To jest dobry artykuł

Pingyuan (1889)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pingyuan (平遠)
Ilustracja
W służbie japońskiej jako „Heien”
Klasa pancernik obrony wybrzeża
Historia
Stocznia Foochow Arsenal w Mawei, Fuzhou Chiny
Położenie stępki 1886 (lub 1883)[a]
Wodowanie 1889 (lub czerwiec 1888)[b]
 Cesarstwo chińskie
Nazwa Longwei → Pingyuan
Wejście do służby 1889
Wycofanie ze służby 17 lutego 1895
 Nippon Kaigun
Nazwa Heien
Wejście do służby 16 marca 1895
Zatonął 18 września 1904
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność 2 150 ton normalna
2 640 ton maksymalna
Długość 65,5 m całkowita[c]
60 m między pionami
Szerokość 12,2 m
Zanurzenie 4,2 m
Napęd
2 maszyny parowe, 4 kotły, moc: 2400 KM, 2 śruby
Prędkość 10,5 węzła
Zasięg 3000 Mm[1]
Uzbrojenie
1 × 260 mm L/25
2 × 150 mm L/35 (2 x I)
8 × 75 mm L/30 (8 x I)
4 wt 457 mm
(stan na 1894 r., źródło:[1])
Załoga 202[d]
„Pingyuan”

Pingyuan (平遠) – chiński pancernik obrony wybrzeża z końca XIX wieku (spotyka się też starsze latynizacje nazwy: „Ping Yuen”, „Pingyuen” lub „Ping-yüan”). Był to jedyny okręt swojego typu.

Brał udział w wojnie japońsko-chińskiej w latach 1894-1895. Został zdobyty przez Japonię, służył następnie w marynarce Japonii pod nazwą Heien. Zatonął w 1904 roku na minie pod Port Artur.

Budowa[edytuj | edytuj kod]

„Pingyuan”, zbudowany w stoczni Foochow Arsenal w dzielnicy Mawei w Fuzhou w latach 80. XIX wieku, był pierwszym zaprojektowanym i zbudowanym w Chinach[e] okrętem pancernym (nie licząc małej kanonierki „Jin’ou” z 1875 roku). Płyty pancerne i uzbrojenie pochodziły z Niemiec, maszyny i kotły prawdopodobnie były produkcji stoczni Fuzhou[2]. Uważany początkowo za krążownik pancerny, z racji niskiej prędkości określany jest jako pancernik obrony wybrzeża, lub nawet kanonierka pancerna (klasyfikacja w służbie japońskiej) ze względu na umiarkowaną wielkość. „Pingyuan” był trzecim najsilniej uzbrojonym okrętem chińskim po dwóch pancernikach typu Dingyuan, lecz z uwagi na niską prędkość, miał niewielką wartość bojową[2]. Ponadto, ujemną cechą posiadanego zestawu uzbrojenia była niska szybkostrzelność, wynikająca z dużego kalibru głównego działa oraz posiadanie tylko po jednej armacie kalibru 150 mm strzelającej na każdą z burt.

Dane dotyczące budowy okrętu nie są pewne i są podawane rozbieżnie w źródłach: stępkę położono pod koniec 1886 roku (według części publikacji, w 1883 r.)[a], kadłub wodowano w 1889 (lub w czerwcu 1888 roku)[b], a wszedł do służby w marynarce chińskiej pod koniec 1889 (według innych publikacji, w kwietniu 1889 lub w 1890 roku)[f]. Początkowo nosił nazwę „Longwei”, 16 maja 1890 roku zamienioną na „Pingyuan” w celu ujednolicenia z innymi okrętami Floty Beiyang[2].

Opis okrętu[edytuj | edytuj kod]

Okręt miał stosunkowo krótki kadłub konstrukcji gładkopokładowej, o małym wydłużeniu, z niskimi burtami na dziobie. Dziób miał formę taranową, będąc wysunięty do przodu. Burty w części nadwodnej na śródokręciu były lekko nachylone do środka. Na śródokręciu i samej rufie znajdowały się nadbudówki, których boczne ściany łączyły się z burtami. Na pokładzie dziobowym umieszczone było główne uzbrojenie – krótkolufowa armata kalibru 260 mm Kruppa na barbecie wpuszczonej w kadłub, przykryta wypukłą, lekko opancerzoną osłoną, tworzącą wieżę. Za wieżą artyleryjską na pokładzie znajdowała się pancerna wieża dowodzenia, wchodząca w skład kompleksu nadbudówek śródokręcia. Na wierzchu nadbudówki był mostek kapitański z rozbudowanymi skrzydłami, za nim jeden prosty maszt i, pośrodku długości okrętu, wysoki i stosunkowo cienki komin, o niewielkim pochyleniu w tył. Za nadbudówką, na poziomie pokładu górnego, umieszczona była artyleria średnia – dwa działa 150 mm Kruppa na podstawach z lekko opancerzonymi maskami, na wystających sponsonach, po jednym na każdej burcie. Za sponsonami dział, burty miały wysokie nadburcia, dochodzące do ścian nadbudówki rufowej. Nad nadbudówką rufową i po obu stronach komina były umieszczone łodzie okrętowe. Artyleria pomocnicza miała stanowiska w ścianach nadbudówek śródokręcia i rufowej oraz odkryte stanowiska na pokładach nadbudówek (nie jest jasne, czy w służbie chińskiej stanowiło ją 8 dział kalibru 75 mm, czy 47 mm[g].

Opancerzenie okrętu tworzył główny pas pancerny na linii wodnej, rozciągający się na całej długości okrętu. Na śródokręciu osiągał największą grubość 203 mm, obejmując na długość kotłownię i maszynownię (ponad połowa długości okrętu), a na dziobie i rufie – 127 mm. Pancerz wykonany był ze stali compound[1]. Ochronę burt uzupełniał węgiel w zasobniach od wewnętrznej strony. Pas pancerny był przykryty wewnętrznym pokładem pancernym grubości 51 mm, płaskim na śródokręciu i opadającym ku dziobowi i rufie. Barbeta artylerii głównej miała grubość pancerza 127 mm, a nakrywająca ją wypukła wieża – 37 mm[h]. Wieża dowodzenia miała pancerz 127 mm.

Służba[edytuj | edytuj kod]

Po usunięciu w stoczni wykrytych usterek, „Pingyuan” został 16 maja 1890 roku włączony w skład najsilniejszej chińskiej Floty Beiyang. Wziął udział w wojnie japońsko-chińskiej w latach 1894-1895, jego dowódcą był wówczas Li Helian[2]. Przed wybuchem wojny, w czerwcu 1894 roku okręt wraz z innymi krążownikami osłaniał transporty wojsk chińskich do Korei i wysadzenie ich w zatoce Asan. 16 i 17 września 1894 roku osłaniał wysadzenie wojsk u ujścia Yalu Jiang, wraz z kanonierką torpedową „Guangbing”, dwoma małymi kanonierkami typu Rendel i dwoma torpedowcami („Fulong” i „Zuodui”)[2], na skutek którego doszło do bitwy u ujścia Yalu z japońską flotą. „Pingyuan” z okrętami swojego zespołu nie został początkowo włączony do głównego zespołu adm. Dinga z uwagi na niską prędkość, po południu jednak dopłynął z nimi na pole bitwy i wziął następnie aktywny udział w jej drugiej fazie. Ich pojawienie się na kursie 1. Lotnej Eskadry udaremniło japoński zamiar okrążenia prawego skrzydła chińskich sił głównych pod koniec pierwszej fazy bitwy[2]. Pod koniec bitwy „Pingyuan” został uszkodzony licznymi trafieniami dział japońskich krążowników pancernopokładowych 1. Lotnej Eskadry, głównie „Yoshino”, które spowodowały liczne pożary[i], w sumie jednak uszkodzenia nie były ciężkie. Podczas bitwy, trafił krążownik „Matsushima” z działa 260 mm, lecz pocisk nie wyrządził wiele szkód, gdyż okazał się ćwiczebny, wypełniony cementem (zginęło jedynie 4 ludzi)[3][2]. „Matsushima” z kolei uszkodził jego główne działo[3]. Po bitwie, „Pingyuan” był naprawiany z innymi okrętami chińskimi w Port Arthur, po czym uczestniczył w obronie bazy Weihaiwei od stycznia 1895.

17 lutego 1895 roku „Pingyuan” został zdobyty przez Japończyków w zajętym Weihaiwei, po czym wcielony już 16 marca tego roku do służby japońskiej[4], gdzie nosił nazwę „Heien” (nazwa podawana w części publikacji w formie „Hei Yen”)[5]. 21 marca 1898 roku zaklasyfikowano go jako kanonierkę I klasy[4]. Pozostawiając działo 260 mm, zamieniono jego przestarzałą artylerię średnią Kruppa (2 działa 150 mm i 8 dział 75 mm) na typowe dla Japończyków szybkostrzelne 2 działa 152 mm QF Armstronga i 8 dział 47 mm. Podczas wojny rosyjsko-japońskiej w 1904 roku, brał udział w ostrzale bazy Port Artur. 18 września 1904 roku zatonął na rosyjskiej minie w okolicy Port Artur, zginęło 198 członków załogi (na pozycji 38°57′N 120°56′E/38,950000 120,933333)[1]. Oficjalnie został skreślony z listy floty dopiero 21 maja 1905 roku[4].

Dane techniczne[edytuj | edytuj kod]

Uzbrojenie (pierwotne, 1889-1894):

  • 1 działo kalibru 260 mm Krupp w barbecie przykrytej lekką wieżą na dziobie
    • długość lufy L/25 – 25 kalibry, masa pocisku – 204,3 kg[l], szybkostrzelność 1 strzał/5 min[6]
  • 2 działa kalibru 150 mm Krupp w stanowiskach na burtach (2 x I)
    • długość lufy L/35, masa pocisku 45,4-50,8 kg[2], donośność ok. 7000 m i szybkostrzelność prawdopodobnie 1,5 strz./min[1]
  • 8 dział 75 mm Krupp L/30[g]
  • 4 wyrzutnie torped 457 mm (na dziobie, rufie i burtach)[m]

Uzbrojenie (1904):

  • 1 działo kalibru 260 mm Krupp w barbecie przykrytej lekką wieżą na dziobie
  • 2 działa kalibru 152 mm Armstrong QF w stanowiskach na burtach (2 x I)
    • długość lufy: L/40, kąt podniesienia: od -7 do +15°, masa pocisku: 45,4 kg, donośność: 9000 m, szybkostrzelność 4-7 strz./min
  • 8 dział 47 mm L/40 Hotchkiss
  • 4 wyrzutnie torped 457 mm (na dziobie, rufie i burtach)

Opancerzenie (pancerz compound):

  • pas burtowy na całej długości linii wodnej:
    • 203 mm na śródokręciu[n]
    • 127 mm na dziobie i rufie
  • pokład pancerny: 51 mm (wewnętrzny, płaski na śródokręciu, opadający na dziobie i rufie)
  • artyleria:
    • barbeta artylerii głównej: 127 mm
    • wieża artylerii głównej: 37 mm[h]
    • maski dział 150 mm: 37 mm[1]
  • stanowisko dowodzenia: 127 mm

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Położenie stępki pod koniec 1886 według R.N.J. Wrighta. W starszych źródłach (Conway's, S. Suliga) – 1883 rok
  2. a b Wodowanie w 1889 według R.N.J. Wrighta. W starszych źródłach (Conway's, S. Suliga) – czerwiec 1888
  3. a b Długość całkowita podana tylko w R.N.J. Wright – 215 stóp
  4. a b Załoga 202 w Conway's, 204 w R.N.J. Wright, 250 w S. Suliga w tym 16 oficerów
  5. Według S. Suligi i niektórych innych źródeł, zbudowany był według projektu niemieckiego, ale nie potwierdza tego R.N.J. Wright. Konstrukcja była prawdopodobnie częściowo wzorowana na zbudowanym w Niemczech krążowniku „Jiyuan” (według R.N.J. Wrighta)
  6. Wejście do służby pod koniec 1889 roku według R.N.J. Wrighta. W starszych źródłach (Conway's, S. Suliga) – kwiecień 1889 roku, w niektórych innych 1890 rok
  7. a b 8 dział 75 mm w S. Suliga... i 8 dział "3-calowych" w Hansgeorg Jentschura, Dieter Jung, Peter Mickel: Warships of the Imperial Japanese Navy, 1869–1945 (Naval Institute Press, Annapolis, 1977, ​ISBN 0-87021-893-X​, s. 13). W Conway's brak artylerii pomocniczej, w R.N.J. Wright: "8 Hotchkiss" bez podania kalibru (57 lub 47 mm)
  8. a b Wieża (nakrycie barbety) grubości 37 mm w S. Suliga i Conway's (1,5 cala); R.N.J. Wright podaje 1 cal.
  9. Tadeusz Maria Gelewski, Jalu 1894, Warszawa 1995, ​ISBN 83-11-08384-3​ – zupełnie błędna jest jednak w świetle pozostałych źródeł teza tamże o jego ciężkim uszkodzeniu lub zatopieniu.
  10. Wyporność 2150/2640 t według S. Suliga i Conway's; R.N.J. Wright podobnie: 2067/2650 t.
  11. 4 kotły i 2 pomocnicze według R.N.J. Wrighta, 4 kotły według Conway's; S. Suliga podaje 6 kotłów cylindrycznych
  12. Dane działa według R.N.J. Wrighta (masa pocisku 450 lbs). Długość lufy według S. Suligi – L/22
  13. 4 wyrzutnie torped według S. Suligi i Conway's; R.N.J. Wright podaje 3 wyrzutnie (bez rufowej).
  14. Pas burtowy 127-203 mm według S. Suligi (compound), R.N.J. Wrighta i innych. Grubość pancerza „Pingyuan” 9,4 cala (240 mm) w Conway's to prawdopodobnie omyłka, bo dla „Hei Yen” podane jest 8 cali

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l S. Suliga...
  2. a b c d e f g h R.N.J. Wright, op. cit..
  3. a b A.A. Biełow (А.А. Белов): Kriejsera tipa "Matsushima" (Крейсера типа "Мацусима"), seria Bojewyje Korabli Mira, Sankt Petersburg, 2005, ​ISBN 5-98830-008-1
  4. a b c Heien ironclad w serwisie Imperial Japanese Navy
  5. a b c d Conway's...
  6. Jan Gozdawa-Gołębiowski, Od wojny krymskiej do bałkańskiej, Gdańsk: Wydaw. Morskie, 1985, s. 467, ISBN 83-215-3259-4, OCLC 830182417.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • (ros.) Siergiej Suliga (С. Сулига): Korabli Russko-Japonskoj wojny 1904-1905. Czast 2. Japonskij fłot (Корабли Русско – Японской войны 1904-1905 гг. Часть 2. Японский флот), Moskwa: Askold, 1993, ​ISBN 5-86579-001-3
  • (ang.) Roger Chesneau, Eugène Kolesnik: Conway's All the World's Fighting Ships, 1860-1905. London: Conway Maritime Press, 1979, s. 397. ​ISBN 0-85177-133-5​ (cytowane jako Conway's)
  • (ang.) Richard N.J. Wright: The Chinese Steam Navy, 1862-1945, Chatham Publishing, 2001, s.78-79, 90-100, ​ISBN 1-86176-144-9