Pomnik Grażyny i Litawora w Krakowie
50°03′23″N 19°56′05″E/50,056389 19,934722
| |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość | |
| Miejsce | |
| Typ obiektu | |
| Projektant | |
| Fundator | |
| Materiał |
wapień pińczowski (grupa rzeźbiarska), piaskowiec (cokół) |
| Data odsłonięcia |
1886 |
| Ważniejsze przebudowy |
1928 |
Położenie na mapie Krakowa  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego  | |
| 50°03′23″N 19°56′05″E/50,056389 19,934722
| |
Pomnik Grażyny i Litawora, pomnik Grażyny – pomnik przedstawiający postacie Grażyny i Litawora z poematu Adama Mickiewicza Grażyna, usytuowany w południowo-zachodniej części Plant w Krakowie, w Dzielnicy I Stare Miasto, w pobliżu ulicy Poselskiej.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pomnik, który poświęcono bohaterom poematu Adama Mickiewicza Grażyna, ufundował Henryk Jordan, a wykonał Alfred Daun. Umieszczono go na małym wzniesieniu na Plantach, w obrębie Ogrodu Wawel[a], w bliskim sąsiedztwie ulicy Poselskiej. Odsłonięcie nastąpiło 7 lipca 1886 roku. Mieszkańcy Krakowa traktowali monument jako formę uczczenia pamięci Mickiewicza, nim w 1898 roku nie odsłonięto jego pomnika na Rynku Głównym[1].
W 1928 roku z inicjatywy Muzeum Przemysłu nastąpiła wymiana cokołu, który został ponownie odkuty[2]. Pomnik restaurowano w latach 1959–1960, 1987 (B. Lambor) i 2004, jak również naprawiano w roku 2014[3].
Znany jest pod nazwami „pomnik Grażyny i Litawora”[4] lub „pomnik Grażyny”[5].
Opis
[edytuj | edytuj kod]Pomnik przedstawia lekko pochyloną Grażynę w momencie, gdy zabiera hełm, tarczę i miecz Litawora, podczas gdy ten półleżąc, pogrążony jest we śnie. Grupę rzeźbiarską wykonano z wapienia pińczowskiego. Ustawiono ją na czworobocznym cokole z piaskowca, zdobionym płaskorzeźbą „renesansowego” panoplium z hełmem oraz mieczem skrzyżowanym z kądzielą[b]. Pod nim umieszczono napis GRAŻYNA[6].
Pomnik, którego grupa rzeźbiarska określana jest jako pełna wyrazu, dobrze komponuje się z otoczeniem, a za dobrą oprawę dla niego uznaje się rosnące wokół drzewa, buki w odmianie zwisłej[7].
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Obejmuje odcinek Plant między ulicami Podzamcze i Franciszkańską, Torowska 2012 ↓, s. 46.
- ↑ W KZSwP 2005 ↓, s. 30 odróżniono cokół od podstawy, na której umieszczono panoplium.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Encyklopedia Krakowa 2000 ↓, s. 788; Torowska 2003 ↓, s. 83; Krasnowolski 2018 ↓, s. 123; Magiczny Kraków ↓.
- ↑ Encyklopedia Krakowa 2000 ↓, s. 788.
- ↑ Encyklopedia Krakowa 2023 ↓, s. 248.
- ↑ Adamczewski 2003 ↓, s. 405.
- ↑ Encyklopedia Krakowa 2000 ↓, s. 788.
- ↑ Encyklopedia Krakowa 2000 ↓, s. 788; Torowska 2003 ↓, s. 83.
- ↑ Torowska 2003 ↓, s. 56, 83.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Jan Adamczewski: Mała encyklopedia Krakowa. Kraków: „Hurnex”, 2003, s. 405–408 (hasło Pomniki). ISBN 83-918802-0-6.
- Encyklopedia Krakowa. Red. prowadzący Antoni Henryk Stachowski. Warszawa-Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 788 (hasło Pomnik Grażyny). ISBN 83-01-13325-2.
- Encyklopedia Krakowa. Red. prowadzący Stanisław Dziedzic, Agnieszka Staniszewska-Mól. Wyd. 2 zm. i pop. T. 2: N–Ż. Kraków: Biblioteka Kraków, Muzeum Krakowa, 2023, s. 248 (hasło Pomnik Grażyny). ISBN 978-83-66334-92-2.
- Katalog zabytków sztuki w Polsce. Red. Michał Myśliński. T. IV: Miasto Kraków. Cz. X: Śródmieście, mury obronne i Planty, Rynek Główny. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2005. ISBN 83-89101-31-9.
- Bogusław Krasnowolski: Krakowskie Planty. Zarys dziejów. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2018. ISBN 97883-242-3445-5.
- Joanna Torowska: Planty krakowskie. Przewodnik dla nauczycieli. Kraków: Wydawnictwo MCDN, 2003. ISBN 83-88618-39-3.
- Joanna Torowska: Planty krakowskie i ich przestrzeń kulturowa. Kraków: Ośrodek Kultury im. Cypriana Kamila Norwida, 2012, seria: Parki Krakowa. ISBN 978-83-934916-0-5.
- Zobacz pomnik Grażyny na Plantach w 360°. Magiczny Kraków oficjalny serwis miejski, 2018-06-20. [dostęp 2025-07-26]. (pol.).