Liściouch żółtozady

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Liściouch żółtozady
Phyllotis xanthopygus[1]
(Waterhouse, 1837)
Ilustracja
Ilustracja z XIX wieku
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd myszokształtne
Nadrodzina myszowe
Rodzina chomikowate
Podrodzina bawełniaki
Rodzaj liściouch
Gatunek liściouch żółtozady
Synonimy
  • Phyllotis abrocodon Thomas, 1926
  • Phyllotis arenarius Thomas, 1902
  • Mus capito Philippi, 1860
  • Hesperomys glirinus Philippi, 1896
  • Hesperomys lanatus Philippi, 1896
  • Phyllotis oreigenus Cabrera, 1926
  • Phyllotis ricardulus Thomas, 1919
  • Mus rupestris Gervais, 1841
  • Phyllotis wolffhuegeli Mann, 1944
  • Phyllotis arenarius chilensis Mann, 1945
  • Phyllotis darwini posticalis Thomas, 1912
  • Phyllotis darwini vaccarum Thomas, 1912
Podgatunki[2]
  • P. x. chilensis
  • P. x. posticalis
  • P. x. ricardulus
  • P. x. rupestris
  • P. x. vaccarum
  • P. x. xanthopygus
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Liściouch żółtozady[4] (Phyllotis xanthopygus) – gatunek gryzonia z rodziny chomikowatych, występujący w Ameryce Południowej[3][5].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gryzoń ten został opisany w 1837 roku przez G.R. Waterhouse’a, sklasyfikowany w rodzaju mysz (Mus), w podrodzaju Phyllotis[6]. Współcześnie rodzaj liściouch (Phyllotis) jest umieszczany w podrodzinie bawełniaków w rodzinie chomikowatych. Miejsce typowe to wybrzeże prowincji Santa Cruz w Argentynie[6][5]. Był uznawany za geograficzną odmianę liścioucha Darwina (Phyllotis darwini), ale analizy morfometryczne, elektroforetyczne, różnice kariotypowe i molekularne wskazują na jego odrębność[5]. Różnorodność genetyczna populacji sugeruje konieczność rewizji systematyki; P. xanthopygus jest prawdopodobnie kompleksem blisko spokrewnionych gatunków, w dodatku parafiletycznym względem P. limatus[5][3].

W wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji Polskie nazewnictwo ssaków świata rodzajowi temu nadano nazwę liściouch, a gatunkowi – liściouch żółtozady[4].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. φυλλον phullon „liść”; ους ous, ωτος ōtos „ucho”[7]. Epitet gatunkowy: gr. ξανθός xanthos „żółty”; πυγή pyge „zad”[8].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Liściouch żółtozady występuje wzdłuż zachodniego wybrzeża Ameryki Południowej, w Andach i Patagonii. Jest spotykany w zachodnim i środkowym Peru, w Boliwii, w Argentynie po prowincję Santa Cruz na południu i w Chile, po region Magallanes[5][3]. Ma największy zasięg spośród gatunków wyróżnianych w swoim rodzaju[2].

Żyje w różnorodnych siedliskach, w tym na mokradłach, lasach drzew Polylepis, na Altiplano, terenach trawiastych i pokrytych krzewami, skalistych i objętych działalnością rolniczą[3].

Gatunek ten ma duży zasięg, obejmujący szerokości geograficzne od 15° do 51° S[3] i występuje na bardzo różnych wysokościach, na południu zasięgu żyje od poziomu morza do 2000 m n.p.m., na północy od 1900 m n.p.m. wzwyż; w Chile i Peru poniżej 2000 m n.p.m. zastępuje go liściouch Darwina i liściouch pacyficzny[2]. Ogółem jest spotykany od poziomu morza do ponad 5600 m n.p.m.[3]

Zakładano niegdyś, że ze względu na niską dostępność pokarmu, chłód i zagrożenie niedotlenieniem górna granica występowania dzikich ssaków w Andach i Himalajach przebiega na wysokości 5200–5800 m n.p.m. Nagrania wideo tych gryzoni na wysokości 6205 m n.p.m. skłoniły naukowców do wyprawy w 2020 roku na płaskowyż Puna de Atacama, która potwierdziła liczne występowanie Phyllotis xanthopygus rupestris powyżej 5000 m n.p.m. Jeden osobnik został schwytany na szczycie wulkanu Llullaillaco (6739 m n.p.m.), co jest rekordem wysokości występowania ssaków[9][10].

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Jest to niewielki gryzoń, o przeciętnych rozmiarach w swoim rodzaju. Ciało wraz z głową ma długość przeważnie większą niż 90 mm (od 87 do 148 mm), ogon jest względnie długi, przeważnie dłuższy niż 90% długości ciała (89–165 mm); tylna stopa ma długość 19–31 mm, uszy są duże i mają długość 22–32 mm. Ubarwienie wykazuje dużą zmienność z rozmieszczeniem. U gryzoni żyjących na większych wysokościach futro jest gęstsze i bardziej puszyste niż u pozostałych; wibrysy są bujne i długie. Ubarwienie grzbietu jest zmienne z wysokością i szerokością geograficzną, od bladopłowego do szarego. Spód białawy, szarawy do płowego; obecność smugi piersiowej zmienna między populacjami i wewnątrz nich[2].

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Liściouch żółtozady prowadzi naziemny, ściśle nocny tryb życia. Rozród następuje w różnym czasie w różnych częściach zasięgu: na południu peruwiańskiego Altiplano ciężarne samice były chwytane na przełomie lipca i sierpnia (zimą), ale w Caccachara od października do grudnia. Dzikie osobniki jadają zielone części roślin, ale w niewoli preferują nasiona[2].

Populacja i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Liściouch żółtozady jest pospolity, toleruje rozmaite siedliska i ma duży zasięg występowania. Jest spotykany w wielu obszarach chronionych; nie są znane większe zagrożenia dla tego gatunku. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje go za gatunek najmniejszej troski[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Phyllotis xanthopygus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e Genus Phyllotis Waterhouse, 1837. W: Mammals of South America. James L. Patton, Ulyses F.J. Pardiñas, Guillermo D’Elía (redaktorzy). T. 2: Rodents. University of Chicago Press, 2015, s. 552–555. ISBN 978-0-226-16960-6.
  3. a b c d e f g h N. Bernal i inni, Phyllotis xanthopygus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016, wersja 2020-1, DOI10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T17232A22341741.en [dostęp 2020-03-27] (ang.).
  4. a b Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk, 2015, s. 253. ISBN 978-83-88147-15-9.
  5. a b c d e Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Phyllotis xanthopygus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2020-03-27]
  6. a b George R. Waterhouse. Mus (Phyllotis) xanthopygus. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 5, s. 28, 1837-02-28 (ang.). 
  7. T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 536, 1904 (ang.). 
  8. E.C. Jaeger: Source-book of biological names and terms. Springfield: Charles C. Thomas, 1944, s. 253, 190. (ang.)
  9. Jay F. Storz, Marcial Quiroga-Carmona, Juan C. Opazo, Thomas Bowen, Matthew Farson, Scott J. Steppan, Guillermo D’Elía. Discovery of the world’s highest-dwelling mammal. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 2020. DOI: 10.1073/pnas.2005265117 (ang.). 
  10. Malutki liściouch jest najwyżej żyjącym ssakiem. Rekordzistę schwytano na wysokości 6739 m (pol.). KopalniaWiedzy.pl, 2020-03-25.