Krytyczna teoria reklamy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Krytyczna teoria reklamyteoria, która zakłada (w przeciwieństwie do tzw. operacyjnej teorii reklamy), że reklama jest instrumentem nacisku na odbiorcę indywidualnego ze strony rynku i systemu społeczeństwa konsumpcyjnego[1][2].

Quote-alpha.png
Reklama [...] sugeruje, iż młodość, zdrowie, męskość czy kobiecość zależą wyłącznie od tego co kupimy. Jest to świat uśmiechu, gdzie w pogodnych dialogach i głupawych piosenkach przemyca się skrycie podstępne sugestie [...] Reklama roznieca pragnienia, uwodzi głuptasa, w jego imieniu wynajduje potrzeby, pogrąża go w poczuciu winy [...] reklama nabiera ludzi [...] świat z utopii trwa w reklamie [...] Dążąc do sprzedania nam szczęścia, reklama fabrykuje w rezultacie rzesze frustratów [...] Reklama to uperfumowany kawał ścierwa[1].
Quote-alpha.png
Chytrość i przebiegłość stosowanych technik, manipulacji, zabiegów i wykrętów, [...] by uczynić z nas jeszcze większych głupców, jeszcze bardziej łatwowiernych, jeszcze bardziej niezdolnych do samodzielnego osądu, jeszcze bardziej infantylnych i zidiociałych[2].

Kontekstem krytycznej teorii reklamy jest krytyczna teoria mediów, mająca swoje praźródła w niepokojach, jakie wzbudziły nowe środki komunikacji. W książce Hidden Persuaders (1957) Vance Packard ostrzegał przed mediami, które mogą stać się potężnym narzędziem manipulacji. Podobne krytyczne podejście prezentowali przedstawicieli szkoły frankfurckiej i myśliciele bazujący na marksizmie, w tym przedstawiciele brytyjskiej szkoły kulturoznawczej, feministki, a także postmoderniści.

Źródeł nowoczesnej krytycznej teorii reklamy należy doszukiwać się w pracach myślicieli kontynentalnych, takich jak Roland Barthes i Jean Baudrillard. Obecnie krytyczna teoria reklamy została zdominowana przez publikacje uczonych anglojęzycznych, w których można wyróżnić dwa zasadnicze kierunki: mikroanalityczny i makroanalityczny[3].

Alternatywy[edytuj]

Według Andrzeja Pitrusa, pracownika naukowego Instytutu Sztuk Audiowizualnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, teoriami alternatywnymi wobec krytycznej teorii reklamy są:

  • Operacyjna teoria reklamy, zakładająca, że reklama nikogo nie zmusza do nabywania usług i towarów, nie kreuje potrzeb, ale pełni wyłącznie rolę informacyjną – jest przewodnikiem po rynku[4].
  • Integracyjna teoria reklamy, łącząca elementy teorii krytycznej i operacyjnej[4].

Przypisy

  1. a b Oliviero Toscani: Reklama Uśmiechnięte ścierwo. Warszawa: Agencja Wydawnicza Delta, 1997, s. 15-36.
  2. a b Jacek Dobrowolski: Filozofia głupoty. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007, s. 164-165.
  3. John Harms, Douglas Kellner: Toward A Critical Theory of Advertising. University of Texas at Austin. [dostęp 2 maja 2009].
  4. a b Anna Bilska: Biuletyn Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Streszczenie rozprawy habilitacyjnej Andrzeja Pitrusa „Znaki na sprzedaż. W stronę integracyjnej teorii reklamy”.

Wybrane piśmiennictwo[edytuj]

  • Andrzej Muszyński Przypadek Benettona, [w:] Dariusz Czaja (red.) Mitologie popularne: szkice z antropologii współczesności, Kraków 1994, Wyd. Universitas, s. 220, ​ISBN 83-7052-152-5​.
  • Oliviero Toscani Reklama – uśmiechnięte ścierwo, tł. z niem. Michał Misiorny (Die Werbung ist ein lächelndes Aas. tłum. z oryginału na niem. Barbara Neeb), Warszawa 1997, Agencja Wydawnicza Delta, s. 180 (z kol. fot.), ​ISBN 83-7175-084-6​ (jęz. oryg. fr. La Pub est une charogne qui nous sourit (Reliure inconnue), Paris 1995, ​ISBN 978-2905292896​)
  • Marek Arpad Kowalski Reklama dźwignią fałszu?, Warszawa 2000, Inicjatywa Wydawnicza ad astra, s. 214, ​ISBN 83-87538-29-9​.
  • Andrzej Pitrus Znaki na sprzedaż. W stronę integracyjnej teorii reklamy, Kraków 2000 (II wyd. 2005), Wyd. Rabid, ​ISBN 83-60236-01-1​.
  • Andrzej Pitrus Zrozumieć reklamę, Kraków 2001, Wyd. Rabid, ​ISBN 83-88668-00-5​.
  • Ewa Szczęsna Poetyka reklamy, Warszawa 2001, 2003, Wydawnictwo Naukowe PWN, ​ISBN 83-01-13538-7​.
  • Joanna Szlachta Ideologia reklamy, reklama jako ideologia, [w:] (red.) Ryszard Paradowski, Paweł Załęcki Kulturowe instrumentarium panowania, Toruń 2002, Wyd. Adam Marszałek, ​ISBN 83-7322-175-1​.
  • Tomasz Szlendak W sieci utkanej z billboardów. Psychologiczno-ewolucyjne uwarunkowania manipulacji reklamowej, [w:] ibidem
  • Iza Desperak Metody wywierania wpływu wykorzystywane w reklamie, [w:] ibidem
  • Daniela Dziennik-Pulina Władza poprzez schematy, czyli o stereotypach w reklamie, [w:] ibidem
  • Anna Cichocka Między estetyką a etyką. Reklamowe manipulowanie wrażeniami, [w:] ibidem
  • Joanna Klimczak-Ziółek Seksizm w reklamie, czyli kilka uwag o krytyce feministycznej, [w:] ibidem
  • Magdalena Wiśniewska Kobieta w reklamie, [w:] ibidem
  • Ewa Szczęsna Perswazja w reklamie, [w:] (red.) Rafał Garpiela, Katarzyna Leszczyńska Sztuka Perswazji. Socjologiczne, psychologiczne i lingwistyczne aspekty komunikowania perswazyjnego, Kraków 2004, Zakład Wydawniczy Nomos, ​ISBN 83-88508-69-5​.
  • Anna Leszczuk-Fiedziukiewicz Rodzina, czyli inwestycja z zyskiem. Mechanizmy perswazyjne w telewizyjnej reklamie rodzinnej, [w:] ibidem
  • Małgorzata Bogunia-Borowska Transgresja w reklamie – pomiędzy sztuką a perswazją. Przykład reklamy Sisley, [w:] ibidem
  • Małgorzata Bogunia-Borowska Reklama jako tworzenie rzeczywistości społecznej, Kraków 2004, Wyd. UJ, ​ISBN 83-233-1754-2​.
  • Anna Kowal-Orczykowska W niewoli reklamy? Percepcja ukrytych przesłań reklamy prasowej, Kraków 2007, Oficyna Wydawnicza Impuls, ​ISBN 978-83-7308-931-0​.
  • Rafał Zimny Kreowanie obrazów świata w tekstach reklamowych, Warszawa 2008, Wydawnictwo Trio, ​ISBN 978-83-7436-144-6​.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]