Nandu szare
| Rhea americana[1] | |||
| (Linnaeus, 1758) | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Rodzina | |||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
nandu szare | ||
| Synonimy | |||
|
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[8] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 Zasięg występowania poszczególnych podgatunków | |||
Nandu szare[9] (Rhea americana) – gatunek dużego, nielotnego ptaka z rodziny nandu (Rheidae), zamieszkujący Amerykę Południową. Jest bliski zagrożenia wyginięciem.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Gatunek ten po raz pierwszy zgodnie z zasadami nazewnictwa binominalnego opisał w 1758 roku Karol Linneusz w 10. wydaniu Systema Naturae. Autor nadał gatunkowi nazwę Struthio americanus[2]. Swój opis oparł na relacji niemieckiego przyrodnika Georga Marggrafa zawartej w książce Historia Naturalis Brasiliae z 1648 roku, gdzie ptak ten został opisany pod nazwą Nhanduguacu[2][10][11]. Linneusz jako miejsce typowe wskazał Amerykę Południową[2][11], ale później uściślono to do Sergipe i Rio Grande do Norte w Brazylii, gdyż te lokalizacje podał Marggraf[10][11].
Takson blisko spokrewniony z Rhea pennata, w niewoli stwierdzono wypadki krzyżowania się obu gatunków[12]. Wyróżniono pięć podgatunków R. americana[13].
Występowanie
[edytuj | edytuj kod]Nandu szare zamieszkuje w zależności od podgatunku[13][14][15]:
- R. americana americana (Linnaeus, 1758) – północno-wschodnia i wschodnia Brazylia
- R. americana intermedia Rothschild & Chubb, 1914 – południowo-wschodnia Brazylia i Urugwaj
- R. americana nobilis Brodkorb, 1939 – wschodni Paragwaj
- R. americana araneipes Brodkorb, 1938 – wschodnia Boliwia, południowo-zachodnia Brazylia, zachodni Paragwaj
- R. americana albescens Lynch & Holmberg, 1878 – północno-wschodnia i wschodnia Argentyna.
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 127–140 cm[14][16], rozpiętość skrzydeł ok. 150 cm; masa ciała 20–25 kg i więcej[14], maksymalnie do 40 kg[16]. Samce są nieco większe i ciemniejsze od samic[14][16]. Upierzenie szarobrunatne, wierzch głowy, kark i grzbiet czarny, brzuch brudnobiały. Małe skrzydła pomagają mu podczas nagłej zmiany kierunku biegu.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]Tryb życia
[edytuj | edytuj kod]Zazwyczaj zamieszkują pampę, campos i Cerrado; zwykle na obszarach bogatych w wysoką roślinność, z tendencją do unikania otwartych, trawiastych terenów[14]. Badania na argentyńskiej pampie wykazały unikanie obszarów zmienionych na pola uprawne[17]. W jednym z regionów ptaki zajmowały ponad 50% naturalnych użytków zielonych, ale mniej niż 5% agroekosystemów[18]. Poza sezonem rozrodczym tworzą stada liczące 20–30 osobników (czasami nawet 100)[14]. Podczas rozrodu ptaki te są zazwyczaj spotykane w pobliżu mokradeł[14]. Nandu są wszystkożerne. Większą część pożywienia stanowią rośliny włącznie z liśćmi, nasionami, korzeniami i owocami[14]. Pokarm jest uzupełniany owadami (szczególnie prostoskrzydłe), a także jaszczurkami, żabami, małymi ptakami i wężami. W Brazylii zarejestrowano nandu polujące na ryby[19]. Czasami łapie muchy gromadzące się wokół padliny[14].
Rozród
[edytuj | edytuj kod]Sezon rozrodczy zależnie od regionu trwa od lipca do stycznia[14]. Samce prowadzą walki o terytorium, ryczą używając wola jako rezonatora. Parzy się z 3 do 8 samic, które składają jaja do jednego gniazda budowanego przez samca. Jest to zagłębienie w ziemi wysłane suchą trawą. W gnieździe zwykle znajduje się od 13 do 30 jaj (maksymalnie odnotowano 80)[14]. Średnia wielkość jaja 132×90 mm, masa 600 g[14]. Jaja początkowo są złotożółte, ale po kilku dniach stają się białe pod wpływem promieni słonecznych[14][16]. Jaja wysiadywane są wyłącznie przez samca. Po okresie inkubacji wynoszącej 35–40 dni wykluwają się młode[14]. Pisklęta są zagniazdownikami, wodzi je samiec. Pełny wzrost osiągają po 6 miesiącach[14]. Dojrzałość płciową uzyskują po 2–3 latach[14].
Status zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody gatunek ten został zaliczony do kategorii NT (bliski zagrożenia). Liczebność populacji nie została oszacowana, ale ptak ten opisywany jest jako od dość rzadkiego po dość pospolity. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy głównie wskutek utraty i fragmentacji siedlisk oraz polowań[8].
Gatunek jest ujęty w II załączniku konwencji CITES. Osobniki wyhodowane w niewoli są reintrodukowane w niektórych częściach naturalnego zasięgu występowania gatunku[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rhea americana, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- 1 2 3 4 C. Linnaeus, Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis, wyd. 10, t. 1, Homiae 1758, s. 155 (łac.).
- ↑ G.R. Gray, 1871. Hand-list of genera and species of birds: distinguishing those contained in the British Museum, 3, s. 2.
- ↑ P.L. Sclater & O. Salvin, 1873. Nomenclator Avium Neotropicalium, s. 154.
- ↑ J.K.W. Illiger, 1811. Prodromus systematis mammalium et avium, Berolini: Sumptibus C. Salfelds, s. 247.
- ↑ R.P. Lesson, Manuel d'Ornithologie, t. 2, 1828, s. 208 (fr.).
- ↑ P.L. Sclater, On the Rheas in the Society’s Menagerie, with Remarks on the known Species of Struthious Birds, „Proceedings of the Zoological Society of London”, 28, 1860, s. 207, 208, 210 (ang.).
- 1 2 3 BirdLife International, Rhea americana, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2023, wersja 2026-1 [dostęp 2026-10-07] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rząd: Rheiformes Forbes, 1884 – nandu (wersja: 2025-10-11). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2026-09-06].
- 1 2 W. Piso, G. Marggraf, Historia Naturalis Brasiliae, 1648, s. 190 (łac.).
- 1 2 3 E. Mayr, G.W. Cottrell (red.), Check-List of Birds of the World, wyd. 2, t. 1, Cambridge, Massachusetts 1979, s. 5 (ang.).
- ↑ Frédéric Delsuc, Mariella Superina, Guillermo Ferraris, Marie-Ka Tilak, Emmanuel J.P. Douzery. Molecular evidence for hybridisation between the two living species of South American ratites: potential conservation implications. „Conservation Genetics”. 8 (2), s. 503–507, 2007. (ang.).
- 1 2 F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), IOC World Bird List (v15.1) [online], 20 lutego 2025 [dostęp 2026-10-07] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 A. Folch, F. Jutglar, E.F.J. Garcia, P. Boesman: Greater Rhea (Rhea americana). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2014. [dostęp 2014-05-16]. (ang.).
- ↑ AviList Core Team, AviList: The Global Avian Checklist, v2025b, 2026, DOI: 10.2173/avilist.v2025b (ang.).
- 1 2 3 4 G.M. Kirwan, A. Korthals, C.E. Hodes, Greater Rhea (Rhea americana), version 2.0, [w:] Birds of the World (red. B.K. Keeney), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2021, DOI: 10.2173/bow.grerhe1.02 [dostęp 2026-10-07] (ang.).
- ↑ Mariano Codesido, Carlos M. González-Fischer i David N. Bilenca. Landbird Assemblages in Different Agricultural Landscapes: A Case Study in the Pampas of Central Argentina. „The Condor”. 115 (1), s. 8–16, 2013. DOI: 10.1525/cond.2012.120011. (ang.).
- ↑ Paola F. Giordano, Laura M. Bellis, Joaquín L. Navarro, Mónica B. Martella. Abundance and spatial distribution of Greater Rhea Rhea americana in two sites on the pampas grasslands with different land use. „Bird Conservation International”. 18 (1), s. 63–70, 2008. DOI: 10.1017/S0959270908000075. (ang.).
- ↑ Cristiano Schetini de Azevedo, Herlandes Penha Tinoco, João Bosco Ferraz, Robert John Young. The fishing rhea: a new food item in the diet of wild greater rheas (Rhea americana, Rheidae, Aves). „Revista Brasileira de Ornitologia”. 14 (3), s. 285–287, 2006. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).