Oddział Dysk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Odznaka oddziału „Dysk” z tablicy pamiątkowej w Kościele św. Jacka

Oddział „Dysk” - dywersyjno-sabotażowy oddział kobiecy Armii Krajowej.

Okres konspiracji[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1940 utworzono oddział kobiecy pod nazwą Kobiece Patrole Minerskie pod dowództwem dr Zofii Franio (ps. Doktor). Do jesieni 1942 oddział operował jako jednostka Komendy Głównej Związku Odwetu, kiedy został przeniesiony do Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej w celu reorganizacji i poszerzenia. Pracami organizacyjnymi zajęła się por. Wanda Gertz (ps. Lena) tworząc jednostkę dywersji i sabotażu kobiet - „Dysk”. W skład oddziału weszły:

Na początku 1943 „Dysk” został przeorganizowany. Utworzono grupy, a w nich plutony i sekcje. Podstawowe grupy to: dywersyjna, sabotażowa i łączności. W tym okresie oddział uzbrojony był w 14 pistoletów i materiały wybuchowe. W okresie powstania warszawskiego dysponował ręcznym karabinem maszynowym i butelkami zapalającymi.

Akcje konspiracyjne oddziału to:

Okres powstania warszawskiego[edytuj | edytuj kod]

Tablice upamiętniająca major Wandę Gertz i żołnierzy Oddziału Dysk na ścianie Kościoła Jana Bożego przy ul. Bonifraterskiej 12 w Warszawie

W czasie powstania „Dysk” wszedł w skład brygady Broda 53 i walczył w Zgrupowaniu „Radosław”. Miejscem zbiórki 1 sierpnia 1944 była fabryka „Telefunken” na ul. Mireckiego. O godzinie „W” na wyznaczone miejsce zgłosiły się 42 osoby.

Z fabryki oddział został przeniesiony do szkoły na ul. Okopowej, następnie na ul. Muranowską, a po przedostaniu się na Stare Miasto kwaterował na ul. Mławskiej, Franciszkańskiej i Długiej. Po upadku Starówki „Dysk” przedostał się kanałami do Śródmieścia, skąd część zdrowych pod dowództwem „Zofii” poszła w kierunku Czerniakowa, a ranne i chore zostały w Śródmieściu.

W walkach na Woli i Starym Mieście oddziałem dowodziła mjr Wanda Gertz. „Dysk” przygotowywał sygnalizację świetlną dla alianckich samolotów oraz brał udział w przyjmowaniu zrzutów na cmentarzach. Pełnił również funkcje łącznościowe, sanitarne, gospodarcze oraz obserwacyjne.

W czasie walk zginęło 11 członkiń „Dysku”, a 9 zostało rannych. Po kapitulacji powstania część kobiet poszła do niewoli, ranne zostały wywiezione wraz ze szpitalami, reszta została zdemobilizowana i opuściła Warszawę wraz z ludnością cywilną.

Tablica upamiętniająca kobiecy oddział powstańczy znajduje się w wirydarzu przy kościele św. Marcina na ul. Piwnej.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]