Nieświszczuk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Nieświszczuk
Cynomys[1]
Rafinesque, 1817[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – nieświszczuk czarnoogonowy (C. ludovicianus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd wiewiórkokształtne
Rodzina wiewiórkowate
Podrodzina afrowiórki
Plemię świstaki
Rodzaj nieświszczuk
Typ nomenklatoryczny

Cynomys socialis Rafinesque, 1817 (= Arctomys ludoviciana Ord, 1815)

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Zaniepokojony nieświszczuk wygląda z nory
Udomowiony piesek preriowy zbiera materiały do budowy legowiska

Nieświszczuk[7] (Cynomys) – rodzaj ssaka z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w rodzinie wiewiórkowatych (Sciuridae). Nieświszczuki zostały po raz pierwszy naukowo opisane w 1805 roku podczas ekspedycji Lewisa i Clarka.

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występują w Ameryce Północnej i Środkowej. W Stanach Zjednoczonych nieświszczuki głównie występują na zachód od rzeki Missisipi, choć można je spotkać w kilku rejonach na wschodzie[8][9][10]. Zostały wytępione w pewnych rejonach Wielkich Równin, ponieważ farmerzy uważali je za szkodniki.

Opis[edytuj | edytuj kod]

Są to nieduże, o zwartej budowie, kopiące obszerne nory gryzonie z krótką szczęką. Długość ciała (bez ogona) 290–440 mm, długość ogona samic 46–100 mm, samców 40–105 mm; masa ciała samic 460–930 g, samców 460–1300 g[9]. Nazywane są „pieskami”, ponieważ w chwili zagrożenia lub zainteresowania wydają odgłosy podobne do szczekania. Są roślinożerne. Na wolności mieszkają w licznych koloniach nazywanych potocznie „miastami”, które podzielone są na rodziny, zwane też koteriami. Sieć płytkich tuneli i komór zamieszkiwana przez jedną kolonię zajmuje zwykle ok. 100 ha powierzchni, jednak największa odkryta kolonia obejmowała obszar 65 tys. km2 i mieszkało w niej 400 mln osobników[11].

Zagrożenia i udomawianie[edytuj | edytuj kod]

W wielu rejonach rolniczych powodują poważne straty finansowe – kolonia skupiająca 25 tys. nieświszczuków zjada tyle pożywienia, co 100 krów lub 800 owiec, przez co od wielu lat są ofiarą zarówno masowego trucia i zatapiania całych kolonii, jak i niekontrolowanego odstrzału zwierząt. Szacuje się, że w porównaniu z rokiem 1800, pod koniec lat 90. XX wieku w USA przetrwało tylko 5% populacji zwierząt. Takie zmniejszenie liczebności doprowadziło do zagrożenia wymarciem tchórza czarnonogiego, który poluje na te zwierzęta.

Z uwagi na ukształtowane podczas życia w koloniach duże umiejętności społeczne oraz czytelną mowę ciała, od początku lat 90. XX wieku coraz częściej są udomawiane – najpierw w USA, a potem również w Europie. Udomawianie tych gryzoni przyczynia się do coraz większego nacisku opinii publicznej na wprowadzenie prawnej ochrony nieświszczuków. W USA stwierdzono też, iż coraz częściej nieświszczuki potrafią się adaptować do życia w wielkich miastach, budując mniejsze kolonie na niezabudowanych obszarach miast. Również w USA farmerzy coraz częściej zachowują „miasta” nieświszczuków, traktując je jako atrakcję turystyczną, pokazywaną odpłatnie przyjezdnym.

Nieświszczuki w kulturze masowej[edytuj | edytuj kod]

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

  • Cynomys (Cynomomus): gr. κυων kuōn, κυνος kunos „pies”; μυς mus, μυός muos „mysz”[12].
  • Monax: łac. monax „samotny”[13]. Gatunek typowy: Monax missouriensis Warden, 1819 (= Arctomys ludoviciana Ord, 1815).
  • Mamcynomiscus: modyfikacja zaproponowana przez meksykańskiego przyrodnika Alfonso Luisa Herrerę w 1899 roku polegająca na dodaniu do nazwy rodzaju przedrostka Mam (od Mammalia)[14].
  • Leucocrossuromys: gr. λευκος leukos „biały”[15]; κροσσοι krossoi „frędzel”[16]; ουρα oura „ogon”[17]; μυς mus, μυός muos „mysz”[18] . Gatunek typowy: Spermophilus gunnisoni S.F. Baird, 1855.

Podział systematyczny[edytuj | edytuj kod]

Do rodzaju należą następujące gatunki[8][7]:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Cynomys, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. C.S. Rafinesque. Descriptions of seven new genera of North American Quadrupeds. „The American Monthly Magazine and Critical Review”. 2 (1), s. 45, 1817 (ang.). 
  3. D.B. Warden: A statistical, political, and historical account of the United States of North America: from the period of their first colonization to the present day. Cz. 1. Philadelphia: A. Constable and co., 1819, s. 226. (ang.)
  4. H.F. Osborn. Notes on Geomys bursarius, the pockt-gopher. „Science”. 23 (577), s. 103 (przypis), 1894 (ang.). 
  5. A. L. Herrera: Sinonimia vulgar y cientifica de los principales vertebrados mexicanos. Mexico: Officina Tipografica de la Secretan'a de Foment, 1899, s. 22. (hiszp.)
  6. N. Hollister. A systematic account of the prairie-dogs. „North American Fauna”. 40, s. 23, 1916 (ang.). 
  7. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 208. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  8. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 618. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  9. a b J. Koprowski, E. Goldstein, K. Bennett & C. Pereira: Family Sciuridae (Tree, Flying and Ground Squirrels, Chipmunks, Prairie Dogs and Marmots). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 822–824. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.)
  10. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Cynomys. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-23].
  11. Guy Musser: Prairie dog. Encyclopædia Britannica. [dostęp 2016-09-08].
  12. Palmer 1904 ↓, s. 212.
  13. Palmer 1904 ↓, s. 430.
  14. Palmer 1904 ↓, s. 25.
  15. Jaeger 1944 ↓, s. 123.
  16. Jaeger 1944 ↓, s. 63.
  17. Jaeger 1944 ↓, s. 45.
  18. Jaeger 1944 ↓, s. 141.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]