Krytonosek samotny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krytonosek samotny
Scytalopus meridanus[1]
Hellmayr, 1922
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina krytonosowate
Rodzaj Scytalopus
Gatunek krytonosek samotny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Krytonosek samotny (Scytalopus meridanus) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych. Występuje endemicznie w Andach w Wenezueli. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Carl Eduard Hellmayr w 1922. Holotyp pochodził z Sierra de la Culata, został odłowiony na wysokości bliskiej 4000 m n.p.m. Hellmayr przydzielił gatunkowi nazwę Scytalopus latebricola meridanus, uznając krytonoska samotnego za podgatunek krytonoska brunatnego (S. latebricola). Oba te gatunki różnią się głosem[3]; Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) uznaje S. meridanus za osobny gatunek i wyróżnia dwa podgatunki[4].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

W wymienionych stanach krytonosek samotny zasiedla część andyjską[3]. BirdLife International szacuje obszar występowania gatunku na 20,7 tys. km²[6].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi około 11,5 cm[3]. U podgatunku nominatywnego 36–45 mm przypada na ogon, 10,5–12 mm na dziób. Skrzydło mierzy u samca 56–60 mm, u samicy 53–55 mm. Długość skoku to 19–21 mm, środkowego palca wraz z pazurem 18–20 mm[7]. Krytonoski samotne ważą około 16,5 grama[8].

Występuje nieznaczny dymorfizm płciowy (wedle autorów HBW; według autorów pierwszego opisów lęgu to gatunek monomorficzny pod względem płci[8]). U samca wierzch ciała ciemnoszary z domieszką brązu. Kuper wraz z pokrywami nadogonowymi brązowe, sterówki brązowe, skrzydła szarobrązowe. Gardło i pierś przybierają jaśniejszy odcień szarości. Brzuch szary, zwykle ze srebrzystym połyskiem. Pióra na bokach i w okolicy kloaki płowobrązowe. Tęczówka brązowa, dziób czarniawy, nogi brązowe. Samica ogólnie jaśniejsza, z wierzchu bardziej brązowa; ponadto wyróżnia ją wyraźniej płowe ubarwienie boków[3].

Osobniki młodociane z wierzchu są brązowe, od spodu jaśniejsze. Pióra na wierzch głowy, grzbiecie i gardle posiadają wąskie, ciemne zakończenia piór. Na kuprze i całym wierzchu ciała dostrzec można szerokie ciemne pasy, zaś w górnej części boków wzór podobny do łuskowania[3].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Krytonosek samotny zasiedla podszyt wilgotnych lasów oraz wilgotne zakrzewienia na jego obrzeżach. Nie wydaje się, by faworyzował bambusy z rodzaju Chusquea. Występuje na wysokości 1980–4000 m n.p.m. Pieśń trwa blisko 10 sekund. Na jej początku występuje kilka obniżających się dźwięków; potem następuje gwałtowny tryl składający się z 17–22 (rzadko 7 do 14) dźwięków na sekundę; wzrastają lub wzrastają i opadają. Najpierw tryl ma częstotliwość bliską 2,8 kHz, potem wzrasta ona do 3,2–3,9 kHz. Na temat pożywienia brak informacji[3].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy informacje na temat rozrodu zebrano w 2007[8]; wcześniej był to niepoznany element życia krytonosków samotnych[3]. Pierwsze gniazdo, znalezione w kwietniu 2004, znajdowało się w zagłębieniu około 0,8 m nad korytem strumienia na końcu zagłębienia. Miało kształt sferyczny, składało się z mchu, korzeni i gnijących liści. Z zewnątrz gniazdo miało szerokość i wysokość odpowiednio 10,5 i 8,5 cm, zaś w środku 6,8 i 6,2 cm. Znajdowało się w nim jedno jajo o kremowej skorupce i masie 4,07 g. Gniazdo zostało splądrowane[8]. Drugie gniazdo, ulokowane 1,2 m nad dnem koryta rzecznego, zawierało początkowo jedno jajo. Przy następnej wizycie (8 dni później) zawierało kolejne jajo; oba ważyły wtedy 4,38 i 4,12 g. Po złożeniu pierwszego jaja ptaki kontynuowały budowę gniazda, znosząc doń podobny do mchu materiał. Zarówno samiec jak i samica brali udział w wysiadywaniu jaja. Badający obserwowali gniazdo z jednym jajem przez 8 dni, następnie przez 13 dni gniazdo po złożeniu drugiego jaja; po tym okresie lęg został splądrowany przez drapieżnika. Ten okres 21 dni mieści się w znanym przedziale inkubacji dla krytonosów (15–21 dni)[8].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jest jako najmniejszej troski (LC, Lest Concern) nieprzerwanie od 2010 (wcześniej nie był klasyfikowany). Występuje na 7 obszarach uznanych za ostoje ptaków IBA, z czego 6 to parki narodowe, m.in. El Tamá, Sierra La Culata, Sierra de Perijá[6].

Przypisy

  1. Scytalopus meridanus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2012, Scytalopus meridanus [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-03-15] (ang.).
  3. a b c d e f g J. del Hoyo, A. Elliot, D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. T. 8. Broadbills to Tapaculos. Lynx Edicions, 2003, s. 775. ISBN 84-87334-50-4.
  4. a b F. Gill & D. Donsker: Antthrushes, antpittas, gnateaters, tapaculos & crescentchests. IOC World Bird List (v5.1). [dostęp 15 stycznia 2015].
  5. a b Paweł Mielczarek, Marek Kuziemko: Rhinocryptidae Wetmore, 1930 - krytonosy - Tapaculos. W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 15 lutego 2015].
  6. a b Merida Tapaculo Scytalopus meridanus. BirdLife International. [dostęp 15 stycznia 2015].
  7. Carl Eduard Hellmayr & Charles Barney Cory. Catalogue of birds of the Americas and the adjacent islands in Field Museum of Natural History. Part III Pteroptochidae – Conopophagidae – Formicariidae. „Zoological Series”. 13, s. 19, 1924. 
  8. a b c d e Karie L. Decker, Alina M. Niklison & Thomas E. Martin. First Description of the Nest, Eggs, and Breeding Behavior of the Mérida Tapaculo (Scytalopus meridanus). „The Wilson Journal of Ornithology”. 119 (1), s. 121-124, 2007. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]