Pieśni Łysogórskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pieśni łysogórskie – zaginiony zbiór polskich średniowiecznych pieśni maryjnych[1], pochodzących z okresu XIII - XIV wieku, uznawanych za jeden z najstarszych dokumentów stworzonych w języku polskim.

Benedyktyński klasztor na Świetym Krzyżu - miejsce, w którym skopiowano i przechowywano pieśni

Zbiór składał się z cyklu pieśni maryjnych w języku staropolskim zwanych zbiorem Pieśni łysogórskich, wybranych z kodeksów świętokrzyskich z XV wieku. Są to m.in. wyróżniające się poetycką wartością znane według incipitów pieśni: "Radości wam powiedam", "Mocne Boskie tajemności", "Zdrowaś królewno wyborna". Wśród nich jest również słynny "Lament świętokrzyski", incipit: "Posłuchajcie, bracia miła", pieśń maryjna zaliczana do arcydzieł polskiej średniowiecznej liryki obok "Bogurodzicy"[2].

Pieśni Łysogórskie powstały w okresie, w którym na ziemiach polskich zaczęło rozwijać się kultura piśmiennicza, której inspiracją były motywy religijne i kult maryjny, bardzo rozpowszechnionego na terenach ówczesnej Polski. Utwory tego okresu stanowią źródło wiedzy o języku i literaturze polskiej, oraz przedstawiają sposób w jaki postrzegali Maryję żyjący w tamtych czasach ludzie

Polską poezję średniowieczną reprezentują bogate zbiory pieśni religijnych, ocalałych w rękopisach, sporządzanych w klasztorach. Pieśni łysogórskie, skopiował w opactwie benedyktynów [3]na Łysej Górze w drugiej połowie XV wieku benedyktyn Andrzej ze Słupi. W skład cyklu łysogórskiego wchodziły pieśni: "Posłuchajcie, bracia miła"[4], "Radości wam powiedam", "Mocne Boskie tajemności", "Zdrowaś, krolewno wyborna", "O Ciało Boga żywego". Rękopis Pieśni łysogórskich Andrzeja ze Słupi zaginął. Odpis tego źródła zachował się u Mikołaja Bobowskiego w Polskich pieśniach katolickich[5]. Z zaginionego zbioru pochodzi anonimowa pieśń o "Zwiastowaniu i Poczęciu Maryi" powstała zapewne w pierwszej połowie XV w. Tekst pieśni opublikował Wacław A. Maciejowski [6] na podstawie odpisu sporządzonego przez Łukasza Gołębiowskiego.

Inne[edytuj]

  • W klasztorze benedyktynów świętokrzyskich na Świętym Krzyżu, w okresie rozwoju opactwa powstały najstarsze zabytki piśmiennictwa polskiego – Kazania świętokrzyskie i Pieśni Łysogórskie.
  • Nazwa zbioru pieśni pochodzi od miejsca klasztoru Benedyktynów na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich, gdzie w klasztornej bibliotece skopiowano i przechowywano pieśni. Ksiegi wcześniej stanowiły własność biblioteki klasztoru.

Przypisy

  1. Pieśni religijne
  2. Serwis staropolska.pl, Roman Mazurkiewicz
  3. Dziedzictwo Duchowe Benedyktynów Łysogórskich
  4. Literatura staropolska str. 35
  5. Polskie pieśni katolickie od najdawniejszych czasów do końca XVI wieku / zebrał Mikołaj Bobowski. Kraków : Akademia Umiejętności, 1893
  6. Maciejowski Wacław Aleksander, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, T. 1, Warszawa : S. Orgelbrand, 1851

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Dąbrówka, "Średniowiecze. Korzenie", Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2005 ​ISBN 8301144300
  • Derwich M., "Benedyktyński klasztor św. Krzyża na Łysej Górze w średniowieczu", Warszawa-Wrocław 1992.
  • Elżanowska M., "Pieśni łysogórskie". Prolegomena filologiczne, „PL” 1997, z. 2, s. 131-159