Mangusta pręgoszyja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mangusta pręgoszyja
Herpestes vitticollis[1]
Bennett, 1835
Osobnik sfotografowany w Parku Narodowym Nagarhole w stanie Karnataka w Indiach
Osobnik sfotografowany w Parku Narodowym Nagarhole w stanie Karnataka w Indiach
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd drapieżne
Podrząd kotokształtne
Rodzina mangustowate
Rodzaj mangusta
Gatunek mangusta pręgoszyja
Synonimy
Podgatunki
  • H. v. inornatus Pocock, 1941
  • H. v. vitticollis Bennett, 1835
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[6]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Mangusta pręgoszyja[7] (Herpestes vitticollis) – gatunek ssaka z rodziny mangustowatych (Herpestidae). Gatunek ten występuje w południowej Azji; nie jest zagrożony wyginięciem.

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Mangusta pręgoszyja występuje w zależności od podgatunku[8][6][9]:

  • H. vitticollis inornatus – zachodnie Indie (Karnataka)
  • H. vitticollis vitticollis – południowo-zachodnie Indie i Sri Lanka

Znany zasięg został znacznie rozszerzony (około 1400 km w bezpośredniej linii) na północnym wschodzie przez szereg obserwacji (które zostały udokumentowane fotografiami) w Similipal Hills, w stanie Orisa[10].

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1835 roku brytyjski zoolog Edward Turner Bennett na łamach Proceedings of the Zoological Society of London[11]. Jako miejsce typowe Bennett wskazał „lasy około dwudziestu mil (32 km) śródlądowych z Kolun lub Quilon w kraju Travancore”[11]. Podgatunek vitticollis po raz pierwszy opisał naukowo w 1941 roku brytyjski zoolog Reginald Innes Pocock, jako miejsce typowe wskazując Chipgeri w północnej Kanarze w Indiach[12]. Wyróżniono dwa podgatunki[8][9][13], lecz zachodzi potrzeba ich rewizji taksonomicznej[6].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa rodzajowa: gr. ἑρπηστης herpēstēs – pełzacz, od ἑρπω herpō – pełzać; prawdopodobnie w aluzji do zwyczajów mangusty, szczególnie jej pogoni za swoją ofiarą. Sugerowano również połączenie greckich słów: ερπ erp – gad, wąż; εδεστης edestēs – zjadacz, od εδω edō – jeść[14]. Epitet gatunkowy: łac. vitta – pasmo, wstęga; nowołac. -collis – -szyjy, -gardły, od łac. collum – szyja[15].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

U góry czaszka mangusty krabożernej (H. urva), na dole czaszka mangusy pręgoszyjej

Wymiary średnie dla osobników z Sri Lanki: długość ciała samców 48,9 cm, samic 46,4 cm, długość ogona samców 32,5 cm, samic 30,4 cm; masa ciała u samców do 3,1 kg, u samic do 1,7 kg[8]. Wymiary średnie dla osobników z Indii: długość ciała samców 52,9 cm, samic 47,4 cm, długość samców ogona 31,5 cm, samic 29,7 cm; masa ciała u samców do 3,4 kg, u samic do 1,7 kg [8]. Duża mangusta, z długimi włosami okrywowymi i pasem na szyi. Sierść na głowie jest koloru stalowoszarego do fioletowo-brązowego, drobno upstrzona kolorem żółtym, najciemniejsza na czole i jaśniejsza na bokach. Przednia część ciała jest czerwonożółta, z brązowymi smugami, tylna część ciała jest pomarańczowoczerwona i lekko szpakowata. Czarny pas przebiega od tyłu ucha wzdłuż boku szyi aż do ramion[8]. Uszy są zaokrąglone i pokryte krótkimi, cienkimi czerwonawo-brązowymi włosami. Podbródek i gardło są tego samego koloru co policzki, ale nieco mniej siwe. Dolna powierzchnia szyi i klatka piersiowa są brązowożółte, a brzuch jest pomarańczowożółty. Podszerstek jest rzadki i koloru bladożółto-brązowego. Włosy grzbietowe są długie o długości 50-60 mm[8]. Włosy po bokach są dłuższe niż 60 mm; czarne i szare są ułożone na przemian z pomarańczowoczerwonymi. Ogólny kolor sierści na ogonie jest pomarańczowoczerwony, z wyjątkiem czarnej końcówki o długości ok. 9 cm; włosy u nasady ogona maja ok. 8 cm długości, ale stają się krótsze się w kierunku wierzchołka. Kończyny przednie, przednia część kończyn tylnych oraz stęp są ciemnopurpurowo-brązowe. Łapy przednie i tylne mają po pięć palców[8]. Czaszka jest duża, prosta i rozwinięta w okolicy czołowej, pysk jest wąski i długi, zęby potężne[8]. Wzór zębowy: I 3/3, C 1/1, P 4/4, 2/2 M = 40[8].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Dobrze widoczny czarny pas na szyi

Siedlisko i pokarm[edytuj | edytuj kod]

Mangusta pręgoszyja jest gatunkiem samotnym (czasami widywana w parach) prowadzącym prawdopodobnie dzienny tryb życia[8]. Zamieszkuje wiecznie zielone lasy liściaste[8]. Ssak ten obserwowany był na bagnistych polanach i wzdłuż cieków wodnych, a także na plantacjach i wśród otwartych zagajników[8]. W Sri Lance dystrybucja tego ssaka może obejmować nizinny, suchy las jak i obszary wysokogórskie[6]; rzadko obserwowany na obszarach, w których mógłby być niepokojony lub w pobliżu ludzkich siedzib[8]. Występuje do wysokości 2133 m n.p.m.[8].

Skład diety mangusty pręgoszyjej obejmuje małe ssaki, ptaki i ich jaja, gady, owady oraz korzenie[8]. Z powodu jej zwyczaju polowania przy brzegach rzek i występowania wśród bagien i zalanych pól ryżowych sugeruje się, że może pożywiać się również krabami, płazami bezogonowymi oraz rybami[8]. Gatunek ten zaobserwowano podczas żerowania na padłym sambarze jednobarwnym (Rusa umcolor) i zającu czarnoszyim (Lepus nigricollis) oraz podczas poszukiwania pokarmu w miękkiej, wilgotnej glebie na bagnach[8].

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Wielkość miotu ocenia się na dwa do trzech młodych[8]. Na Sri Lance zaobserwowano samicę podczas karmienia trzech młodych na suchym skrawku ziemi, pod nawisem mas skalnych[8]. Brak innych informacji[6].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski)[6]. Na gatunek ten poluje się dla mięsa (spożywają go głównie mniejszości etniczne) i futra (głównie do produkcji pędzli do golenia, pędzli i talizmanów), ale głównym zagrożeniem może być utrata siedlisk[6]. Jest również regularnie zabijany przez psy myśliwskie, a czasami w odwecie za plądrowanie ferm drobiu[6]. W Indiach ssak ten jest rzadki w północnej części jego zasięgu, a najbardziej obfity w południowej Kerali, płaskowyżach Nilgiri i Palni, w pasmie górskim Meghamalai oraz wzgórzach Anamala[8]. W Sri Lance jest dość powszechny w wyższych partiach wzgórz Wyżyny Centralnej, ale wydaje się, że populacja maleje[8]. Mangusta pręgoszyja jest jednak gatunkiem elastycznym i toleruje stosunkowo wysoki stopień zakłóceń[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Herpestes vitticollis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. W. Ogilby. Undescribed species of Mammalia and Birds, brought from the Gambia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 3, s. 103, 1835 (ang.). 
  3. W. Elliot. A Catalogue of the Species of Mammalia found in the Southern Mahratta Country; with their Synonimes in the native languages in use there. „Madras Journal of Literature and Science”. 10, s. 103, 1839 (ang.). 
  4. J.A. Wagner: Supplementband. W: J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. Erlangen: Expedition des Schreber'schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1841, s. 329. (niem.)
  5. J.E. Gray. A revision of the genera and species of Viverrine animals (Viverridae) founded on the collection in the British Museum. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1864, s. 569, 1864 (ang.). 
  6. a b c d e f g h i D. Mudappa, A. Choudhury, G.A. Punjabi 2016, Herpestes vitticollis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2016-2 [dostęp 2016-10-09] (ang.).
  7. Systematyka i nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 146. ISBN 978-83-88147-15-9.
  8. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u J.S. Gilchrist, A.P. Jennings, G. Veron, P. Cavallini (koordynator): Family Herpestidae (Mongooses). W: D.E. Wilson, R.A. Mittermeier: Handbook of the Mammals of the World. Cz. 1: Carnivores. Barcelona: Lynx Edicions, 2009, s. 312. ISBN 978-84-96553-49-1. (ang.)
  9. a b Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Herpestes vitticollis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2016-10-09]
  10. A.K. Nayak, M.V. Nair, P.P. Mohapatra. Stripe-necked Mongoose Herpestes vitticollis in Odisha, eastern India: a biogeographically significant record. „Small Carnivore Conservation”. 51, s. 71–73, 2014 (ang.). 
  11. a b E.T. Bennett. Observations on the genus Herpestes, Ill.. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 3, s. 67, 1835 (ang.). 
  12. R.I. Pocock: Fauna of British India. Cz. 2: Mammals. London: Taylor and Francis, 1941, s. 49. (ang.)
  13. J.R. Ellerman, T.Ch.S. Morrison-Scott: Checklist of Palaearctic and Indian mammals 1758 to 1946. Wyd. 2. London: Trustees of the British Museum (Natural History), 1966, s. 298. (ang.)
  14. T.S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Washington: Government Printing Office, 1904, seria: North American Fauna. (ang.)
  15. J.A. Jobling: Key to Scientific Names in Ornithology. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2016. [dostęp 2016-08-31]. (ang.)