaju
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Paragwaj w Wikipodróżach
Wikicytaty Republika Paragwaju w Wikicytatach
Wikisłownik Hasło Paragwaj w Wikisłowniku
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o Paragwaju

Paragwaj, Republika Paragwaju – państwo w Ameryce Południowej nieposiadające dostępu do morza.

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Paragwaj „rzeka plemienia Paraguà”, nazwa ta występuje w hiszpańskich źródłach XVI w. w postaci Paraguay, w czym można by wyróżnić gua „pieczara”, hy „woda”.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Paragwaju.

Na północy graniczy z Boliwią, na wschodzie z Brazylią, na południu i zachodzie z Argentyną.

Najwyżej położony punkt na terytorium Paragwaju to Cerro Peró – 842 m n.p.m.

Paragwaj leży w strefie klimatu zwrotnikowego. Istnieje jednak dość wyraźna różnica między klimatem zachodnich suchych lasów zwanych Chaco, a wschodnim Paragwajem. Charakter kontynentalny klimatu rośnie ku zachodowi, a rejon Chaco należy do najgorętszych regionów kontynentu południowoamerykańskiego Średnia temperatura w Chaco w miesiącach letnich (X-III) waha się tu ok. 20 °C, a miesiącach zimowych (IV-XI) – spada do 19 °C. Zimą napływają tu czasami gorące masy powietrza równikowego, podnosząc temperaturę do 35 °C, noce natomiast są na ogół chłodne i temperatura spada często do 0 °C. We wschodnim Paragwaju średnie temperatury miesięcy letnich wahają się ok. 27 °C, zimowych – od 15 do 21 °C; niekiedy temperatura spada na kilka godzin do 8 °C, a nocą zdarzają się przymrozki.

W miarę posuwania się ze wschodu na zachód zmniejsza się ilość opadów. Na Wyżynie Parany roczna suma opadów wynosi ok. 2000 mm, w dolinie rzeki Paragwaj – od 1200 do 1400 mm, a w Chaco – od 700 do 1000 mm. W Chaco pora opadów przypada na miesiące letnie, w dolinie rzeki Paragwaj na miesiące zimowe, a we wschodnim Paragwaju deszcze padają w ciągu całego roku.

Główne rzeki: Paragwaj, Parana i Pilcomayo są na długich odcinkach granicami państwowymi. Długość rzeki Paragwaj na terytorium republiki wynosi 1280 km (ogólna długość 2200 km), a Parany 800 km (ogólna długość 4700 km). Pilcomayo (1 800 km) jest jedyną rzeką andyjską, która dopływa do rzeki Paragwaj. W dolnym biegu, w porze suchej, jej głębokość czasami nie przekracza 20 cm, za to w porze deszczowej dochodzi do 9 m. W zachodniej części Chaco występuje wiele źródeł warstwowych, powstałych wskutek zmniejszającej się miąższości warstw wodonośnych. Dają one początek licznym małym rzekom, które poza Rio Verde nie dochodzą jednak do rzeki Paragwaj, lecz giną po drodze w jeziorach i bagnach. Rzeki o takich samych źródłach, lecz położone bliżej rzeki Paragwaj, osiągają jej bieg (np. San Carlos, Rio Confuso).

Mimo że Paragwaj nie ma dostępu do morza, żeglowne rzeki przepływają przez jego terytorium bądź stanowią jego granice. Rzeka Paragwaj dzieli kraj na dwa regiony o odmiennym charakterze (część wschodnią, wyżynną – Paraguay Oriental, zw. Paraneña i zachodnią, równinną – Paraguay Occidental, zw. Chaco), które charakteryzuje niewielki spadek w kierunku zabagnionej doliny rzeki, i które są przez nią odwadniane.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Paragwaju.

Pierwsi Europejczycy przybyli w ten rejon w 1524. W 1537 Hiszpanie założyli osadę Asunción, która stała się stolicą administracji kolonialnej. W latach 1631-1767 istniała tutaj tzw. republika Guarani, w której władzę sprawowali jezuici. 15 maja 1811 roku, po obaleniu dotychczasowego rządu hiszpańskiego, Paragwaj ogłosił niepodległość.

W wyniku katastrofalnej wojny paragwajskiej (1864-1870) z trójprzymierzem Argentyny, Brazylii i Urugwaju, Paragwaj stracił prawie 2/3 mieszkańców (w tym 90% mężczyzn) i znaczną część terytorium. W latach 1932-1935 Paragwaj prowadził z Boliwią tzw. wojnę o Chaco, w wyniku której spodziewano się uzyskać złoża ropy naftowej. Okazało się, że na spornych terytoriach ropy nie ma. W 1989, po 35-letnich rządach obalony został dyktator Alfredo Stroessner (z pochodzenia syn niemieckiego osadnika i Indianki Guarani).

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Prezydent i wiceprezydent są wybierani w wyborach powszechnych na okres pięciu lat. Prezydent mianuje rząd i funkcjonuje jako głowa państwa i szef rządu. W wyborach prezydenckich, które odbyły się 20 kwietnia 2008, wygrał, zdobywając 41% głosów lewicowy kandydat, były biskup katolicki Fernando Lugo. Wyprzedził on kandydatkę rządzącej Partii Colorado Blancę Ovelar (31% głosów) oraz generała Lino Oviedo (22%).

Cztery lata później, 22 czerwca 2012 po procesie impeachmentu parlament usunął z urzędu prezydenta Fernando Lugo. Zastąpił go dotychczasowy wiceprezydent Federico Franco[2]. W przyspieszonych wyborach prezydenckich 21 kwietnia 2013 r. zwyciężył kandydat Partii Colorado Horacio Cartes[3].

Dwuizbowy Kongres składa się z 80-osobowej Izby Deputowanych i 45-osobowego Senatu, wybieranych na okres pięciu lat.

Najwyższą władzę sądowniczą w Paragwaju sprawuje Sąd Najwyższy, którego dziewięcioro członków wybierają Senat i prezydent.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Paragwaj dzieli się na 17 departamentów i jeden dystrykt stołeczny (*)

Społeczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Większość Paragwajczyków ma indiańskich przodków, chociaż w ich żyłach płynie również dużo krwi hiszpańskiej. Metysi stanowią tu 91% populacji, a Indianie 3%. Na równinie Chaco zamieszkuje też mniejszość niemiecka. Obok będącego językiem urzędowym hiszpańskiego, powszechnie używa się języka guarani.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Paragwaju.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Paragwaj jest słabo rozwiniętym krajem rolniczym. Podstawę gospodarki stanowi chów bydła domowego. Coraz większego znaczenia nabiera uprawa bawełny, trzciny cukrowej i soi. Na północnym wschodzie uprawia się ostrokrzew paragwajski z którego otrzymuje się napój narodowy – yerba mate. W lasach Gran Chaco i w dolinie rzeki Paragwaj prowadzi się wyrąb cennych gatunków drzew, m.in. kebraczo. Brak jest bogactw mineralnych i surowców energetycznych. Dzięki ogromnemu potencjałowi hydroenergetycznemu Paragwaj stał się głównym eksporterem energii elektrycznej w Ameryce Południowej. Dobrze rozwinięty jest transport wodny i drogowy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2013: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2014 (ang.). [dostęp 11-04-2014].
  2. Impeachment w Paragwaju tematem specjalnego spotkania głów państw regionu.
  3. Paragwaj: Horacio Cartes zwyciężył w wyborach prezydenckich (pol.). wpolityce.pl. [dostęp 24 sierpnia 2013].
  4. [1] Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona i Jasona Mandryka pt. „Operation World”, oraz z innych źródeł.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Geograficzna Świata: Ameryka Południowa. s. 373. Wyd. OPRES Krakó 1997 ISBN 83-85909-28-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]