Kurdystan (region autonomiczny)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy autonomicznej jednostki administracyjnej. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
كردستان
Kurdistān
کوردستان
Kurdistan

Kurdystan
Region Kurdystanu
Flaga Kurdystanu
Godło Kurdystanu
Flaga Kurdystanu Godło Kurdystanu
Hymn: Ey Reqîb
(Hej Nieprzyjacielu)
Położenie Kurdystanu
Państwo Irak
Język urzędowy arabski, kurdyjski
Stolica Irbil
Typ państwa region autonomiczny
Głowa państwa prezydent Masud Barzani
Szef rządu premier Neczerwan Idris Barzani
Powierzchnia
 • całkowita

78 736 km²
Liczba ludności (2015)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne

5 500 000
40 osób/km²
Kurdowie, Arabowie, Asyryjczycy, Jezydzi, Turkmeni
PKB (2016)
 • całkowite 
 • na osobę

23,6 mld USD
4452 USD
Jednostka monetarna dinar iracki (IQD)
Religia dominująca islam
Strefa czasowa UTC +3 – zima
UTC+4 – lato
Domena internetowa .krd
Kod telefoniczny +964

Kurdystan (arabski: کردستان – Kurdistān, kurdyjski: كوردستان – Kurdistan), pełna nazwa: Region Kurdystanu[1] (arab.: إقليم كردستان – Iqlīmi Kurdistān, kurd.: هەرێمی كوردستان – Herêmî Kurdistan) – autonomiczna jednostka administracyjna będąca federalnym podmiotem Iraku. Kurdystan znajduje się na północy tego kraju i obejmuje jego trzy prowincje w całości (As-Sulajmanijja, Dahuk i Irbil) i trzy częściowo (Dijala, Niniwa i Kirkuk). Stolicą autonomii jest Irbil, zwany po kurdyjsku Hewlêr.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Kurdyjski region autonomiczny został początkowo utworzony w 1970 roku w wyniku porozumienia iracko-kurdyjskiego. W praktyce autonomia ta była fikcyjna aż do roku 1991, kiedy to w wyniku przegranej przez Irak wojny w Zatoce ustanowiono na północy i południu kraju strefy wyłączone dla lotnictwa irackiego. Do października 1991 roku siły kurdyjskie wyparły wojska irackie z Kurdystanu, ustanawiając de facto niezależne państwo kurdyjskie (nigdy jednak nie ogłoszono niepodległości Kurdystanu). Władzą w regionie podzieliły się dwie konkurujące ze sobą partie: Demokratyczna Partia Kurdystanu (Mustafy Barzaniego) i Patriotyczna Unia Kurdystanu (Dżalala Talabaniego).

Po wojnie z 2003 roku i ustanowieniu nowych władz irackich, podpisano nowe porozumienia z władzami kurdyjskimi. Nowa konstytucja Iraku z 2005 roku usankcjonowała istnienie Kurdyjskiego Rządu Regionalnego posiadającego pełną wewnętrzną autonomię na obszarze Kurdystanu[2] oraz przekazywanie Kurdom 20% zysków z wydobycia ropy w polach naftowych Iraku. 7 kwietnia 2005 parlament Iraku wybrał na urząd prezydenta kraju Dżalala Talabaniego. W latach 2014–2018 prezydentem Iraku był inny kurdyjski polityk – Fu’ad Masum. Region kurdyjski uznał zwierzchnictwo Iraku, ale de facto budował samodzielne państwo, a na granicach regionu z resztą kraju wyznaczono przejścia graniczne[3].

Region Kurdystanu, w odróżnieniu od reszty Iraku był obszarem spokojnym i dobrze prosperującym gospodarczo[4]. Po wybuchu sunnickiej rebelii w 2014 roku i ogłoszeniu przez dzihadystów Państwa Islamskiego na północy Iraku i wschodzie Syrii, Kurdowie opanowali opuszczony przez armię rządową region Kirkuku, do którego rościli sobie pretensje. Rząd Iraku, oskarżając autonomię kurdyjską o wsparcie dżihadystów, zaprzestał przekazywania Kurdystanowi dochodów z ropy naftowej, przez co Kurdowie wycofali ministrów z koalicyjnego rządu Iraku[3].

Armia kurdyjska (tzw. peszmergowie) skutecznie odparła ataki Państwa Islamskiego i aktualnie sprawuje pełną kontrolę nad niemal całym północnym Irakiem[5][6][7].

We wrześniu 2017 r.[8] prezydent Kurdystanu Masud Barzani ogłosił zamiar zorganizowania referendum w sprawie niepodległości[9]. 25 września 2017 roku odbyło się referendum niepodległościowe, do którego uprawnionych było 4,58 mln mieszkańców. Frekwencja wyniosła 72,16%, za niepodległością zagłosowało 92,7% wyborców[10]. Chociaż sam rząd kurdyjski podkreślał niewiążący i konsultacyjny charakter referendum, Irak uznał je za pretekst do zaostrzenia kursu wobec autonomii kurdyjskiej. Krótko po referendum iracka armia i szyickie milicje po kilkudniowej kampanii opanowały większość terenów, które Kurdowie zdobyli w trakcie kampanii przeciwko ISIS. Wobec zakończenia wojny z ISIS, USA poparły rząd iracki i integralność terytorialną państwa[8].

Iracka inwazja wywołała konflikt pomiędzy kurdyjskimi ugrupowaniami. PUK skrytykowała referendum jako przyczynę irackiej inwazji, w odpowiedzi DPK oskarżyła ją o zdradę i wycofanie się bez walki z terenów okupowanych w Iraku[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zmiany wprowadzone na XLII posiedzeniu Komisji (10 grudnia 2008 roku). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP. [dostęp 2011-08-13].
  2. Obecna sytuacja Kurdów. Portal Spraw Zagranicznych psz.pl. [dostęp 2016-03-01].
  3. a b Mariusz Zawadzki: Irak się rozpada. Teraz już naprawdę. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora SA, 2014-07-15. [dostęp 2014-07-15].
  4. Opis sytuacji w Irackim Kurdystanie.
  5. Peszmergowie walczą za nas [dostęp 2016-08-01].
  6. Aziz Ahmad, No Kurd Will Die to Restore Iraqi Unity [dostęp 2016-08-01] (ang.).
  7. Institute For The Study Of War, ISW Blog: Iraq Control of Terrain Map: February 9, 2016, ISW Blog, 9 lutego 2016 [dostęp 2016-08-01].
  8. a b c Robert Stefanicki, Groźny koniec zgody między Kurdami w Iraku, „wyborcza.pl”, 9 października 2018 [dostęp 2018-10-09] (pol.).
  9. Na świecie pojawi się państwo Kurdystanu.
  10. Wyniki referendum niepodległościowego w Kurdystanie i sondaż obecnej sytuacji politycznej.