Pe̍h-ōe-jī

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
W niektórych publikacjach (Biblia, słowniki, poezja, prace naukowe) nadal wykorzystuje się Pe̍h-ōe-jī
Biblia w grafii Pe̍h-ōe-jī

Pe̍h-ōe-jī (POJ) (język chiński 白話字 pinyin: báihuà zì) - system zapisu języka chińskiego za pomocą alfabetu łacińskiego, wprowadzony w XIX w. przez chrześcijańskich misjonarzy w Fujian i na Tajwanie. Do tej pory bywa używany do zapisu odmiany hokkien, zwłaszcza języka tajwańskiego. Istnieje także wersja tego systemu dla języka hakka, zwana pha̍k-fa-sṳ, dla języka mindong bàng-uâ-cê, oraz dla dialektu teochew, nazywana pêh-uē-jī.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Stosowanie systemu Pe̍h-ōe-jī było zakazane zarówno podczas okupacji japońskiej, jak i za rządów Kuomintangu na Tajwanie.

Opis systemu[edytuj | edytuj kod]

POJ wykorzystuje następujące znaki alfabetu łacińskiego (obecnie "ts" zostało zastąpione przez "ch"): a b ch chh e g h i j k kh l m n ng o o͘ p ph s t th (ts) u

Nagłosy[edytuj | edytuj kod]

b, ch, chh, g, h, j, k, kh, l, m, n, ng, p, ph, s, t, th


Wygłosy[edytuj | edytuj kod]

Spółgłoski nosowe m, n, oraz ng mogą być dodawane do wszystkich dźwięków samogłoskowych, mogą też pełnić rolę niezależnych sylab.

Wygłosowe spółgłoski zwarte h, k, p i t wymawiane są jako spółgłoski zatrzymane (unreleased stops). W konwencji POJ litera "h" w wygłosie oznacza zwarcie krtaniowe.

Tony[edytuj | edytuj kod]

Tony zaznacza się za pomocą znaków diakrytycznych, niekiedy stosuje się zastępczo cyfry.

  1. a (yinping)
  2. á (shangsheng)
  3. à (yinqu)
  4. ah (yinru)
  5. â (yangping)
  6. ā (yangqu)
  7. a̍h (yangru)

Przykłady siedmiu tonów: chhiūⁿ 象 (słoń), pà 豹 (lampart), bé 馬 (koń), ti 豬 (świnia), chôa 蛇 (wąż), ah 鴨 (kaczka), lo̍k 鹿 (jeleń). (Odsłuchaj)

Ortografia[edytuj | edytuj kod]

  • Sylaby należące do jednego słowa oddzielone są kreseczką (-). Taki zapis oznacza że podlegają one tonalnemu sandhi.
  • Podwójna kreseczka "--" oznacza, że sylaba ją poprzedzająca zachowuje swój pierwotny ton (tzn. nie podlega sandhi), ale następujące po niej sylaby wymawiane są w tonie 3 (niskim opadającym), lub w przypadku sylab zakończonych spółgłoską zwartą w tonie 4.