Majas na balkonie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Majas na balkonie
Ilustracja
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1808–1812
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 162 × 107 cm
Muzeum Kolekcja prywatna
Majas na balkonie 195 × 125,5 cm, kopia w Metropolitan Museum of Art dawniej przypisywana Goi

Majas na balkonie[1][2][3] lub Maje na balkonie (hiszp. Majas en un balcón) – obraz hiszpańskiego malarza Francisca Goi, znajdujący się w prywatnej kolekcji w Szwajcarii. W zbiorach Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku znajduje się kopia nieznanego malarza dawniej uważana za autorski wariant[4].

Okoliczności powstania[edytuj | edytuj kod]

W czasie hiszpańskiej wojny wyzwoleńczej (1807–1814) Goya otrzymał niewiele oficjalnych zleceń[5]. W ostatnich latach konfliktu na krótko porzucił w swoich dziełach tematykę wojenną. Powrócił do satyry na społeczeństwo i jego wady, która pojawiła się już wcześniej w serii rycin pt. Kaprysy. Do dzieł o tematyce socjalno-moralnej powstałych w tym okresie (1808–1814) należą przedstawienia starych wiedźm i prostytutek, takie jak Majas na balkonie, Maja i Celestyna, Czas i staruchy, a także proletariuszy przy pracy: Szlifierz, Kuźnia i Nosicielka wody[6][7]. Obrazy cechuje zmysłowość, która mogła być efektem spotkania Goi z młodą Leokadią Weiss, jego późniejszą towarzyszką życia. Ten okres stanowił też ostateczne zerwanie Goi z XVIII-wiecznym malarstwem i sielankową, barokową stylistyką jego kartonów do tapiserii[7]. Podobnie jak w przypadku wielu dzieł Goi przedstawiających zwykłych Hiszpanów, także i obraz Majas na balkonie nie powstał na zamówienie, ani nie został wystawiony czy sprzedany za życia malarza. Został stworzony dla przyjemności artysty lub z przeznaczeniem do dekoracji własnego domu przy ulicy Valverde w Madrycie[1].

Atrybucja[edytuj | edytuj kod]

Zarówno obraz z prywatnej kolekcji, jak i z Metropolitan Museum of Art były przez dłuższy czas uważane za dwie autorskie wersje Goi. Od 1995 zaczęto kwestionować atrybucję nowojorskiego płótna[3]. Kuratorzy muzeum uważają, że syn malarza Javier Goya zlecił wykonanie kopii, którą sprzedał infantowi Sebastianowi. Jest to prawdopodobne, gdyż Javier po śmierci ojca utrzymywał się głównie ze sprzedaży odziedziczonych dzieł[4]. Możliwe również, że infant sam zamówił kopię[8]. Zanim ten obraz trafił do amerykańskiej kolekcji Havemeyerów w 1904, został wysłany do Paryża w celu gruntownej konserwacji. Archiwalne fotografie świadczą o tym, że był mocno uszkodzony. Braki farby w tle i na pierwszym planie zostały wtedy uzupełnione[4].

Javier Goya miał zachować oryginalny obraz i sprzedać go francuskiemu królowi Ludwikowi Filipowi I. Ta wersja, obecnie w prywatnej kolekcji w Szwajcarii, jest namalowana typowymi dla Goi szybkimi pociągnięciami pędzla, z dużą ilością farby, bez dbałości o szczegóły. W spojrzeniu kobiet widoczne jest porozumienie i poufność, tak jakby dzieliły się sekretem. Podobnej relacji brak na obrazie z Metropolitan Museum of Art, gdzie kobiety pochylają się do siebie bez wyraźnego powodu. Ich twarze są namalowane cienkimi i dokładnymi pociągnięciami pędzla, podczas gdy stroje lepiej imitują szybki styl Goi[4].

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Słowo maja w języku hiszpańskim oznaczało młodą kobietę pochodzącą z niższych sfer społecznych, modnie i krzykliwie ubraną ślicznotkę. Arystokratki z XIX wieku (m.in. muza Goi, księżna Alba) często przebierały się za majas, imitując ich kolorowy, prowokacyjny styl[9].

Majas na obrazie Goi to prawdopodobnie prostytutki, które z balkonu spoglądają na ulicę i wabią przechodzących nią mężczyzn[7][10]. Dwie piękne kobiety opierają się o żelazną balustradę balkonu, ich postawa jest prowokacyjna, chcą zwrócić na siebie uwagę patrzącego z dołu widza[11]. Są ubrane w wystawne suknie w odcieniach czerni, bieli i złota. Na głowie noszą koronkowe mantyle, odpowiednio czarną i białą. Szepczą między sobą, a jednocześnie porozumiewawczo kierują wzrok w stronę tego samego punktu, do widza[12][10]. Za nimi stoją dwaj tajemniczy mężczyźni, przyjmujący konspiracyjne pozy[7], możliwe, że to stręczyciele[11]. Ukrywają swoje twarze pod szerokimi kapeluszami i płaszczami, które stanowiły nieodzowny element hiszpańskiej mody[9]. Możliwe także, że Goya przedstawił dwie młode arystokratki z ciekawością obserwujące ulicę, chronione przez dwóch mężczyzn (być może wojskowych) i balustradę[13]. Ta interpretacja jest mniej prawdopodobna, gdyż kwestia prostytucji była często wykorzystywana przez Goyę jako krytyka społeczeństwa, motyw pojawia się zarówno w jego rycinach (Kaprysy), jak i malarstwie[5].

Technika[edytuj | edytuj kod]

Goya zbudował perspektywę poprzez szereg równoległych płaszczyzn. Na neutralnym tle odcinają się postaci mężczyzn, a na nich „nałożone” są majas[5]. Malarz zastosował lekkie, niemal szkicowe pociągnięcia pędzlem, a także technikę nakładania farby szpachelką[1][7]. W jego stylu brak dbałości o szczegóły i dokładnego ich wykończenia, ważne jest za to oddanie właściwości tkanin[11]. Uwagę zwraca wykonanie haftów i koronek namalowanych niemal pojedynczymi pociągnięciami pędzla, zwłaszcza detale czarnej mantyli opadającej na czoło i oczy dziewczyny po lewej stronie[12]. Paleta barw ogranicza się do kontrastujących odcieni czerni, bieli i złota[11]. Obraz ogarnia złote światło podobnie jak w Rodzinie Karola IV[5].

Inspiracje[edytuj | edytuj kod]

Dzięki Galerie espagnole de Paris, którą Ludwik Filip I zainstalował w Luwrze, XX-wieczni francuscy artyści odkryli Goyę. Jednym z nich był Édouard Manet, który inspirował się obrazem Majas na balkonie, malując swój Balkon[7][14]. Goyą wielokrotnie inspirował się także Eugenio Lucas Velázquez. Kontynuował motyw prostytutek na balkonie w towarzystwie sutenerów lub stręczycielek malując Majas na korridzie (1850) i Majas na balkonie (1862)[5][15]. Namalował także przynajmniej dwie kopie obrazu Goi, jedną z nich akwarelą. Istnieją także kopie innych autorów na podstawie wersji z Metropolitan Museum of Art: obraz w kolekcji Pezzoli w Paryżu przypisany Leonardowi Alenzie przez Charlesa Yriarte, kopia autorstwa Francisca Lameyera, a także fotografia Jeana Laurenta akwarelowej kopii nieznanego autora. Znane są również ryciny na podstawie obrazu autorstwa Severiniego, Leopolda Flamenga i Timothy'ego Cole'a[8].

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

Obraz znajdujący się obecnie w prywatnej kolekcji w Szwajcarii[4] został wymieniony w inwentarzu dóbr Goi sporządzonym w 1812 po śmierci jego żony. Inwentarz powstał w celu podziału majątku między malarzem i jego synem Javierem. Zanotowano w nim „dwa obrazy młodych kobiet na balkonie” – Majas na balkonie i Maja i Celestyna zajmowały pozycję nr 24 i wyceniono je na 400 reali de vellón. W lewym dolnym rogu obrazu widnieje znak inwentarzowy X.24. W 1825 baron Isidore-Justin-Séverin Taylor kupił obraz od Javiera Goi na zamówienie króla Ludwika Filipa. Majas na balkonie były jednym z ośmiu płócien Goi nabytych przez króla i wystawianych w Galerie espagnole de Paris w Luwrze w latach 1838–1848, do czasu detronizacji króla. W 1853 został sprzedany za 70 funtów w domu aukcyjnym Christie’s. Znajdował się w galerii Colnaghi, nabytej przez księcia Montpensier, który przechowywał obraz w pałacu San Telmo w Sewilli. Następnie przeszedł na jego syna księcia Antonia de Orleans, a w 1911 do kolekcji francuskiego marszanda Paula Duranda-Ruela w Paryżu, który kilka lat wcześniej pośredniczył w sprzedaży kopii, znajdującej się w Metropolitan Museum. Tam dzieło zostało nabyte przez przodka obecnego właściciela[12].

Obraz z Metropolitan Museum of Art pochodził z kolekcji infanta Sebastiana Gabriela Burbon-Bragança, syna infantki Marii Teresy Portugalskiej. Infant nabył go od syna Goi po śmierci malarza w 1828, ale prawdopodobnie jeszcze przed 1835. W wyniku sekwestru dóbr infanta obraz trafił do Museo Nacional de la Trinidad w Madrycie, po czym został zwrócony infantowi w 1860. Obraz odziedziczył jego syn Francisco María Burbon, książę Marcheny. W październiku 1904, również za pośrednictwem Paula Duranda-Ruela, obraz zakupił amerykański przemysłowiec i kolekcjoner sztuki Henry Osborne Havemeyer. Spuścizna Havemeyerów stała się częścią zbiorów Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Francisco Goya. Poznań: Oxford Educational, 2006. ISBN 83-7425-497-1.
  2. Stefano Peccatori, Stefano Zuffi: Klasycy sztuki: Goya. Warszawa: Arkady, 2006, s. 77. ISBN 83-60529-14-0. OCLC 749548628.
  3. a b Rose Marie Hagen, Rainer Hagen: Francisco Goya. Warszawa: Taschen, 2003, s. 53. ISBN 83-89192-40-3.
  4. a b c d e Alice Cooney Frelinghuysen: Splendid Legacy: The Havemeyer Collection. New York: Metropolitan Museum of Art, 1993, s. 15–16. ISBN 0-87099-664-9.
  5. a b c d e Majas al balcón (hiszp.). artehistoria.com. [dostęp 2018-01-22].
  6. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 333. ISBN 83-7414-248-0. OCLC 569990350.
  7. a b c d e f Alfonso E. Pérez Sánchez: Goya. Warszawa: Oficyna Imbir, 2009, s. 112. ISBN 978-83-60334-71-3.
  8. a b c Majas on a Balcony (ang.). metmuseum.org. [dostęp 2018-01-22].
  9. a b op.cit. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. s. 91–93.
  10. a b Manuela Mena: Los grandes genios del arte: Goya. Madrid: Biblioteca El Mundo, 2003, s. 134–135. ISBN 84-89780-55-2.
  11. a b c d María Jesús Díaz (red.): Goya. Madrid: Susaeta Ediciones, 2010, s. 188. ISBN 978-84-9928-021-9.
  12. a b c Majas al balcón (hiszp.). fundaciongoyaenaragon.es. [dostęp 2018-01-17].
  13. Ferrán Aribau, Francesc Ruidera, Lluís Altafuya, Roberto Castillo, Xavier Costaneda: Goya: su tiempo, su vida, su obra. Madrid: LIBSA, 2006, s. 348-349. ISBN 84-662-1405-4.
  14. J. P. Marandel: Europe in the Age of Enlightenment and Revolution. New York: Metropolitan Museum of Art, 1987, s. 81. ISBN 03-0008-782-9.
  15. Andrew Ginger: Painting and the Turn to Cultural Modernity in Spain: The Time of Eugenio Lucas Velazquez (1850-1870). Susquehanna University Press, 2007, s. 266. ISBN 1-5759-111-32.