Pieśni Łysogórskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Pieśni łysogórskie – zaginiony zbiór polskich średniowiecznych pieśni maryjnych[1], pochodzących z okresu XIII–XIV wieku, uznawanych za jeden z najstarszych dokumentów stworzonych w języku polskim.

Benedyktyński klasztor na Świętym Krzyżu – miejsce, w którym skopiowano i przechowywano pieśni

Zbiór składał się z cyklu pieśni maryjnych w języku staropolskim zwanych zbiorem Pieśni łysogórskich, wybranych z kodeksów świętokrzyskich z XV wieku. Są to m.in. wyróżniające się poetycką wartością znane według incipitów pieśni: "Radości wam powiedam", "Mocne Boskie tajemności", "Zdrowaś królewno wyborna". Wśród nich jest również słynny "Lament świętokrzyski", incipit: "Posłuchajcie, bracia miła", pieśń maryjna zaliczana do arcydzieł polskiej średniowiecznej liryki obok "Bogurodzicy"[2].

Pieśni Łysogórskie powstały w okresie, w którym na ziemiach polskich zaczęło rozwijać się kultura piśmiennicza, której inspiracją były motywy religijne i kult maryjny, bardzo rozpowszechnionego na terenach ówczesnej Polski. Utwory tego okresu stanowią źródło wiedzy o języku i literaturze polskiej, oraz przedstawiają sposób w jaki postrzegali Maryję żyjący w tamtych czasach ludzie

Polską poezję średniowieczną reprezentują bogate zbiory pieśni religijnych, ocalałych w rękopisach, sporządzanych w klasztorach. Pieśni łysogórskie, skopiował w opactwie benedyktynów [3]na Łysej Górze w drugiej połowie XV wieku benedyktyn Andrzej ze Słupi. W skład cyklu łysogórskiego wchodziły pieśni: "Posłuchajcie, bracia miła"[4], "Radości wam powiedam", "Mocne Boskie tajemności", "Zdrowaś, krolewno wyborna", "O Ciało Boga żywego". Rękopis Pieśni łysogórskich Andrzeja ze Słupi zaginął. Odpis tego źródła zachował się u Mikołaja Bobowskiego w Polskich pieśniach katolickich[5]. Z zaginionego zbioru pochodzi anonimowa pieśń o "Zwiastowaniu i Poczęciu Maryi" powstała zapewne w pierwszej połowie XV w. Tekst pieśni opublikował Wacław A. Maciejowski [6] na podstawie odpisu sporządzonego przez Łukasza Gołębiowskiego.

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • W klasztorze benedyktynów świętokrzyskich na Świętym Krzyżu, w okresie rozwoju opactwa powstały najstarsze zabytki piśmiennictwa polskiego – Kazania świętokrzyskie i Pieśni Łysogórskie.
  • Nazwa zbioru pieśni pochodzi od miejsca klasztoru Benedyktynów na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich, gdzie w klasztornej bibliotece skopiowano i przechowywano pieśni. Ksiegi wcześniej stanowiły własność biblioteki klasztoru.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pieśni religijne
  2. Serwis staropolska.pl, Roman Mazurkiewicz
  3. Dziedzictwo Duchowe Benedyktynów Łysogórskich
  4. Literatura staropolska str. 35
  5. Polskie pieśni katolickie od najdawniejszych czasów do końca XVI wieku / zebrał Mikołaj Bobowski. Kraków : Akademia Umiejętności, 1893
  6. Maciejowski Wacław Aleksander, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, T. 1, Warszawa : S. Orgelbrand, 1851

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Dąbrówka, Średniowiecze. Korzenie, Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005, ISBN 83-01-14430-0, OCLC 69468736.
  • Derwich M., "Benedyktyński klasztor św. Krzyża na Łysej Górze w średniowieczu", Warszawa-Wrocław 1992.
  • Elżanowska M., "Pieśni łysogórskie". Prolegomena filologiczne, „PL” 1997, z. 2, s. 131-159