Mocarstwa świata. Narodziny, rozkwit, upadek
Mocarstwa świata. Narodziny, rozkwit, upadek. Przemiany gospodarcze i konflikty zbrojne w latach 1500–2000 (ang. The Rise and Fall of the Great Powers: Economic Change and Military Conflict From 1500 to 2000) – książka autorstwa Paula Kennedy’ego, opublikowana po raz pierwszy w 1987 (wydanie polskie w 1994).
Jest to historia świata lat 1500–2000, widziana przez pryzmat starcia wielkich mocarstw w rywalizacji o władzę nad światem. Kennedy dokonał w niej syntezy czynników politycznych z ekonomicznymi. Książka znalazła się na liście najlepiej sprzedawanych pozycji dziennika „The New York Times” w 1988[1].
Układ książki
[edytuj | edytuj kod]Tytuły w jęz. angielskim (polskie tłumaczenie)
1. Strategy and Economics in the Preindustrial World (Strategia i gospodarka w świecie przedprzemysłowym)
1.1. The Rise of the Western World (Wzrost świata zachodniego)
1.2. The Habsburg Bid for Mastery, 1519–1659 (Walka Habsburgów o dominację 1519–1659)
1.3. Finance, Geography, and the Winning of Wars, 1660–1815 (Finanse, geografia i wygrywanie wojen, 1660–1815)
2. Strategy and Economics in the Industrial Era (Strategia i gospodarka w erze przemysłowej)
2.1. Industrialization and the Shifting Global Balances, 1815–1885 (Industralizacja i zachwianie globalnej równowagi, 1815–1885)
2.2. The Coming of a Bipolar World and the Crisis of the „Middle Powers”: Part One, 1885–1918 (Nadejście świata dwubiegunowego i kryzys średnich mocarstw: cz. 1, 1885–1918)
2.3. The Coming of a Bipolar World and the Crisis of the „Middle Powers”: Part Two, 1919–1942 (Nadejście świata dwubiegunowego i kryzys średnich mocarstw: cz. 2, 1919–1945)
3. Strategy and Economics Today and Tomorrow (Strategia i gospodarka dzis i jutro)
3.1. Stability and Change in a Bipolar World, 1943–1980 (Stabilizacja i zmiana w świecie dwubiegunowym, 1943–1980)
3.2. To the Twenty-first Century (Ku dwudziestemu pierwszemu wiekowi)
Główne założenia
[edytuj | edytuj kod]Zdaniem autora zasadniczym źródłem potęgi wielkich mocarstw jest ich potencjał militarny oraz względny wobec innych mocarstw poziom gospodarki. Na przykład w XVIII wieku Zjednoczone Prowincje Niderlandów były najbogatszym krajem Europy, a Rosja najbiedniejszym, lecz mimo to Holendrzy doznali upadku, a Rosjanie wzrośli w siłę. Materialna siła państwa rzutuje na jego możliwości polityczne w okresie pokoju, stanowiąc skuteczne narzędzie. Kiedy jednak wybucha wojna, to okazuje się, że ostatecznie decyduje różnica potencjałów.
Obraz czasoprzestrzenny
Wizję historii świata według Kennedy’ego można przedstawić w następujący sposób:
okres | Hegemonia | mocarstwa wschodzące | mocarstwa schyłkowe |
---|---|---|---|
1519–1659 | Habsburgowie, Hiszpania | Francja, Niderlandy, Anglia, Imperium Osmańskie, Szwecja | |
1660–1815 | brak (równowaga sił w Europie) | Francja, Habsburgowie (Austria), Anglia / Wielka Brytania, Rosja, Prusy | Hiszpania, Niderlandy, Imperium Osmańskie, Szwecja |
1815–1885 | Wielka Brytania | Stany Zjednoczone, Rosja, Austria, Prusy | Francja, |
1885–1918 | Wielka Brytania | Stany Zjednoczone, Rosja, Niemcy | Francja, Austro-Węgry |
1919–1942 | brak | Stany Zjednoczone, ZSRR, Niemcy, Japonia, Włochy | Wielka Brytania, Francja |
1942–1980 | Stany Zjednoczone, ZSRR | Chiny, Wspólnota Europejska, Japonia |
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul Kennedy: Mocarstwa świata. Narodziny, rozkwit, upadek. Przemiany gospodarcze i konflikty zbrojne w latach 1500–2000. 1994.
- Leszek Moczulski: Geopolityka. Potęga w czasie i przestrzeni. Warszawa: Bellona, 1999