Roland Barthes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Roland Barthes
Data i miejsce urodzenia 12 listopada 1915
Cherbourg (III Republika Francuska)
Data i miejsce śmierci 25 marca 1980
Paryż (Francja)
Zawód krytyk literacki, filozof
Narodowość francuska Francja

Roland Barthes fr: ʀɔlɑ̃: baʀt, (ur. 12 listopada 1915 w Cherbourg, Normandia, zm. 25 marca 1980 w Paryżu) – francuski krytyk literacki, pisarz, czołowy przedstawiciel strukturalizmu i poststrukturalizmu francuskiego, teoretyk semiologii.

Życie i dzieło[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako syn Louisa Barthes’a, służącego wówczas w marynarce wojennej, oraz jego towarzyszki życia Henriette Binger. Ojca stracił wcześnie – Louis Barthes poległ podczas bitwy morskiej na Morzu Północnym. Lata dzieciństwa spędził w Bajonnie, wychowywany przez matkę i ciotkę, kobietą bardzo muzykalną, która udzielała mu lekcji gry na fortepianie; w 1924 roku razem z matką przeprowadzili się do Paryża. W autobiograficznym tekście Barthes wspomina: "W mojej przeszłości najbardziej fascynuje mnie dzieciństwo; to właśnie ono – i tylko ono – kiedy spoglądam wstecz – sprawia, że nie żałuję czasu minionego".

Przez całe życie wielkie znaczenie miał dla Barthes’a teatr. Już jako uczeń udzielał się w szkolnej trupie teatralnej – jedną z jego najważniejszych ról była rola króla Dariusza. W pracy maturalnej zajmował się tragedią grecką. Swoje Essais critiques poświęcił teatrowi awangardowemu.

Barthes był bardzo obiecującym studentem, studiował w latach 1935-1939 na Sorbonie, a licencjat uzyskał na podstawie pracy z literatury klasycznej. Naukę często musiał przerywać ze względu na zły stan zdrowia – cierpiał na gruźlicę, często musiał udawać się do sanatorium. To właśnie z tego względu musiał pożegnać się z myślą o dalszej karierze akademickiej, z tego też względu nie został powołany do armii w chwili wybuchu II wojny światowej.

Lata 1939-1948 spędził Barthes na studiowaniu gramatyki i filologii; opublikował wówczas pierwsze prace, parał się medycyną. W roku 1948 powrócił do zajęć akademickich – podejmował (raczej dorywczo) pracę w Instytutach Francuskich we Francji, Rumunii i Egipcie. Udzielał się wówczas jako autor w lewicowym czasopiśmie paryskim Combat – z artykułów tam publikowanych stworzył swe pierwsze poważne dzieło Le degré zéro de l'écriture (1953). W 1952 roku Barthes trafił do Centre national de la recherche scientifique, gdzie studiował leksykologię i socjologię.

We wczesnych latach sześćdziesiątych zajmował się semiologią i strukturalizmem – pracował na różnych stanowiskach w różnych miastach we Francji; jego – widoczne w publikowanych wówczas pracach – nieortodoksyjne myślenie sprawiło, że znalazł się w konflikcie z innymi myślicielem francuskim, Raymondem Picardem, który zaatakował new criticism (z kierunkiem tym – błędnie – utożsamił on Barthes’a) za obskurantyzm i brak szacunku dla korzeni kultury literackiej.

Pod koniec lat sześćdziesiątych Barthes ugruntował swą pozycję. Odbył podróże do USA i Japonii, pisał do awangardowego magazynu literackiego Tel Quel. W latach siedemdziesiątych kontynuował prace krytycznoliterackie, dążąc do nowych ideałów tekstualności i neutralności powieściowej.

W 1977 otrzymał katedrę semiologii w Collège de France. W tym samym roku zmarła jego matka – Barthes bardzo boleśnie przeżył tę stratę. W swym ostatnim wielkim dziele La chambre claire (Światło obrazu) Barthes przywołuje jej postać: tekst ten jest, z jednej strony, teorią komunikacji odbywającej się za pośrednictwem medium fotografii, z drugiej zaś medytacją nad starą fotografią matki.

W pracach lingwistycznych i semiotycznych Barthes’a można wyróżnić trzy fazy: początkowo dla jego ujęcia mitologii codzienności (Mitologie) miarodajne były poglądy teoretyków takich jak André Gide, Karl Marx i Bertolt Brecht; później można dostrzec w nich wpływy językoznawców, pojawiają się zatem nazwiska takie, jak: Ferdinand de Saussure, Roman Ossipowicz Jakobson oraz Louis Hjelmslev. Nie chcąc dopuścić do powstania sytuacji, w której semiologia ugrzęźnie w dogmatach naukowych, Barthes podjął próbę uwzględniania w swych pracach perspektywy filozoficznej i psychologicznej, ulegając wpływowi dzieła Jacques’a Lacana.

Mimo to jakakolwiek systematyzacja dzieła Barthes’a to zadanie problematyczne: początkowo zafascynowany jakimś tematem, wkrótce go porzucał, zajmował się czymś innym, pozostawiając dokończenie już rozpoczętego dzieła współpracownikom. Ta zasada "przedłużania" i "zmiany miejsca" (Barthes: dépaysement) uchodzi za "demitologizującą zasadę główną" dzieła Barthes’a, choć niektórzy badacze dostrzegają w tym uleganie eskapizmowi.

Barthes był wielkim znawcą muzyki, był pianistą i kompozytorem. Interesował się też malarstwem – zachęcił go do tego jego przyjaciel Cy Twombly.

Potrącony 25 lutego 1980 roku przez ciężarówkę, Barthes zmarł miesiąc później w paryskim szpitalu.

Zbiór (rzekomej) korespondencji Barthes'a, dokumentujący plany akademickie, ogromną miłość do matki i niezwykle intensywną, homoseksualną miłość do Edmonda (pieszczotliwie i konsekwentnie nazywanego "cheri"), znaleźć można w książce Ewy Kuryluk "ENCYKLOPEDIEROTYK", SIC!, Warszawa 2001.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Dzieła wszystkie Barthes’a:

  • Le neutre, cours et séminaires au Collège de France 1977 – 1978, éd. Seuil/Imec, 2002.
  • Comment vivre ensemble, cours et séminaires au Collège de France 1976 – 1977, éd. Seuil/Imec, 2002.
  • Ecrits sur le théâtre, éd. Seuil, 2002.
  • Le plaisir du texte précédé de Variations sur l'écriture, éd. Seuil, 2000.
  • Œuvres complètes, tome I, éd. Seuil, 1993.
  • Œuvres complètes, tome II, éd. Seuil, 1994.
  • Œuvres complètes, tome III, éd. Seuil, 1995.
  • Incidents, éd. Seuil, 1987.
  • L'aventure sémiologique, éd. Seuil, 1985.
  • Le bruissement de la langue. Essais critiques IV, éd. Seuil, 1984.
  • All except you. Paul Steinberg, éd. Repères, 1983.
  • L'obvie et l'obtus. Essais critiques III, éd. Seuil, 1982.
  • Le grain de la voix. Entretiens, 1962-1980, éd. Seuil, 1981.
  • Sur la littérature, éd. Presses Universitaires de Grenoble, 1980.
  • La chambre claire. Note sur la photographie, éd. Gallimard/Seuil/Cahiers du cinéma, 1980.
  • Sollers écrivain, éd. Seuil, 1979.
  • Leçon, éd. Seuil, 1978.
  • Fragments d'un discours amoureux, éd. Seuil, 1977.
  • Alors la Chine ?, éd. Christian Bourgois, 1975.
  • Roland Barthes par Roland Barthes, éd. Seuil, 1975.
  • Le plaisir du texte, éd. Seuil, 1973.
  • Nouveaux essais critiques, éd. Seuil 1972.
  • Sade, Fourier, Loyola, éd. Seuil, 1971.
  • L'empire des signes, éd. Skira, 1970.
  • S/Z, éd. Seuil, 1970.
  • Système de la mode, éd. Seuil 1967.
  • Critique et vérité, éd. Seuil, 1966.
  • Eléments de sémiologie, éd. Denoël/Gonthier, 1965.
  • Essais critiques, éd. Seuil, 1964.
  • La tour Eiffel, éd. Centre National de la photographie/Seuil, 1964.
  • Sur Racine, éd. Seuil, 1963.
  • Mythologies, éd. Seuil, 1957.
  • Michelet par lui-même, éd. Seuil, 1954.
  • Le degré zéro de l'écriture, éd. Seuil, 1953.

Dzieła w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]