Piaskowiec tumliński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Mapa konturowa Polski, plisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Kopalnia piaskowca tumlińskiego”
Geographylogo.svg
Położenie na mapie Polski
Odsłonięcie piaskowca tumlińskiego na górze Ciosowa
Fasada Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP wykonana z piaskowca tumlińskiego
XVIII-wieczny kamienny drogowskaz wykonany z piaskowca tumlińskiego

Piaskowiec tumlińskipiaskowiec wydobywany w kilku lokalizacjach na Wzgórzach Tumlińskich, w powiecie kieleckim, w województwie świętokrzyskim, w Polsce. Należy do północno-zachodniego obrzeżenia Gór Świętokrzyskich. Wiek piaskowca tumlińskiego to trias (w stratygrafii lokalnej pstry piaskowiec).

Piaskowiec tumliński powstał na skutek procesów eolicznych z wydm lub barchanów. Ze względu na lepsze parametry warstw (miąższość nawet kilkudziesięciometrowa oraz długość przekraczająca 20 m) oraz lepsze obtoczenie ziaren, piaskowiec o genezie eolicznej jest przemysłowo cenniejszy niż powstały w tym samym okresie czerwony piaskowiec utworzony przez procesy fluwialne, którego złoża również znajdują się w powiecie kieleckim.

Odsłonięcia piaskowca tumlińskiego można oglądać m.in. w rezerwacie przyrody Kręgi Kamienne i na górze Ciosowa.

Skład mineralogiczny[edytuj | edytuj kod]

Głównym minerałem budującym piaskowiec tumliński jest kwarc. Pobocznie występują również ziarna amfiboli (zazwyczaj bazaltowych, rzadko zwyczajnych), apatytu z wrostkami ilmenitu, cyrkonu, granatu (z pyłem grafitowym), magnetytu, skaleni, rutylu, turmalinu oraz zoizytu. Z rzadka występuje ponadto hipersten. Z skamieniałości można w nim znaleźć kości labiryntodontów oraz sporadycznie detrytus.

Spoiwo głównie krzemionkowe.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Początek eksploatacji sięga czasów średniowiecza. Trwa ona nieprzerwanie do dnia dzisiejszego.

Obecnie wydobycie prowadzi się w dwóch kamieniołomach: w Tumlinie-Podgrodzie, w gminie Miedziana Góra oraz w Siodłach, w gminie Zagnańsk. Nieczynne kamieniołomy znajdują się na górze Ciosowa, w Ciosowej oraz w Tumlinie-Wykieniu (oba stanowiska w gminie Miedziana Góra).

Cechy fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Piaskowiec tumliński jest barwy czerwonej i czerwonobrunatnej.

  • Gęstość 2,64 g/cm³
  • Szczelność 0,897 g/cm³
  • Porowatość 10,23%
  • Wytrzymałość na ściskanie 23,4–28,0 MPa
  • Mrozoodporność całkowita

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Piaskowiec tumliński stosuje się w budownictwie oraz w drogownictwie.

Przykłady zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Wybrane obiekty, w których wykorzystany był piaskowiec tumliński:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]