Pianola

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Reklama pianoli-przystawki z 1912 roku
pianola Blutnera

Pianola – (wł. piano = cicho) - mechaniczny instrument muzyczny z końca XIX wieku. Odtwarzał utwory nagrane na perforowanej taśmie papierowej, która przesuwała się nad cylindrem z otworami, połączonymi rurkami z mechanizmem fortepianu. Wpadający strumień powietrza wprawiał młoteczek w ruch, on uderzał w klawisze. Powstawały takie efekty jak np. akordy złożone z kilkudziesięciu dźwięków lub jednoczesne brzmienie wszystkich rejestrów fortepianu[1].

Instrument był znany od XIX wieku. Obecnie zupełnie wyszedł z użycia, jednak wciąż istnieją działające egzemplarze pianoli.

Wstęga papieru z zapisanym utworem ma otwory tak rozmieszczone, że każda linia i naniesione na niej otwory odpowiada jednemu dźwiękowi. Im bardziej z prawej strony umieszczone były otwory, tym wyższemu odpowiadały dźwiękowi.

W niektórych programach do edycji plików MIDI, takich jak Midi Orchestrator Plus, można wyświetlić ścieżkę muzyczną w postaci linii poziomych, gdzie każda linia odpowiada jednej nucie. Taki sposób reprezentacji melodii jest bardzo podobny do sposobu naniesienia nut na wstęgę do pianoli.

Podczas odtwarzania melodii wstęga przesuwa się z góry w dół, a pianista napędza mechanizm za pomocą naprzemiennie wciskanych pedałów (są też rozwiązania niewymagające nieustannego pedałowania). Mniej więcej na środku okienka, w którym zakłada się rolkę, jest listwa z otworami i aktualnie grane dźwięki są reprezentowane przez te otwory, które przesuwają się dokładnie nad listwą. Podczas odtwarzania napędzany jest również mechanizm klawiszy, przez co instrument zachowuje się tak, jakby pianista na nim grał. Czasem na wstędze papieru mogą być naniesione informacje takie jak tytuł utworu, słowa piosenki itd.

Oprócz pianoli jako samodzielnego instrumentu występowały także pianole będące przystawkami do fortepianu. Zasada działania takiej pianoli jest podobna do wyżej opisanej, posiada ona jednak rząd specjalnych dźwigienek, które należy wycelować na odpowiadające klawisze fortepianu. Podczas odtwarzania utworu dźwigienki te naciskają klawisze fortepianu. Reklama z 1912 roku widoczna w tym artykule przedstawia taką pianolę współpracującą z fortepianem.

Obecnie istnieją urządzenia elektroniczne sterujące pianinem lub fortepianem, które są odpowiednikiem pianoli.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liliana Zganiacz-Mazur, Słowniczek muzyczny, Warszawa: Wydawnictwo Muzyczne Contra, 2004, ISBN 83-7215-333-7, OCLC 69293488 [dostęp 2021-04-13].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]