Okręg Warszawa AK

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Obszar Warszawski i Okręg Warszawski AK
Gen. Antoni Chruściel, komendant Okręgu Warszawa AK
Legitymacja członkowska z Okręgu Warszawskiego

Okręg Warszawa AK kryptonimy: "40", "XX", "Wydra". "Drapacz", "Prom"[1] - jednostka terytorialno-organizacyjna Armii Krajowej obejmująca teren Warszawy i powiatu warszawskiego. Jednostki wojskowe okręgu wzięły udział w powstaniu warszawskim. We wrześniu 1944 oddziały okręgu przekształciły się w Warszawski Korpus Armii Krajowej.

Sztab Okręgu[edytuj]

Komendantami okręgu byli kolejno:

  • Henryk Józewski „Olgierd” (do stycznia 1940);
  • ppłk/płk Zdzisław Zajączkowski „Grzywa”, „Cieślak” (do marca 1941);
  • płk/gen. Antoni Chruściel „Monter”, „Nurt” (kwiecień 1941 – październik 1944)[2].

Według danych z lipca 1944 sztab okręgu przedstawiał się następująco:

  • Komendant – płk dypl. piech. Antoni Chruściel „Monter”;
  • Szef sztabu – mjr dypl. art. Stanisław Weber „Chirurg”;
  • Inspektor Lewobrzeżny „Reflektor” – mjr Karol Błasiński „Antoni Rymarz”;
  • Inspektor Prawobrzeżny „Latarnik” – mjr Mieczysław Bigoszewski „Groch”;
  • I oficer sztabu – rtm. kaw. Romuald Radziwiłłowicz „Zaremba”;
  • Oddział II (wywiad i kontrwywiad); Szef wywiadu – mjr Henryk Trojańczyk „Miecz”; Szef kontrwywiadu – por. Wincenty Kwieciński „Lotny”;
  • Oddział III (operacyjno-szkoleniowy) – szef oddziału mjr dypl. Stanisław Weber „Chirurg”;
  • Oddział IV (kwatermistrzostwo) – szef oddziału rtm. Tadeusz Dołęga-Kamieński „Badacz”;
    • Kompania motorowa „Orlęta” – ppor. rez. Stanisław Srzednicki „Stach”
  • Oddział V (Łączność) – szef oddziału kpt. łącz. Kazimierz Larys „Lech”
    • Batalion łączności – dowódca por. rez. Kazimierz Malinowski „Mirski”;
    • Kadrowa kompania radiotelegraficzna „Radio” – dowódca por. łącz. Czesław Pieniak „Mak”;
  • Oddział V (Biuro informacji i propagandy) – szef oddziału por. rez. Antoni Nowak-Przygodzki „Opel”;
  • Referat Saperów „XII-s” – szef referatu kpt. sap. Józef Pszenny „Chwacki”;
    • l Batalion saperów – dowódca por. sap. Stanisław Gąsiorowski „Mieczysław” (kompanie 101 i 102); Podległy Referatowi Saperów;
    • 2 Batalion Saperów Praskich – dowódca por. Lucjan Zaruski „Władysław”;
  • Wojskowa Służba Ochrony Powstania (WSOP) „Niagara” „O” – dowódca mjr rez. art. Antoni Łocz „Promień”;
  • Wojskowa Służba Kobiet – komendantka Maria Szymkiewicz-Drzymulska „Rysia”.
Oddziały dyspozycyjne
  • Dowódca Kedywu – ppor. Józef Roman Rybicki „Andrzej”;
  • Oddział dyspozycyjny „A” („Kolegium A”) – dowódca ppor. rez. Tadeusz Wiwatowski „Olszyna”;
  • Oddział dyspozycyjny „B” („Kolegium B”) KOSA – dowódca por. Ludwik Witkowski „Kosa”;
  • TOW Śródmieście („Kolegium C”) – dowódca ppor. rez. Edward Paszkowski „Wiktor”;
  • Kobiece patrole minerskie – dowódca dr med. Zofia Franio „Doktor”;
Odwód komendanta okręgu

Struktura[edytuj]

Okręg początkowo dzielił się sześć obwodów. W styczniu 1942 w wyniku studium powstania powszechnego, z powiatu warszawskiego wyłączono samodzielny rejon Okęcie, włączając go w skład okręgu. Z tego samego powodu w połowie 1942 w skład okręgu włączono powiat warszawski[3].

Stan liczebny[edytuj]

W marcu 1943 w okręgu funkcjonowało 355 plutonów pełnych i 116 szkieletowych[4]. Według meldunku Komendanta Głównego AK, w stosunku do września 1942, nastąpiło zwiększenie stanów o 188 plutonów wskutek uzupełnienia stanów plutonów szkieletowych oraz wcielenie oddziałów Polskiej Organizacji Zbrojnej.

Według obliczeń Jerzego Kirchmayera stan ewidencyjny AK na terenie okręgu warszawskiego w lutym 1944 wynosił ok. 50.000 żołnierzy w tym Kedyw Komendy Głównej (ok. 2400 żołnierzy). W okręgu według tych samych danych funkcjonowało 800 plutonów (647 pełnych plutonów oraz 153 plutony "szkieletowe") w tym 198 plutonów Wojskowej Służby Ochrony Powstania[5]. Stan bojowy oddziałów okręgu wynosił w ciągu całego powstania od 25.000 do 28.000 żołnierzy. O godzinie "W" do walki przystąpiło ok. 2500 uzbrojonych powstańców.

Przypisy

  1. Antoni Sanojca: Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawskiego ZWZ-AK wrzesień 1939 - lipiec 1944 [w]: Warszawa lat wojny, okupacji i odbudowy 1939 - 1944. T. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 123.
  2. Antoni Sanojca: Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawskiego ZWZ-AK wrzesień 1939 – lipiec 1944 [w:] Warszawa lat wojny, okupacji i odbudowy 1939 – 1944. T. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 128.
  3. Antoni Sanojca: Zarys struktury organizacyjnej Okręgu Warszawskiego ZWZ-AK wrzesień 1939 - lipiec 1944 [w]: Warszawa lat wojny, okupacji i odbudowy 1939 - 1944. T. I. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 120.
  4. Armia Krajowa w dokumentach 1939 - 1945. T. II. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1990, s. 447.
  5. Jerzy Kirchmayer: Powstanie warszawskie. Warszawa: Książka i Wiedza, 1984, s. 154.

Bibliografia[edytuj]

  • Kirchmayer J.: Powstanie Warszawskie, Warszawa 1984.
  • Rozwadowski P. (pod red.), Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego, T. I, Warszawa 2005. ISBN 83-11-09261-3.