Płonica

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy choroby. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Płonica, Szkarlatyna
Scarlatina
ilustracja
ICD-10 A38
Twarz z rumieniem w szkarlatynie o typowej lokalizacji. Okolica ust nie jest objęta wysypką tworząc trójkąt Fiłatowa.

Płonica (szkarlatyna, łac. scarlatina) − ostra choroba zakaźna głównie wieku dziecięcego wywołana przez bakterię Streptococcus pyogenespaciorkowca grupy A. Występuje jako powikłanie paciorkowcowego zapalenia gardła (anginy paciorkowcowej).

Etiologia[edytuj | edytuj kod]

Streptococcus pyogenes - paciorkowiec β-hemolizujący z grupy A wg Lancefield, wytwarzający toksynę erytrogenną.

Występowanie płonicy[edytuj | edytuj kod]

Szkarlatyna po raz pierwszy została zdiagnozowana w 1675 r. Została ona wyodrębniona i opisana przez angielskiego lekarza – Sydenhama. Epidemia tej choroby w Tours w 1824 r. przyniosła wiele ofiar śmiertelnych.[1] Płonica jest rozpowszechniona na całym świecie. Przed drugą wojną światową była najczęstszą chorobą wieku dziecięcego o bardzo ciężkim przebiegu. Śmiertelność wynosiła 25% (obecnie poniżej 1%). Większość zachorowań występuje jesienią i zimą. W Polsce zapadalność wynosi 149 przypadków na 100 000 mieszkańców.

Patogeneza[edytuj | edytuj kod]

Źródłem zakażenia jest człowiek chory na zakażenie paciorkowcowe, ozdrowieniec lub nosiciel paciorkowca. Osoba dorosła, która choruje na anginę paciorkowcową, może być źródłem zakażenia dla dziecka. Zakażenie jest przekazywane drogą kropelkową. Wrota zakażenia: błony śluzowe gardła, uszkodzona skóra (płonica przyranna, jako nadkażenie).

Objawy[edytuj | edytuj kod]

Wysypka w szkarlatynie
Typowy dla szkarlatyny malinowy język

Po bezobjawowym okresie wylęgania trwającym 2-5 dni, choroba zaczyna się nagle. Do wstępnych objawów klinicznych zalicza się gorączkę, bóle brzucha, wymioty oraz ból gardła. Lekarz badający dziecko w tym okresie stwierdza anginę (stan zapalny gardła lub jamy nosowo-gardłowej) o różnym nasileniu oraz powiększenie węzłów chłonnych, głównie szyjnych. Wysypka pojawia się równocześnie z gorączką lub 24 godz. później. Jest ona drobnoplamista, czerwona, zlewająca się na tułowiu, w zgięciach łokciowych i podkolanowych. Najwyraźniejsza jest na piersiach, brzuchu, pośladkach i w pachwinach. Wysypka wygląda tak, jakby ktoś pokaleczył skórę uderzając w nią szczotką. Na policzkach widoczny jest rumień, jednak skóra wokół ust i nosa pozostaje blada (tzw. trójkąt Fiłatowa). Ponadto stwierdza się wzmożoną łamliwość drobnych naczyń, co wyraża się liniami Pastii w naturalnych fałdach (pachy, pachwiny, podbrzusze). Intensywność i czas trwania wysypki jest różny (od 24 godz. do kilku dni). Język początkowo obłożony (pokryty żółtawobiałym nalotem), potem przybiera wygląd "malinowy" (żywoczerwone, powiększone brodawki smakowe). Po kilku dniach od ustąpienia wysypki występuje grubopłatowe łuszczenie się skóry, najwyraźniejsze na stopach i dłoniach (gdy nie zauważono wysypki, to charakterystyczne łuszczenie się skóry pozwala na wsteczne rozpoznanie płonicy).

Gdy przebieg płonicy jest bardziej toksyczny, to poza wysypką mogą wystąpić zaburzenia układu krążenia, zapalenie mięśnia sercowego, utrata przytomności, nad sercem stwierdza się szmer skurczowy; wątroba i śledziona powiększone. Zmiany zapalne w gardle są słabo wyrażone.

Płonica o przebiegu septycznym charakteryzuje się dużymi zmianami w gardle, zapaleniem węzłów chłonnych szyjnych. Może dojść do martwicy tkanek dna jamy ustnej (angina Ludwiga), bakteriemii i posocznicy.

Płonica przyranna – zakażenie przez uszkodzoną skórę. Charakterystyczna cecha – brak anginy. Wysypka i przebieg jak wyżej.

Rozpoznanie[edytuj | edytuj kod]

W badaniach dodatkowych, w ostrym okresie choroby, w morfologii stwierdza się podwyższoną liczbę leukocytów. Także podwyższone jest ASO (powyżej miana 1:200) i OB. Sam wymaz z gardła wykazuje małe znaczenie diagnostyczne, ponieważ bakteria Streptococcus pyogenes może być częścią naturalnej flory bakteryjnej jamy ustnej.

Streptococcus pyogenes można odróżnić od Streptococcus agalactiae (obie bakterie są β-hemolizujące na podłożu agar z krwią) testem dyfuzyjno-krążkowym na bacytracynę, w którym S. pyogenes ma wynik dodatni.

Różnicowanie[edytuj | edytuj kod]

Choroby, z którymi należy różnicować płonicę, to:

Powikłania[edytuj | edytuj kod]

Leczenie[edytuj | edytuj kod]

Płonica wymaga bezwzględnie leczenia antybiotykiem (penicylina krystaliczna, cefalosporyny). Jeśli jest podejrzenie uczulenia dziecka na pochodne penicyliny, to stosuje się makrolidy) przez 10-14 dni.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Gerd Herold: Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy. Warszawa: PZWL, 2006. ISBN 83-200-3380-2.

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.