Krytonosek rdzawoboczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krytonosek rdzawoboczny
Eleoscytalopus psychopompus[1]
(Teixeira & Carnevalli, 1989)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina krytonosowate
Podrodzina krytonoski
Rodzaj Eleoscytalopus
Gatunek krytonosek rdzawoboczny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Krytonosek rdzawoboczny (Eleoscytalopus psychopompus) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych. Występuje endemicznie w brazylijskim stanie Bahia. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisali D. M. Texeira i N. Carnevalli w 1989 na łamach Boletim do Museu Nacional. Nadali mu nazwę Scytalopus psychopompus[3]. Później gatunek został przeniesiony do Eleoscytalopus[4][5]. Choć od krytonosków białogardłych (E. indigoticus) krytonoski rdzawoboczne różnią się jedynie brakiem pasków po bokach ciała i łupkowoniebieskimi nogawicami, Texeira i Carnevalli uznali go za odrębny gatunek[6]. Do niedawna gatunek znany był tylko z 3 okazów: samca odłowionego w 1944 i pary odłowionej w październiku 1983[7]. Krytonosek rdzawoboczny jest gatunkiem monotypowym[5][8]. Epitet gatunkowy psychopompus pochodzi od psychopompa, istoty mającej wedle wierzeń przeprowadzać duszę do świata pozagrobowego[9].

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi około 11 cm; masa ciała jednego samca: 17,5 g, jednej samicy: 18 g. Na kantarku widoczna biała plama. Wierzch ciała ciemny, niebieskoszary. Niższa część grzbietu i kuper czerwonobrązowe. Boki i okolice kloaki mają jednolitą, rudokasztanową barwę. Spód ciała biały. Nogawice niebieskoszare, w odcieniu łupkowym. Tęczówka ciemnobrązowa. Górna szczęka czarniawa, żuchwa od jasnoszarej po żółtawą; skok żółtobrązowy[8].

Zasięg występowania[edytuj]

Trzy znane okazy odłowiono nieopodal brazylijskich miast Ilhéus i Valença (stan Bahia). Nie były już tam odnotowywane. Wiadomo, że występują w Reserva Ecológica da Michelin of the Plantações Michelin da Bahia, w okolicach miast Igrapiúna i Ituberá, Bahia oraz w Una Biological Reserve (okolice Una)[7].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Krytonoski rdzawoboczne odnotowywano na wysokości 15–200 m n.p.m., w okolicach Una i Igrapiúna w podmokłych, nizinnych lasach, w Reserva Ecológica da Michelin w zniszczonej roślinności wzdłuż cieków. Występują jedynie w połaciach roślinności przylegających do rzek, wzdłuż których głównego nurtu występują niewielkie mokradła (do 50 m od rzeki). Najprawdopodobniej najchętniej przebywają w gęstych skupiskach krzewów i winorośli, osłoniętych kłodami powalonych drzew[7]. U ptaków z pary odłowionej w październiku stan gonad wskazywał na kondycję lęgową[8].

Status[edytuj]

W latach 2000–2012 IUCN klasyfikowało krytonoska rdzawobocznego jako gatunek krytycznie zagrożony wyginięciem (CR, Critically Endangered); w latach 2015 i 2016 został uznany za zagrożonego (EN, Endangered). Zagrożeniem dla tych ptaków jest utrata środowiska ich życia. Lasy typu Mata Atlântica są w stanie Bahia bardzo zniszczone; według danych z 2006 roku, szacunkowo pozostało wówczas nie więcej niż 10% pierwotnego zasięgu tych lasów[7].

Przypisy

  1. Eleoscytalopus psychopompus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Eleoscytalopus psychopompus. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Texeira, D. M. & N. Carnevalli. Nova espêcie de Scytalopus Gould 1837, do nordeste do Brasil (Passeriformes, Rhinocryptidae). „Boletim do Museu Nacional, Novo Serie”. 331, s. 1–11, 1989. 
  4. Helena Mata, Carla Suertegaray Fontana, Giovanni Nachtigall Maurício, Marcos Ricardo Bornschein, Marcelo Ferreira de Vasconcelos, Sandro L. Bonatto. Molecular phylogeny and biogeography of the eastern tapaculos (Aves: Rhinocryptidae: Scytalopus, Eleoscytalopus): cryptic diversification in Brazilian Atlantic Forest. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 53 (2), s. 450-462, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.07.017 (ang.). 
  5. a b Frank Gill & David Donsker: Antthrushes, antpittas, gnateaters, tapaculos & crescentchests. IOC World Bird List (v7.2), 8 stycznia 2017. [dostęp 18 stycznia 2017].
  6. Niels Krabbe & Thomas N. Schulenberg. Species limits and natural history of Scytalopus tapaculos (rhinocryptidae), with descriptions of the ecuadorian taxa, including three new species. „Ornithological Monographs”. 48, s. 47–88, 1997. 
  7. a b c d Bahia Tapaculo Eleoscytalopus psychopompus. BirdLife International. [dostęp 18 stycznia 2017].
  8. a b c J. del Hoyo, A. Elliot, D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 772. ISBN 84-87334-50-4.
  9. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 322. ISBN 1408125013.

Linki zewnętrzne[edytuj]