Lubcz (osiedle typu miejskiego)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Zamek w Lubczu w 2018 | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Obwód | |||
Wysokość |
142 m n.p.m. | ||
Populacja (2010) • liczba ludności |
| ||
Kod pocztowy |
231425 | ||
Położenie na mapie obwodu grodzieńskiego ![]() | |||
Położenie na mapie Białorusi ![]() | |||
![]() |
Lubcz (biał. Любча, Lubcza; ros. Любча, Lubcza) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie nowogródzkim, nad Niemnem, 23 km od Nowogródka. W 2010 roku liczyło ok. 1,2 tys. mieszkańców[1].
Siedziba parafii prawosławnej pw. św. Proroka Eliasza[2].
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Proverbiorum_Polonicorum_a_Solomone_Rysinio.jpg/150px-Proverbiorum_Polonicorum_a_Solomone_Rysinio.jpg)
3 maja 1499 Aleksander Jagiellończyk nadał dwór Lubcz podskarbiemu Teodorowi Chreptowiczowi. Miasteczko powstało niedługo przed 1528, na co wskazuje dokument króla Zygmunta Starego wspominający o udzielonym wcześniej przez niego zezwoleniu na prowadzenie targu. W 1528 Lubcz kupił wojewoda Olbracht Gasztołd, a w 1574 Jan Kiszka. Odbywały się tu synody braci polskich[4]. 15 kwietnia 1590 na prośbę Jana Kiszki, król Zygmunt III Waza nadał osadzie prawa miejskie magdeburskie. W 1606 za pośrednictwem Anny z Kiszków Radziwiłłowej miasto stało się własnością rodu Radziwiłłów, którzy byli jego właścicielami do XIX w. Ponowny przywilej nadania praw miejskich wydał król Władysław IV 22 marca 1644. W tym samym roku wymieniono istnienie w mieście 144 posesji. W pierwszej połowie XVII wieku istniała w miasteczku drukarnia radziwiłłowska oraz kalwiński zbór. W 1647 roku istniał most przez Niemen. Miasteczko zostało zniszczone w 1655 przez Kozaków.
Od 1795 w zaborze rosyjskim. W latach 1918–1939 ponownie w granicach Polski. W latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką.
Podczas okupacji hitlerowskiej, we wrześniu 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 1800 osób. Okupanci wywieźli Żydów do getta w Nowogródku i obozu pracy w Worobiewiczach Wielkich i Dworcu. W marcu 1942 roku Niemcy zlikwidowali getto, a pozostałych Żydów zamordowali[5].
Od 1945 w ZSRR.
W pobliskim Wojnowie do 1939 roku znajdował się dwór Nargielewiczów[6].
Zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/BLR_Lyubcha_17thc.jpg/240px-BLR_Lyubcha_17thc.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Lub%C4%8Da%2C_Rynak._%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D1%87%D0%B0%2C_%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%281901-14%29.jpg/240px-Lub%C4%8Da%2C_Rynak._%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D1%87%D0%B0%2C_%D0%A0%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BA_%281901-14%29.jpg)
- Zamek z XVI/XVII wieku wzniesiony na skarpie nad rzeką Niemen. Zamek w miejscu dworu zbudował prawdopodobnie Jan Kiszka ok. 1581, a prace budowlane, z uwagi na niejasną sytuację własnościową, były prowadzone do początków XVII w. W 1606 dobra trafiły ponownie w ręce Radziwiłłów (w osobie Krzysztofa II Radziwiłła), których własnością pozostały do początku XIX w. Zamek w pierwszej połowie XVII w. miał plan regularnego czworoboku z czterema wieżami i jednym murowanym skrzydłem. W czasie IV wojny polsko-rosyjskiej w 1655 zamek zniszczyli Kozacy Iwana Zołotareńki. W XVIII w. zamek uległ dalszemu zniszczeniu. Przy wykorzystaniu rozbieranych starych murów, w latach 1864–1870 od strony Niemna, wybudowano pałac neogotycki, który został zniszczony podczas I wojny światowej i częściowo odbudowany w czasach II RP. Po 1945 władze radzieckie przebudowały pałac w stylu klasycystycznym na szkołę.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Lubcza.jpg/600px-Lubcza.jpg)
- cerkiew św. Proroka Eliasza z 1910, parafialna
- cmentarz żydowski
- kościół z 1930, rozebrany do fundamentów około 1980 (na jego miejscu dom mieszkalny)
niezachowane:
- Zbór braci polskich z muru pruskiego
- Brama miejska z cegły z muru pruskiego z XVII w. przy ul. Nowogródzkiej
- Brama miejska z cegły z muru pruskiego z XVII w. przy ul. Haczykowskiej
- Drukarnia ariańska z XVII w.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года. belstat.gov.by. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-09-18)]. (ros.)..
- ↑ ХРАМ В ЧЕСТЬ СВЯТОГО ПРОРОКА БОЖИЯ ИЛЬИ. eparhia.by. [dostęp 2021-02-22]. (ros.).
- ↑ Proverbiorum polonicorum... centuriae decem et octo, Lubcz 1618, drukarnia P. Blastus Kmita, wyd. następne (według Estreichera): pt. Przypowieści polskie, Kraków 1619.
- ↑ Synody Arjan Polskich, Stanisław Szczotka s. 36. omen.aplus.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-17)]..
- ↑ Geoffrey P. Megargee (red.), Encyclopedia of camps and ghettos, 1933-1945, t. II, part B, s. 1230 .
- ↑ Strona internetowa radzima.org
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Lubcz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 393 .
- Herby Lubczy
- Historia Lubczy. belarusinside.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-08-28)]. (ros.)