Leszek Moczulski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy polityka. Zobacz też: Leszek Aleksander Moczulski – poeta.
Leszek Moczulski
Moczulski Leszek 2009.jpg
Data i miejsce urodzenia 7 czerwca 1930
Warszawa
Poseł II kadencji Sejmu
Przynależność polityczna Konfederacja Polski Niepodległej
Okres urzędowania od 14 października 1993
do 19 października 1997
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Leszek Moczulski, właśc. Robert Leszek Moczulski (ur. 7 czerwca 1930 w Warszawie) – polski dziennikarz, polityk, historyk, geopolityk akademicki.

Działacz opozycji w okresie PRL, wielokrotnie aresztowany, łącznie przez około sześć lat więziony w tym okresie z przyczyn politycznych. Współzałożyciel Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, założyciel i wieloletni przywódca Konfederacji Polski Niepodległej. Kandydat w wyborach prezydenckich w 1990, poseł na Sejm I i II kadencji.

Używał pseudonimów Lem, Leszek Karpatowicz, Natalia Naruszewicz, Rt., Robert Trzywdar.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Okres Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

W 1946 uczestniczył w młodzieżowej podziemnej zbrojnej organizacji antykomunistycznej w Sopocie. W 1947 wstąpił do Związku Walki Młodych, przekształconego rok później w Związek Młodzieży Polskiej. Również w 1948 został członkiem Polskiej Partii Robotniczej i następnie współtworzonej przez nią Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Z PZPR został wykluczony w 1950[1].

W 1952 ukończył studia prawnicze, a w 1958 historyczne na Uniwersytecie Warszawskim.

Leszek Moczulski w swoim gabinecie w warszawskim mieszkaniu. Zdjęcie wykonane między październikiem 1978 a wrześniem 1980

Od początku lat 50. pracował jako dziennikarz, początkowo w "Życiu Warszawy" i "Dookoła Świata". Po raz pierwszy tymczasowo aresztowano go w 1957 pod zarzutem szkalowania władz PRL w prasie zagranicznej, został jednak uniewinniony od tego zarzutu[2]. Przez parę lat był objęty zakazem wykonywania pracy dziennikarza, publikował wówczas pod pseudonimami, w tym jako Leszek Karpatowicz współpracował z miesięcznikiem "Więź". Od 1961 do 1977 kierował działem historycznym tygodnika "Stolica". W 1972 opublikował – wycofywaną później z bibliotek przez władze – książkę Wojna Polska 1939, w której m.in. bronił postępowania rządzących Polską piłsudczyków w okresie kampanii wrześniowej oraz polityki zagranicznej prowadzonej przez Józefa Becka.

Leszek Moczulski podaje, że w latach 50. nawiązał kontakt z osobami z przedwojennego środowiska piłsudczyków, mających tworzyć konspiracyjny "nurt niepodległościowy" (m.in. z generałem Romanem Abrahamem). Według niego w połowie lat 60. został kierownikiem Akcji Historycznej "nn"[3]. W 1973 wziął udział w pracach nad powołaniem Konwentu (weszli do niego też Romuald Szeremietiew, Andrzej Szomański, Ryszard Zieliński i Restytut Staniewicz)[4]. Konwent zadeklarował się jako komórka "nn" prowadząca do powołania jawnego ruchu politycznego, jego założenia Leszek Moczulski przedstawił 11 listopada tego samego roku w Poznaniu na zebraniu uczestników w prywatnym mieszkaniu[5]. W 1976 opracował dokumenty programowe (Program 44 i Memoriał) w ramach działań prowadzących do utworzenia jawnej organizacji. Uczestniczył też w pracach nad powołaniem tajnego Nurtu Niepodległościowego (NN), wszedł w skład jego kierownictwa (Rombu). Brał udział w poświęconych współpracy rozmowach z przedstawicielami Komitetu Obrony Robotników[6].

"Droga" (pismo ROPCiO, potem KPN) nr 22 z 1986, zawierające materiały z II procesu przywódców KPN

Prace te w marcu 1977 zakończyły się założeniem Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, którego Leszek Moczulski został rzecznikiem (obok Andrzeja Czumy). W kwietniu tego samego roku wszedł w skład redakcji nowo powstałego periodyku ROPCiO, pisma "Opinia". Wkrótce zaczął narastać konflikt między nim i Andrzejem Czumą, co doprowadziło w 1978 do rozwiązania NN w czerwcu i usunięcia Leszka Moczulskiego z redakcji "Opinii"[7]. W tym samym miesiącu grupa skupiona wokół niego zaczęła wydawać drugoobiegowe czasopismo "Droga"[8], a w 1979 kolejny periodyk pod nazwą "Gazeta Polska".

W 1978 stronnicy Leszka Moczulskiego utworzyli w ramach ROPCiO Zespoły Inicjatywy Obywatelskiej (ZINO). W grudniu tego samego roku doszło do ostatecznego rozłamu w Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela, kiedy to odbyły się odrębne spotkania ogólnopolskie zwolenników obu rzeczników tej organizacji[9]. W siódmym numerze "Drogi" z czerwca 1979 Leszek Moczulski opublikował tekst Rewolucja bez rewolucji, stanowiący manifest programowy kształtującej się wówczas nowej organizacji[10]. Nazywał w nim PRL "formą władztwa radzieckiego nad Polską", postulując stopniową budowę "Trzeciej Rzeczypospolitej" na drodze pokojowej.

Leszek Moczulski w Białym Domu w czasie spotkania z wiceprezydentem USA George'em Bushem (27 kwietnia 1987). Pierwszy z lewej: Marek Ruszczyński

We wrześniu tego samego roku założył Konfederację Polski Niepodległej, którą kierował w okresie PRL i następnie w III RP przez ponad 20 lat. Równocześnie współpracował z Wolnymi Związkami Zawodowymi Wybrzeża dostarczając prasę i pisząc pozwy do sądu, m.in. w obronie Anny Walentynowicz[11]. W lutym 1980 był jedną z ośmiu osób, które KPN bez powodzenia usiłowała zarejestrować jako kandydatów w wyborach do Sejmu PRL[7]. W sierpniu tego samego roku przebywał w Gdańsku, opracował broszurę Walka strajkowa w Polsce – rok 1980, stanowiącą szeroką instrukcją dla strajkujących robotników. 20 sierpnia 1980 Moczulski został tymczasowo aresztowany, zwolniono go 1 września 1980 po podpisaniu porozumień sierpniowych (przewidujących uwolnienie wszystkich więźniów politycznych)[12]. Już 23 września 1980 został ponownie aresztowany; od tego czasu przebywał w więzieniu (z kilkoma przerwami) do czasu ogłoszenia amnestii w lipcu 1986. Pretekstem do jego zatrzymania stał się wywiad udzielony zachodnioniemieckiemu dziennikowi "Der Spiegel". Wkrótce po aresztowaniu we wrześniu 1980 oświadczenia domagające się uwolnienia Leszka Moczulskiego wydały KPN, KSS KOR, RMP, ROPCiO, a Ruch Wolnych Demokratów wystosował w tej sprawie list do MSW[13]. Leszek Moczulski został zwolniony 6 czerwca 1981 (na okres do 9 lipca 1981) po akcjach protestacyjnych zorganizowanych przez Komitety Obrony Więzionych za Przekonania oraz działaniach prymasa Stefana Wyszyńskiego[14]. We wrześniu tego samego roku opracował Plan stabilizacji gospodarki. Ponownego aresztowania przywódcy KPN miał domagać się osobiście Leonid Breżniew w czasie rozmów ze Stanisławem Kanią w połowie czerwca i na początku lipca 1981[15][16]. 15 czerwca 1981 rozpoczął się tzw. pierwszy proces KPN, początkowo przed Sądem Wojewódzkim w Warszawie, a po wprowadzeniu stanu wojennego przed Sądem Warszawskiego Okręgu Wojskowego. Wyrokiem z 8 października 1982 Leszek Moczulski został skazany na karę 7 lat pozbawienia wolności za to, że "działając w celu obalenia przemocą ustroju PRL, osłabienia kraju przez zerwanie jedności sojuszniczej z ZSRR, podjął czynności przygotowawcze do osiągnięcia tego celu przez utworzenie nielegalnego związku pod nazwa Konfederacja Polski Niepodległej (...)"[17]. Karę tę odbywał w zakładzie karnym w Barczewie do sierpnia 1984, kiedy to został zwolniony na mocy amnestii. Po zwolnieniu przystąpił do reaktywacji struktur ogólnopolskich KPN. Na drugim kongresie (22 grudnia 1984 w Warszawie) został ponownie wybrany na przewodniczącego rady politycznej. Już 9 marca 1985 ponownie go aresztowano, a 22 kwietnia 1986 skazano na karę 4 lat pozbawienia wolności w tzw. drugim procesie kierownictwa KPN. Zwolniono go na mocy kolejnej amnestii we wrześniu 1986.

Plakat wyborczy Leszka Moczulskiego z wyborów kontraktowych w 1989 drukowany techniką powielaczową – KPN

Po interwencji brytyjskich parlamentarzystów w Warszawie Leszek Moczulski dostał paszport celem leczenia za granicą. W pierwszej połowie 1987 przebywał w Wielkiej Brytanii, Francji, USA i Kanadzie. Spotkał się m.in. z wiceprezydentem USA George'em Bushem, innymi politykami, środowiskami polonijnymi. Wygłosił wykłady na kilku uczelniach, a "The Washington Post" wydrukował jego artykuł[18].

Nie wziął udziału w rozmowach Okrągłego Stołu, pozostał krytyczny do poczynionych tam ustaleń. Wziął jednak udział w tzw. wyborach kontraktowych, bezskutecznie kandydując jako reprezentant KPN w jednym z krakowskich okręgów, w którym z ramienia Komitetu Obywatelskiego przy Lechu Wałęsie startował Jan Rokita.

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

W 1990 wystartował w wyborach prezydenckich. Zajął ostatnie, 6. miejsce, zdobywając 411 516 głosów, czyli 2,50%[19]. W latach 1991–1997 sprawował mandat posła na Sejm I i II kadencji, wybieranego w Krakowie z ramienia Konfederacji Polski Niepodległej. Występując w Sejmie, rozwinął skrót PZPR jako Płatni Zdrajcy, Pachołki Rosji[20].

W 1994 wraz z frakcją parlamentarną KPN organizował pomoc dla Czeczenii, był współzałożycielem Czeczeńskiego Ośrodka Informacyjnego. Po licznych rozłamach w partii i nieudanym akcesie do AWS wycofał się z aktywnej polityki. Bez powodzenia parokrotnie kandydował w kolejnych wyborach (w tym w 2004 do PE z listy Narodowego Komitetu Wyborczego Wyborców).

W 1992 został umieszczony na tzw. liście Macierewicza. Po uchwaleniu ustawy lustracyjnej w 1999 jako pierwszy w Polsce złożył wniosek do sądu o tzw. autolustrację[21]. W 2001 sąd I instancji uznał, że jego oświadczenie lustracyjne zaprzeczające współpracy z SB jest prawdziwe, jednak sąd II instancji uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W 2005 sąd lustracyjny I instancji stwierdził, że Leszek Moczulski w latach 1969–1977 jednak był tajnym współpracownikiem SB i otrzymywał za to wynagrodzenie. Wyrok ten uprawomocnił 12 września 2006 sąd II instancji, odrzucając tezę lidera KPN o fałszowaniu dokumentów. Kasacja Leszka Moczulskiego została ostatecznie oddalona przez Sąd Najwyższy 17 kwietnia 2008[22]. W ustnych motywach tego orzeczenia stwierdzono, że "przekazywane informacje nie muszą być dla SB szczególnie istotne". Nadto wskazano, iż "(...) nie można mówić, by był on jednocześnie agentem i działaczem opozycji"[23]. W kwietniu 2011 Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu orzekł, że proces lustracyjny Leszka Moczulskiego naruszał prawo do rzetelnego procesu gwarantowane postanowieniami EKPC poprzez ograniczenie prawa do obrony[24]. W związku z tym wyrokiem Sąd Najwyższy w 2012 uchylił orzeczenia stwierdzające, że Leszek Moczulski współpracował z SB w latach 1969–1977, a jego sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu w Warszawie jako sądowi I instancji do ponownego rozpoznania[25]. W czerwcu 2013 rozpoczął się trzeci proces autolustracyjny Leszka Moczulskiego[26].

W 2005 obronił na Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku pracę doktorską pt. Geopolityka. Dzieje myśli i stan obecny dyscypliny[27], której promotorem był profesor Bronisław Geremek[28], uzyskując stopień naukowy doktora nauk humanistycznych w zakresie nauk o polityce. Praca doktorska została oparta o publikację Geopolityka. Potęga w czasie i przestrzeni, stanowiącą podstawową współczesną polską syntezę geopolityki. Habilitował się w 2009, w tym samym roku został honorowym prezesem Polskiego Towarzystwa Geopolitycznego.

W 2014 współzałożyciel i członek Komitetu Obywatelskiego Solidarności z Ukrainą (KOSzU)[29][30].

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Dylematy. Wstęp do historii Europy Zachodniej 1945–1970, Wydawnictwo MON, Warszawa 1971
  • Wojna Polska 1939, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1972, Bellona, Warszawa 2009
  • Rewolucja bez rewolucji, "Droga" (pierwodruk) 1979
  • Geopolityka. Potęga w czasie i przestrzeni, Warszawa 1999
  • Lustracja. Rzecz o teraźniejszości i przeszłości, Oficyna Wydawnicza RYTM, Warszawa 2001
  • Narodziny Międzymorza, Bellona, Warszawa 2008
  • Przerwane powstanie polskie 1914, Bellona, Warszawa 2010

Przypisy

  1. Krzysztof Persak, Sprawa Henryka Hollanda, IPN, Warszawa 2006, ISBN 83-60464-06-5
  2. Antoni Dudek, Opozycja w PRL: słownik biograficzny 1956–89. Moczulski Leszek, Fundacja Ośrodka KARTA, Warszawa 2000–2006
  3. Antoni Dudek, Maciej Gawlikowski, Bez wahania, Kraków 1993, ss. 46, 84
  4. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, s. 242
  5. Antoni Dudek, Maciej Gawlikowski, Bez wahania, Kraków 1993, ss. 100–101
  6. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, ss. 32–63
  7. 7,0 7,1 Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, ss. 75, 127–128
  8. Jacek Bartyzel: Droga. interia.pl. [dostęp 5 marca 2014].
  9. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, s. 192
  10. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, s. 219
  11. Sławomir Cenckiewicz, Anna Solidarność. Życie i działalność Anny Walentynowicz na tle epoki (1929–2010), Poznań 2010, s. 485, ISBN 978-83-7506-516-9
  12. Antoni Dudek, Maciej Gawlikowski, Bez wahania, Kraków 1993, ss. 137–139
  13. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, ss. 274, 277–278, 283–287
  14. Ryszard Mozgol, Głodem weźmiemy komunę! Strajki głodowe na Śląsku i w Zagłębiu w 1981 roku w obronie więźniów politycznych PRL, "Biuletyn IPN" 5–6/2007, s. 74
  15. Witalij Pawłow, Byłem rezydentem KGB, Warszawa 1994, s. 344
  16. Zbigniew Włodek (opr.), Tajne dokumenty Biura Politycznego. PZPR a "Solidarność" 1980–1981, Londyn 1992, ss. 423–424
  17. Grzegorz Waligóra, Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981, s. 287
  18. Leszek Moczulski w USA 1987 r.. Encyklopedia Emigracji. [dostęp 5 marca 2014].
  19. Dz. U. z 1990 r. Nr 83, poz. 483
  20. Sprawozdanie stenograficzne z posiedzenia Sejmu I kadencji (7. posiedzenie, 1. dzień, 1 lutego 1992). [dostęp 5 marca 2014].
  21. Leszek Moczulski jednak agentem. tvn24.pl, 17 kwietnia 2008. [dostęp 5 marca 2014].
  22. Sąd Najwyższy: Moczulski był agentem SB. gazeta.pl, 17 kwietnia 2008. [dostęp 5 marca 2014].
  23. Sąd Najwyższy: Leszek Moczulski był agentem SB. wp.pl, 17 kwietnia 2008. [dostęp 5 marca 2014].
  24. Trybunał w Strasburgu: proces lustracyjny Moczulskiego nie był rzetelny. polskieradio.pl, 19 kwietnia 2011. [dostęp 5 marca 2014].
  25. Będzie ponowna lustracja Leszka Moczulskiego. polskieradio.pl, 24 kwietnia 2012. [dostęp 5 marca 2014].
  26. Bogdan Wróblewski: Moczulski się oczyszcza w sądzie. wyborcza.pl, 19 czerwca 2013. [dostęp 5 marca 2014].
  27. Leszek Moczulski w bazie „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI). [dostęp 5 marca 2014].
  28. Informacje na stronie Akademii Humanistycznej. [dostęp 5 marca 2014].
  29. Komitet Obywatelski Solidarności z Ukrainą(KOSzU). KOSzU. [dostęp 5 marca 2014].
  30. Deklaracja założycielska. KOSzU. [dostęp 5 marca 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]