Pożegnanie Ojczyzny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Polonez a-moll „Pożegnanie Ojczyzny” (fr. Polonaise „Les adieux à la Patrie”)[1], znany jako Polonez Ogińskiego (oznaczenie autorskie – Polonez nr 13[2]) – polonez fortepianowy w tonacji a-moll skomponowany przez Michała Kleofasa Ogińskiego przed 1794 rokiem, jeden z najbardziej znanych polskich polonezów, szczególnie tych z doby przedchopinowskiej.

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Michał Kleofas Ogiński, kompozytor poloneza „Pożegnanie Ojczyzny”

Polonez ukazał się drukiem w roku 1794, w roku insurekcji kościuszkowskiej, której uczestnikiem był Ogiński i po której był zmuszony wyjechać z Polski[3]. Jego rękopis nie zachował się[4]. Jest jednym z 26 polonezów fortepianowych skomponowanych przez tego kompozytora[5].

Należy do gatunku polonezów melancholijnych (a więc nie jest tańcem użytkowym, lecz stylizowanym), powstałego na przełomie XVIII-XIX ww. w okresie sentymentalizmu, kiedy w całej Europie styl klasyczny zaczął ustępować miejsca romantyzmowi. Jako utwór muzyczny, polonez „Pożegnanie Ojczyzny” wywarł duży wpływ na innych kompozytorów.

Popularność[edytuj | edytuj kod]

Jest to jeden z najbardziej znanych polonezów, zwłaszcza w Polsce i na Białorusi, w których jest traktowany jako melodia narodowa[6]. Bywa również wykonywany jako pieśń m.in. do słów napisanych po polsku przez Halinę Szymulską i do białoruskich słów Wiaczesława Szarapowa (w wykonaniu zespołu Piesniary)[7][8].

W XX wieku Polonez Ogińskiego był powszechnie wykorzystywany w Polsce jako tradycyjna melodia do otwierającego tańca wykonywanego przez maturzystów na rozpoczęcie komersu, a później również na studniówkach.

 Osobny artykuł: Polonez (taniec).

Polonezem Ogińskiego orkiestra żegnała transatlantyk MS Batory w Gdyni[potrzebny przypis]. Wykonywany jest też przy prezentacji organów w Świętej Lipce[9].

Utwór dał również nazwę pociągowi Polonez, który od 1973 do 2019 roku kursował na trasie WarszawaMoskwa. Podczas odjazdu z Dworca Białoruskiego z głośników odtwarzana była melodia Poloneza Ogińskiego.

W latach 1991–1993, u zarania niepodległości Białorusi, pojawiały się także projekty uznania „Pożegnania Ojczyzny” za narodowy hymn Białorusi[10][3]. Jako nieoficjalny hymn melodię Poloneza Ogińskiego wykorzystało Białoruskie Zrzeszenie Wojskowych (БЗВ) podczas składania publicznej przysięgi na wierność Białorusi, które miało miejsce na Placu Niepodległości w Mińsku dnia 8 września 1992 (w rocznicę bitwy pod Orszą z 1514)[11][12].

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

W 1937 roku ukazała się powieść historyczna Antoniego Wysockiego pt. Polonez Ogińskiego (Warszawa, wyd. F. Hoesick)[13].

Utwór ten posłużył jako główny wątek radzieckiego filmu Polonez Ogińskiego (reż. Lew Gołub, prod. Belarusfilm, 1971) o pseudohistorycznej fabule. W czasie okupacji hitlerowskiej poloneza wykonuje na organach organista-Polak, ukrywający się (od września 1939 r.) w białoruskim Zdzięciole i pomagający radzieckim partyzantom. Film przyczynił się do niezwykłej popularności poloneza w krajach byłego ZSRR[7].

Polonez był wykorzystywany również w polskich filmach, m.in. w Popiele i diamencie (reż. Andrzej Wajda, 1958), Matce swojej matki (reż. Robert Gliński, 1996) oraz Sali samobójców (reż. Jan Komasa, 2011)[7].

Numizmatyka[edytuj | edytuj kod]

50 Belarus 2009 back.jpg

Fragment szóstego taktu poloneza został przedstawiony w kolażu na odwrocie banknotu o nominalnej wartości 50 białoruskich rubli w 2009 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michał Kleofas Ogiński, portalmuzykipolskiej.pl [dostęp 2021-10-05] (pol.).
  2. Здравствуй, Родина! (ros.). ont.by, 2014-03-09. [dostęp 2020-09-15].
  3. a b Polski Petersburg, www.polskipetersburg.pl [dostęp 2021-10-05].
  4. Małgorzata Kosińska: Sylwetki – Michał Kleofas Ogiński na culture.pl, dostęp 14 września 2009.
  5. Michał Kleofas Ogiński | Życie i twórczość | Artysta, Culture.pl [dostęp 2021-10-05] (pol.).
  6. Здравствуй, Родина! – ОНТ, ont.by [dostęp 2021-10-05] (ros.).
  7. a b c Polonez „Pożegnanie ojczyzny” – Śpiewajmy Polskę! [dostęp 2021-10-05] (pol.).
  8. “Polonez Ogińskiego” w wykonaniu zespołu z Białorusi bije rekordy popularności na YouTube, Kresy24.pl – Wschodnia Gazeta Codzienna [dostęp 2021-10-11] (pol.).
  9. Święta Lipka, gazetapl [dostęp 2021-10-05] (pol.).
  10. «Магутны Божа», «Маладая Беларусь» і «Паланэз» Агінскага, Новы Час [dostęp 2021-10-11].
  11. Ствараецца Беларускае згуртаванне вайскоўцаў [dostęp 2021-10-11] (biał.).
  12. 1992: «...Прысягаю на вернасьць Рэспубліцы Беларусь», Радыё Свабода [dostęp 2021-10-11] (biał.).
  13. Antoni Wysocki, Polonez Ogińskiego, polona.pl, 1937 [dostęp 2021-10-11].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]