Płaskla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Płaskla
Haeckel Filicinae.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Klad monilofity
Klasa paprocie
Rząd paprotkowce
Rodzina paprotkowate
Rodzaj płaskla
Nazwa systematyczna
Platycerium Desv.
Mém. Soc. Linn. Paris 6: 213. 1827
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Platycerium stemaria

Płaskla, łosie rogi (Platycerium Desv.) – rodzaj roślin należący do rodziny paprotkowatych. Należy do niego ok. 18 epifitycznych gatunków, pochodzących z regionów tropikalnych i umiarkowanych Ameryki Południowej, Afryki, południowo-wschodniej Azji, Australii i Nowej Gwinei[2]. Gatunkiem typowym jest Platycerium alcicorne (Desv.)[3].

Zasięg geograficzny[edytuj | edytuj kod]

W obrębie rodzaju wyróżnić można dwie grupy zasięgowe odpowiadające zresztą dwóm kladom, na jakie rodzaj ten się dzieli. Jedna grupa gatunków należy do kladu afrykańsko-amerykańskiego, druga do jawajsko-australijskiego. W Afryce i na Madagaskarze występuje 6 gatunków. Dwa z nich spotykane są tylko w tropikach kontynentalnej Afryki – P. elephantotis i P. stemaria. Trzy są endemitami Madagaskaru – P. ellisii, P. madagascariense i P. quadridichotomum. Jeden gatunek występuje wzdłuż wschodnich wybrzeży Afryki i na Madagaskarze – P. alcicorne. Na niewielkim obszarze w Ameryce Południowej na pograniczu Peru i Boliwii występuje tylko P. andinum. Zasięg pozostałych gatunków obejmuje różne obszary od półwyspu Malajskiego poprzez archipelag Malajski do północno-wschodniej Australii[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

U sporofitów korzenie i liście wyrastają z krótkiego kłącza. Istnieją dwa rodzaje liści: płonne i płodne. Bezpłodne liście płonne w kształcie nerki lub tarczy przylegają do podłoża i chronią kłącze i korzenie przed uszkodzeniem i wysuszeniem. U niektórych gatunków wierzchnie liście płonne formują otwartą koronę, zbierając wodę. Liście płodne są dychotomiczne lub w kształcie poroża i wyrastają lub zwieszają się z kłącza. Osiągają 150 cm długości. Duże brązowe lub rdzawe sori znajdują się na dolnej stronie liści płodnych. Jeśli warunki są odpowiednie, zarodniki kiełkują w sposób naturalny na okolicznych drzewach. Niektóre gatunki płaskli formują kolonię (polikormon), kiedy ich kłącze się rozdzieli lub nowe kłącze zbuduje się na wierzchołku korzenia.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Synonimy
  • Alcicornium (Gaudich. ex Underw.)
  • Neuroplatyceros (Fée)
Pozycja systematyczna według Smitha i in. (2006)

Rodzaj Platycerium należy do rodziny paprotkowatych (Polypodiaceae), rząd paprotkowce Polypodiales[1]. Stanowi grupę siostrzaną dla rodzaju Pyrrosia, kolejne pod względem pokrewieństwa rodzaje to: Microsorum, Lemmaphyllum i Lecanopteris[4].

Pozycja systematyczna według Crescent Bloom

Gromada paprotniki (Polypodiophyta Cronquist), podgromada Polypodiophytina (Reveal), klasa paprocie (Polypodiopsida Cronquist), podklasa paprocie cienkozarodniowe (Polypodiidae Cronquist), rząd paprotkowce (Polypodiales Mett. ex A.B. Frank in Leunis), podrząd Polypodiineae (Bessey), rodzina paprotkowatych (Polypodiaceae Bercht. & J. Presl)[5].

Podział na gatunki[6][7][8]

Grupa afrykańsko-amerykańska:

Grupa jawajsko-australijska:

Grupa malajsko-azjatycka:

P. wandae jest gatunkiem opisanym po raz pierwszy przez Mariana Raciborskiego w 1902 roku[9], nazwanym tak najprawdopodobniej na cześć swojej jedynej krewnej – młodszej siostry Marii Wandy Raciborskiej[10]. Zaliczany tu gatunek Platycerium sumbawense wyodrębniany jest obecnie jako Alcicornium sumbawense (H. Christ) H. Christ.[11]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna
Niektóre gatunki z rodzaju są uprawiane jako rośliny doniczkowe. Rodzaj ten jest również szeroko reprezentowany w ogrodach botanicznych.

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Pielęgnacja
Wszystkie gatunki wymagają jednakowego pielęgnowania; sadzi się je na dużych kawałkach kory lub na pniach stosowanych dla epifitów. W momencie umieszczania rośliny na drewnie nakłada się tam warstwę lekkiej mieszanki dla epifitów, która będzie utrzymywać odpowiednią wilgotność i ułatwi zakorzenienie się kłącza. Pod liście płonne należy od czasu do czasu włożyć garść liści bukowych lub podłoża dla epifitów. Pielęgnacja polega na zraszaniu liści.
Rozmnażanie
Płaskle rozmnaża się za pomocą zarodników wysiewanych na powierzchni wilgotnego torfu. W przypadku niektórych gatunków możliwy jest podział kłącza.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf: A classification for extant ferns (ang.). Taxon 55(3): 705–731, 2006. [dostęp 2009-11-11].
  2. E. Hennipman, M.C. Roos: A monograph of the fern genus Platycerium (Polypodiaceae). Amsterdam: Koninklijke Academie van Wetenschappen. Verhandelingen, Afd. Natuurkunde, Tweede reeks, deel 80, 1982, s. 1-126. ISBN 978-0444855695.
  3. Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-05-04].
  4. 4,0 4,1 Kreier Hans-Peter, Schneider Harald. Phylogeny and biogeography of the staghorn fern genus Platycerium (Polypodiaceae, Polypodiidae). „Botanical Society of America, Inc.”. 93, s. 217-225, 2006. 
  5. Crescent Bloom: Platycerium (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2010-05-04].
  6. Species Records of Platycerium (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-05-05].
  7. Nazwy polskie według Ludmiła Karpowiczowa (red.): Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.
  8. Sue Olsen: Encyclopedia of Garden Ferns. Portland: Timber Press, Inc., 2007, s. 305. ISBN 978-0-88192-819-8.
  9. Marian Raciborski. O kilku nieznanych paprociach archipelagu malajskiego. „Bull. de l'Acad. d. Sc. de Cracovie”, s. 64-64, 1902. 
  10. Monika M. Bryła-Mazurkiewicz: Marian Raciborski z Brzóstowej - ojciec polskiej paleobotaniki, współtwórca ruchu ochrony przyrody w Polsce (pol.). Świętokrzyskie Wiadomości. [dostęp 2010-05-06].
  11. Platycerium. W: The Plant Names [on-line]. [dostęp 2013-03-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Haager Jiří: Mieszkanie w kwiatach, moje hobby. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW, 1992. ISBN 83-7066-343-5.