Lubcz (osiedle typu miejskiego)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lubcz
Ilustracja
Zamek w Lubczy
Herb
Herb
Państwo  Białoruś
Obwód grodzieński
Wysokość 142 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

1200[1]
Kod pocztowy 231425
Położenie na mapie Białorusi
Mapa lokalizacyjna Białorusi
Lubcz
Lubcz
Ziemia53°45′07″N 26°03′26″E/53,751944 26,057222
Portal Portal Białoruś

Lubcz (biał. Любча, do XIX w. określane też jako Lubecz) – osiedle typu miejskiego na Białorusi, rejon nowogródzki, obwód grodzieński nad rzeką Niemen, 23 km od Nowogródka; 1,2 tys. mieszkańców (2010).

Nazwa[edytuj]

W XVI i XVII w. miasto było nazywane w dokumentach zawsze jako Lubecz (tak samo jak Lubecz nad Dnieprem). W XIX wieku pojawiła się rosyjska nazwa Ljubcza, a w brzmieniu polskim Lubcz[2].

Historia[edytuj]

Najstarszy zbiór polskich przysłów Proverbiorum Polonicorum wydany przez Salomona Rysińskiego po łacinie i po polsku w Lubczy w 1618.[3]
Miasto i zamek w XVII wieku
Rynek w pocz. XX wieku

3 maja 1499 Aleksander Jagiellończyk nadał dwór Lubcz podskarbiemu Teodorowi Chreptowiczowi. Miasteczko powstało niedługo przed 1528, na co wskazuje dokument króla Zygmunta Starego wspominający o udzielonym wcześniej przez niego zezwoleniu na prowadzenie targu. W 1528 Lubcz kupił wojewoda Olbracht Gasztołd, a w 1574 Jan Kiszka. Odbywały się tu ariańskie synody braci polskich[4]. 15 kwietnia 1590 na prośbę Jana Kiszki, król Zygmunt III Waza nadał osadzie prawa miejskie magdeburskie. W 1606 za pośrednictwem Anny z Kiszków Radziwiłłowej miasto stało się własnością rodu Radziwiłłów, którzy byli jego właścicielami do XIX w. Ponowny przywilej nadania praw miejskich wydał król Władysław IV 22 marca 1644. W tym samym roku wymieniono istnienie w mieście 144 posesji. W 1 połowie XVII wieku istniała w miasteczku drukarnia radziwiłłowska oraz kalwiński zbór. W 1647 roku istniał most przez Niemen. Miasteczko zostało zniszczone w 1655 przez Kozaków.

Od 1795 w zaborze rosyjskim. W latach 1918–1939 ponownie w granicach Polski. Od latach 1941–1944 pod okupacją niemiecką. Od 1945 w ZSRR.

Zabytki[edytuj]

  • Zamek z XVI/XVII wieku wzniesiony na skarpie nad rzeką Niemen. Zamek w miejscu dworu zbudował prawdopodobnie Jan Kiszka ok. 1581, a prace budowlane, z uwagi na niejasną sytuację własnościową, były prowadzone do początków XVII w. W 1606 dobra trafiły ponownie w ręce Radziwiłłów (w osobie Krzysztofa II Radziwiłła), których własnością pozostały do początku XIX w. Zamek w 1 poł. XVII w. miał plan regularnego czworoboku z czterema wieżami i jednym murowanym skrzydłem. W czasie IV wojny polsko-rosyjskiej w 1655 zamek zniszczyli Kozacy Iwana Zołotareńki. W XVIII w. zamek uległ dalszemu zniszczeniu. Przy wykorzystaniu rozbieranych starych murów, w latach 1864–1870 od strony Niemna, wybudowano pałac neogotycki, który został zniszczony w podczas I wojny światowej i częściowo odbudowany w czasach II RP. Po 1945 władze radzieckie przebudowały pałac w stylu klasycystycznym na szkołę.
  • cerkiew św. Proroka Eliasza z 1910
  • cmentarz żydowski
  • kościół z 1930, rozebrany do fundamentów około 1980 (na jego miejscu dom mieszkalny)

niezachowane:

  • Zbór ariański w muru pruskiego
  • Brama miejska z cegły z muru pruskiego z XVII w. na ul. Nowogródzkiej
  • Brama miejska z cegły z muru pruskiego z XVII w. na ul. Haczykowskiej
  • Drukarnia ariańska z XVII w.

Przypisy

  1. Численность населения по Республике Беларусь, областям и г. Минску (тысяч человек) на 1 января 2010 года (ros.)
  2. Stanisław Aleksandrowicz Opis zabudowy Lubcza 1644 r., s. 619
  3. Proverbiorum polonicorum... centuriae decem et octo, Lubcz 1618, drukarnia P. Blastus Kmita, wyd. następne (według Estreichera): pt. Przypowieści polskie, Kraków 1619
  4. Synody Arjan Polskich, Stanisław Szczotka s. 36

Linki zewnętrzne[edytuj]