Nikos Chadzinikolau

Nikos Chadzinikolau

Νίκος Χατζηνικολάου

Nikos Chadzinikolau (2007)
Data i miejsce urodzenia	1 października 1935 Trifilli
Data i miejsce śmierci	6 listopada 2009 Poznań
Zawód, zajęcie	poeta
Odznaczenia

Grób na cmentarzu Junikowo

Nikos Chadzinikolau (ur. 1 października 1935 w Trifilli w Grecji, zm. 6 listopada 2009 w Poznaniu) – polski pisarz greckiego pochodzenia. Poeta, prozaik, autor tekstów piosenek, tłumacz literatury nowogreckiej i klasycznej na język polski oraz polskiej na język grecki.

Życiorys

Urodził się w rodzinie Iraklisa, kierownika budowy dróg, i Stelli z domu Augustopulu. W Grecji ukończył szkołę podstawową i przez dwa lata uczęszczał do gimnazjum. W 1948 podjął pierwsze próby poetyckie, pisząc wiersze w języku greckim (nieopublikowane). Prowadził też teatrzyk lalkowy. W 1949 wyemigrował wraz z rodziną początkowo do Jugosławii, a następnie w 1950 do Polski. W Szczecinie ukończył liceum ogólnokształcące oraz średnią szkołę muzyczną. Prowadził chór i zespół wokalno-muzyczny. Ukończył w 1960 filologię polską na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza. W czasie studiów wstąpił do PZPR, działał w organizacjach studenckich, m.in. w Ogólnopolskim Komitecie Studentów Zagranicznych (członek prezydium), założył też duet rewelersów Eros, w którym występował wraz z Paulosem Raptisem.

Po studiach podjął pracę nauczyciela języka polskiego w II Technikum Chemicznym w Poznaniu, następnie w XII Liceum Ogólnokształcącym. Prowadził również szkółkę dla dzieci greckich. W 1975 przyjął obywatelstwo polskie. Od 1978 prowadził lektorat języka greckiego na UAM. W latach 2001–2005 pracował w Instytucie Językoznawstwa UAM, jako wykładowca, później adiunkt. W roku 2001 na Wydziale Neofilologii UAM uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych na podstawie rozprawy Rewolucja grecka 1821 r. i filhellenizm w literaturze oraz opinii społecznej Europy (promotor dr hab. Jerzy Świdziński).

W 1955 debiutował w języku greckim wierszem Stin Anna opublikowanym nr 115 wrocławskiego tygodnika „Dimokratis”, oraz rozpoczął twórczość literacką w języku polskim. Pierwsze wiersze: Człowiek, Dziewica słońca, Noc ogłosił w 1958 w czasopismach „Pomorze” (nr 1/2) i „Tygodnik Zachodni” (nr 2), z którymi nawiązał stałą współpracę. Publikował również liczne wiersze, utwory prozą, przekłady z literatury greckiej i recenzje w pismach: „Filomata”, „Głos Wielkopolski”, „Nowy Świat”, „Gazeta Poznańska”, „Na Przełaj”, „Nad Wartą”, „Fakty i Myśli”, „Wiatraki”, „Tygodnik Kulturalny”, „Nadodrze”, „Życie Literackie”, „Nurt”, „Poezja”, „Kamena” i „Fakty”. W latach 1959–1978 redagował kolumnę młodzieżową i literacką w piśmie „Dimokratis”. Był związany z Korespondencyjnym Klubem Młodych Pisarzy Wiry w Poznaniu.

W 1965 wstąpił do Związku Literatów Polskich, w którym pełnił m.in. funkcję sekretarza Oddziału Poznańskiego. Od 1984 był prezesem Oddziału Poznańskiego nowego ZLP, od 1992 wiceprezesem, od 1999 ponownie prezesem. Był współzałożycielem Towarzystwa Przyjaźni Grecko-Polskiej w Atenach i Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Greckiej w Warszawie.

Dwukrotnie żonaty. Od 1961 był mężem Aleksandry z domu Lewandowskiej (zm. 1968), w 1970 zawarł związek małżeński z Elżbietą Borys.

Zmarł w Poznaniu, pochowany 10 listopada 2009 na cmentarzu komunalnym na Junikowie (pole AZ kwatera 2-L2-65).

Twórczość

Opublikował ponad 100 książek. Przetłumaczył utwory ponad 500 autorów greckich na język polski oraz dzieła 130 polskich autorów na język grecki.

Tomiki poezji

• Barwy czasu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1961, s. 80.
• Otwarcie światła, Wyd. Pozn., Poznań 1964, s.88.
• Wyzwolenie oczu, Wyd. Pozn., Poznań 1967, s.92.
• Godzina znaczeń, Wyd. Pozn., Poznań 1969, s.92.
• Bezsenność, Wyd. Pozn. 1970, s.124.
• Próba nocy, Wyd. Pozn., Poznań 1971, s.108.
• U słonych źródeł, Wyd. Pozn., 1972, s.200.
• Dobrze, Syzyfie, Wyd. Pozn., Poznań 1974, s.152.
• Exodus Wyd. Pozn., Poznań 1976, s.140.
• Moje krainy Wyd. Pozn., Poznań 1978, s.296.
• Rodowód Wyd. Pozn., Poznań 1979.
• Amulet Wyd. Pozn., Poznań 1980, s.128.
• Po sztormie Wyd. Morskie, Gdańsk 1981, s.100.
• O diskobolos ap tin polonia/Dyskobol z polski Wyd. Difros, Ateny 1981, s.56.
• Klepsydra Wyd. Pozn., Poznań 1982, s.112.
• O Ikaros ap tin Polonia/Ikar z Polski Difros, Ateny 1984, s.68.
• Słoneczny żal Wyd. Pozn., Poznań 1985, s.96.
• Bez maski Wyd. Pozn., Poznań 1986, s.440.
• Feniks Wyd. Pozn., Poznań 1988, s.116.
• Vracaju se izgranici/Wracają wygnańcy Osvit, Karlovac 1990.
• Erotyki Biała Seria Poetycka, Poznań 1990, s.36.
• Właściwa miara BSP, Poznań 1991, s.36.
• Tylko miłość BSP, Poznań 1993, s.44.
• Pieśni Orfeusza BSP, Poznań 1994, s.48.
• To co kochamy jest poezją Biała i Kolorowa Seria Poetycka, Poznań 1995, s 112.
• Aforyzmy i Haiku, BiKSP, Poznań 1997, s.44. II wyd. poszerzone, Poeticon 2001, s.60.
• Liryki miłosne Wyd. G&P, Poznań 1997, s.104.
• W magii światła Wyd. G&P, Poznań 1998, s.92.
• Najpiękniejsze wiersze miłosne Wyd. Ston2, Kielce 1998, s.72.
• Galop światła Wyd. Poeticon, Poznań 2000, s.72.
• Laur Wielkopolski (wspólnie z synem), Poeticon, Poznań 2001, s.192.
• Poezie-Poezje-Piimata (w trzech językach: grecki, czeski, polski), Wyd. Amazonia, Ostrawa 2003, s.197.
• Laur Olimpijski (wspólnie z synem), Wyd. Poeticon, Poznań 2004, s.155.
• Modlitwa do ptaków Wyd. Poeticon, Poznań 2005, s.112.

Powieści

• Greczynki, Wyd. Morskie, Gdańsk 1978, s.92.
• Niebieskooka Greczynka, Wyd. Iskry, Warszawa 1987, s.136.

Inne

(przekłady, bajki i mity autorskie, sztuki teatralne, eseistyka)

• Grek Zorba - Nikos Kazantzakis (przekład, wstęp), Wyd. KiW, Warszawa 1971, s. 330; wyd. II, 1973; wyd. III, 1975; wyd. IV, 1979; wyd. V, 1986; wyd. VI, GMP, Poznań 1995; wyd. VII, Muza, Warszawa 1996; wyd. VIII poprawione, Muza 2009, s. 383
• De profundis - Stratis Mirivilis (przekład, wstęp), Wyd. MON, Warszawa 1964, s. 260.
• Nowe przestrzenie Ikara – Antologia poezji greckiej XX wieku (przekład, wstęp), Wyd. Pozn., Poznań 1972, s. 300; wyd. II (poszerzone),1980, s. 362; wyd. III (poszerzone), 1985, s. 380
• Mała antologia poezji polskiej, [w:] Rita Bumi i Nikos Papas, Nea Pangosmia Piitiki Antologia, t. V, Athina 1976, s. 2329–2353.
• Latarnie Posejdona – Antologia greckiej poezji morskiej (przekład, wstęp), Wyd. Morskie, Gdańsk 1978, s. 352.
• N.Chadzinikolau, Politismos kie filozofia/Kultura i filozofia Difros, Ateny 1980, s. 176.
• Poławiacze gąbek – Antologia greckiej noweli morskiej (przekład, wstęp), Wyd. Morskie, Gdańsk 1982, s. 254.
• N.Chadzinikolau, Literatura nowogrecka 1453–1983 PWN Poznań-Warszawa 1986, s. 336.
• Antoniu Takis, Trzy natury (wybór poezji), Wyd. Glob, Szczecin 1986, s.100.
• Aforyzmy Greków (przekład i posłowie), Wyd. Pozn., Poznań 1989, s. 132; wyd. II, Abbos, Poznań 1991, s.144; wyd. III, Miniatura, Kraków 1992, s. 80; wyd. IV Ad Okulos, Warszawa 1998, s. 80; wyd. V, Videograf, Katowice 2004, s. 208; wyd. VI, Zysk i s-ka, Poznań 2009, s. 332.
• Mała antologia polskiej poezji, [w:] Nikos Anogis, Polonia, Wyd. Mavridis, Athina 1989, s. 36–51 (cała książka o literaturze polskiej powstała z inspiracji i przy pomocy N.Ch.).
• Antoniu Takis, Epigramaty, BSP Poznań 1990, s. 28.
• Koniarelli-Siaki Eleni, Twarz Wiosny (poezje), BSP, Poznań 1990, s. 28.
• Matheu Ewangelia, Ofiara w czasie (poezje), BSP, Poznań 1990, s. 44.
• Tsutakos Panajotis, Jak ten ptak (poezje), BSP, Poznań 1990, s. 28.
• Teofilu Fedon, Nocna symfonia (poezje), BSP, Poznań 1991, s. 40.
• Tsalikis Giorgos, Podróż w czasie (opowiadania), BSP, Poznań 1991, s. 40.
• Tselenti Alki, Nostalgia ziemi (poezje), BSP, Poznań 1991, s. 44.
• Sofokles, Antygona (przekład, wstęp), Wyd. Rebis, Poznań 1991, s. 56; wyd. II, Kanon, Warszawa 1994, s. 120; wyd. III, G&P, Poznań 1997, s. 60; wyd. IV, 1998, s. 78; wyd. V, 1999; wyd. VI, 2003; wyd. VII, Zysk i s-ka, Poznań 2009
• N.Chadzinikolau, Mity greckie Wyd. Rebis, Poznań 1991, s. 163; Wyd. II G&P, Poznań 1998, s. 160; Wyd. III, Siedmioróg, Wrocław 2003, s. 238
• N.Chadzinikolau, Polonika paramithia/Baśnie polskie Wyd. Smirniotakis, Ateny 1992, s. 86.
• Arrnokuru–Kerestetzi Ivoni, Krążenie światła (poezje), BSP, Poznań 1992, s. 40.
• Teofilu Fedon, Liturgia pamięci i morza (poezje), BSP, Poznań 1992, s. 38.
• Antoniu Takis, Dopóki istnieję (poezje), BSP, Poznań 1993, s. 36.
• Moje okno różą ozdobił Bóg – Antologia poezji greckiej, Wyd. Ibis, Warszawa 1994, s. 168.
• Smakowski Andrzej, I evdomada ton pulion/Tydzień ptaków, przekład na język grecki, Wyd. Smirniotakis, Ateny 1994, s. 20.
• Garifalaki-Nikolau Lina, Nie tylko żal (poezje), BSP, Poznań 1995, s. 48.
• Sofokles, Elektra (libretto do opery Mikisa Theodorakisa), ars nowa, Poznań 1995, s. 68.
• Ritsos Yannis, Sonata księżycowa, w: Najsłynniejsze poematy XX wieku, Wyd. Sponsor, Kraków 1996, s. 175–191.
• Lagakou Nelli, Owiana światłem (poezje), BiKSP, Poznań 1997, s. 48.
• Stamati Maria, Pieśni nocy (poezje), BiKSP, Poznań 1997.
• Szymborska Wisława, Telos kie Archi/Koniec i początek Ateny 1997, s. 64.
• Kutsochera Leta, Wieczny czas (poezje), BiKSP, Poznań 1998, s. 52.
• Miłość Greków – Antologia greckiej poezji miłosnej (przekład i wstęp), Wyd. Ad Okulos, Warszawa 1998, s. 144.
• Pylorof-Sotiroudi Sonia, Wieczorne (poezje), BiKSP, Poznań 1998, s. 48.
• Safona, Erotyki Wyd. G&P, Poznań 1998, s. 92; wyd. II całościowe Zysk i s-ka, Poznań 2009
• Sofokles, Elektra (przekład i wstęp) Wyd. G&P, Poznań 1998, s. 80.; wyd. II Zysk i s-ka, Poznań 2009
• Sofokles, Król Edyp (przekład i wstęp) Wyd. G&P, Poznań 1998, s. 76; wyd. II 2001; wyd. III 2003; wyd. IV Zysk i s-ka, Poznań 2009
• Mistrioti Maria, Sternik wiatr (poezje), BiKSP, Poznań 1999, s. 38.
• Kakava-Garidi Niki, Przed bramami (poezje), BiKSP, Poznań 1999, s. 56.
• Fotiadou Giota, Na granicach nocy (poezje), Poeticon, Poznań 2000, s. 52.
• Miłosz Czesław, I Piisii/Poezje, Ateny 2000, s. 72.
• Homer, Iliada, Wyd. G&P, Poznań 2000, s. 501; Wyd. II, Videograf, Katowice 2004
• N.Chadzinikolau, Dziewczyny z Delf (dramat), Poeticon 2001, s. 60.
• N.Chadzinikolau, Meduza (sztuka dla dzieci), Poeticon, Poznań 2002, s. 42.
• N.Chadzinikolau, Rewolucja grecka 1821 i filhellenizm w literaturze oraz opinii społecznej Europy, Wyd. Poeticon 2004, s. 141.
• N.Chadzinikolau, Hellenizm w poezji Leopolda Staffa Poeticon, Poznań 2004, s. 61
• Pittaras Dionisis, Poezje (przekład wspólnie z synem), Poeticon, Poznań 2003, s. 76
• 150 bajek Ezopa Poeticon, Poznań 2003, s. 88.
• Myśli antyczne (brak nazwiska tłumacza) Wyd. Videograf, Katowice 2003, s. 15–109.
• N.Chadzinikolau, Odisseas Elitis poeta światła i morza (monografia), Wyd. Naukowe UAM, Poznań 2004, s. 252.
• N.Chadzinikolau, Bajki greckie Wyd. Sens, Poznań 2005, s. 150.
• Nikos i Ares Chadzinikolau, Ilustrowana Księga Mitów Greckich, Videograf II, Chorzów 2006, s. 287.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2002)
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1981)
• Złoty Krzyż Zasługi (1976)
• Medal 40-lecia Polski Ludowej (1985)
• Odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej” (1971)
• Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury” (1984)
• Odznaka Honorowa Miasta Poznania (przed 1989)
• Odznaka „Za zasługi dla województwa poznańskiego” (przed 1989)
• Order Uśmiechu (2000)
• Złoty Medal Aleksandra Wielkiego (1988)
• Złoty Medal Amerykańskiego Instytutu Kultury Polskiej w Miami (USA, 2002)

Źródło:

Nagrody i wyróżnienia

• Nagroda bydgoskiej „Wiosny Poetyckiej” za wiersz Skarga byłego Wolnego Miasta Gdańska (1962)
• Nagroda miasta Poznania za osiągnięcia literackie (1970)
• Nagroda Ministra Oświaty i Wychowania (1976)
• Nagroda im. Władysława Reymonta
• Nagroda im. Bohaterów Warszawy
• Morska Nagroda Literacka im. M. Borzymowskiego za tom poetycki Po sztormie (1982)
• Nagroda im. Jana Kasprowicza (1984)
• Nagroda Funduszu Literatury za tom poetycki Słoneczny żal (1985)
• Nagroda im. K. Janickiego za najlepszy tom poetycki ostatnich dwóch lat Słoneczny żal (1985)
• Nagroda IX Międzynarodowego Listopada Poetyckiego za najlepszy przekład poetycki Nowe przestrzenie Ikara. Antologia poezji greckiej XX wieku (1985)
• Nagroda honorowa za twórczość marynistyczną - książkę Literatura nowogrecka w II Ogólnopolskim Konkursie Literackim o nagrodę „Brązowej Stępki" w Gdyni (1986)
• Nagroda „Pierścienia” przyznana przez Klub Studentów Wybrzeża „Żak” w Gdańsku (1988)
• Nagroda XI Międzynarodowego Listopada Poetyckiego za najlepszy tom poetycki Feniks (1988)
• Nagroda ambasady greckiej, przyznana na Międzynarodowym Listopadzie Poetyckim w Poznaniu (1989)
• Nagroda Stowarzyszenia Tłumaczy Greckich (1989)
• Nagroda Ministra Kultury i Sztuki II stopnia za twórczość przekładową (1989)
• Laur Akropolis, przyznany w I Międzynarodowym Konkursie Poetów Świata w Lublinie (1994)
• Międzynarodowy Człowiek Roku wg International Biographical Center of Cambridge (1997)
• Nagroda na XXIV Międzynarodowym Listopadzie Poetyckim w Poznaniu za najlepszy przekład roku 2001 Homer: Iliada (2002)
• Honorowy Obywatel greckiego miasta Chalkida (2002) oraz polskich miast: Poznania, Leszna, Gniezna, Piły, Konina

Źródło:.

Linki zewnętrzne

• Nikos Chadzinikolau www.poznan.pl
• Zmarł Nikos Chadzinikolau [online], Wirtualna Polska, 6 listopada 2009 [zarchiwizowane z adresu 2011-11-20] .