Przejdź do zawartości

Muzyka żałobna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Musique funèbre)

Musique funebre, czyli Muzyka żałobna – utwór Witolda Lutosławskiego na orkiestrę smyczkową podzieloną na 10 głosów (I, II, III, IV skrzypce, I, II altówki, I, II wiolonczele, I, II kontrabasy). Dedykacja: "à la memoire de Béla Bartók". Utwór trwa około 14 minut.

Powstanie utworu

[edytuj | edytuj kod]

Inspiratorem powstania „Muzyki żałobnej” był polski dyrygent, Jan Krenz, który w 1954 poprosił Lutosławskiego o skomponowanie utworu symfonicznego na 10. rocznicę śmierci węgierskiego kompozytora Beli Bartóka, która wypadała w 1955.

Lutosławski przypuszczał początkowo, że napisanie tego utworu zajmie mu kilka miesięcy, jednak „trudności warsztatowe” sprawiły, że praca przedłużyła się[1]. Utwór ukończony został na początku 1958 i wykonany został po raz pierwszy w Katowicach 26 marca 1958 przez WOSPR pod dyrekcją Jana Krenza[1].

Struktura utworu

[edytuj | edytuj kod]

„Muzyka żałobna” wykorzystuje wszystkie dwanaście stopni skali temperowanej i niezależna jest od tradycji tonalnej[1].

Utwór składa się z czterech części (Prolog, Metamorfozy, Apogeum, Epilog), które są jednak ogniwami właściwie jednej części, będącej narastającym crescenda, które prowadzi do kulminacji, po której następuje spadek napięcia.

  • Prolog jest kanonem. Nawiązuje do niego Epilog, gdzie fragmenty Prologu powracają w odwróceniu.
  • Tytuł cz. II "Metamorfozy" odnosi się do sposobu traktowania serii. Jest to 24-dźwiękowa seria zbudowana zaledwie z dwóch interwałów: trytonu i małej sekundy, która w tej części powtarza się 12 razy, zawsze ze zmianami. Po raz pierwszy rozpoczyna się na dźwięku f. Za każdym następnym razem pojawia się w transpozycji o kwintę w dół. Pomiędzy dźwięki serii wprowadzane są inne dźwięki. "Metamorfozom" podlega również harmonia, bo pojawia się coraz więcej interwałów, aż w siódmej metamorfozie występują wszystkie możliwe interwały, od prymy po oktawę. Równocześnie zwiększa się ruch, w wyniku czego od ćwierćnut przedzielanych pauzami narasta do gęstego tremola w ostatniej metamorfozie. Tym sposobem muzyka dochodzi do kulminacji: najgłośniejszej w całym utworze.
  • Apogeum znajduje się w „złotym cięciu” całego utworu. Po kulminacji dźwięki stają się coraz dłuższe i coraz mniej zróżnicowane, aż zostają tylko dwa: a–b.
  • Epilog: wyciszenie i uspokojenie.

Znaczenie i odbiór utworu

[edytuj | edytuj kod]

Mimo tego, że utwór był poświęcony pamięci Bartóka, Witold Lutosławski podkreślał, że świadomie nie wzorował się na muzyce węgierskiego kompozytora[2]. Lutosławski przyznawał, że powstanie „Muzyki żałobnej” było dla niego początkiem nowego okresu, w którym tworzył swój język artystyczny[3].

Usiłowałem stworzyć zespół środków, który stanie się moją własnością. I jest to właściwie pierwsze słowo, wypowiedziane tym nowym językiem, ale bynajmniej nie ostatnie[3].

Wśród muzykologów pojawiały się głosy, że utwór był też reakcją na powstanie węgierskie w roku 1956, jednak Lutosławski temu zaprzeczał, choć nie wykluczał podświadomego wpływu wydarzeń na Węgrzech[3]. Już po premierze utwór spotkał się z dużym entuzjazmem krytyków i publiczności. Po prawykonaniu Bohdan Pociej pisał:

Utwór ten jest odkryciem, olśnieniem, wstrząsem. Już dzisiaj można go umieścić w rzędzie nielicznych szczytów całej muzyki współczesnej…[4]

Z kolei Zygmunt Mycielski uważał, że kompozycja trafić powinna do „żelaznego repertuaru”, gdyż jest prosta i „trafiona w samo sedno”[5].

W 1959 roku utwór został nagrodzony Doroczną Nagrodą Związku Kompozytorów Polskich i wyróżniony najwyższą lokatę na Międzynarodowej Trybunie Kompozytorów, organizowanej w Paryżu przez Radę Muzyczną UNESCO[2]. Do swojego repertuaru włączył utwór Leopold Stokowski, który dyrygował nim m.in. podczas inauguracyjnego koncertu Contemporary Music Society w Houston[6]. Był też wielokrotnie wykonywany na Warszawskiej Jesieni, m.in. w 1964, 1984 i 1994[2]. Był też nagrany wielokrotnie na płytach[7].

Obecnie „Muzyka żałobna” należy do najpopularniejszych utworów polskiej muzyki współczesnej XX wieku[8].

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b c Barbara Smoleńska-Zielińska, Tadeusz A. Zieliński, Witold Lutosławski: przewodnik po arcydziełach, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2011, s. 44-50, ISBN 978-83-235-0789-5 (pol.).
  2. a b c Witold Lutosławski, "Muzyka żałobna" [online], Culture.pl [dostęp 2023-09-28] (pol.).
  3. a b c Tadeusz Kaczyński, Lutosławski: życie i muzyka, Historia muzyki polskiej, Warszawa: Sutkowski Edition, 1992, s. 55-56, ISBN 978-83-900790-3-5.
  4. Od baroku po współczesność [online], Polska Orkiestra Sinfonia Iuventus, 15 października 2019 [dostęp 2023-09-28] (pol.).
  5. Podczas Drugiej Jesieni Muzycznej, [w:] Zygmunt Mycielski, Znaki zapytania, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, 2022, ISBN 978-83-224-5212-7.
  6. Witold Lutosławski [online], greatcomposers.nifc.pl [dostęp 2023-09-28].
  7. Stanisław Będkowski, Stanisław Hrabia, Witold Lutosławski. Discography [online], 2008, s. 25-27 [dostęp 2023-09-28].
  8. Danse macabre [online], Narodowe Forum Muzyki [dostęp 2023-09-28] (pol.).