Pop Iwan (Czarnohora)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pop Iwan
Pop Iwan
Pop Iwan
Państwo  Ukraina
Pasmo Pasmo Czarnohory, Beskidy Połonińskie, Beskidy Wschodnie, Karpaty
Wysokość 2022 m n.p.m.
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Pop Iwan
Pop Iwan
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Pop Iwan
Pop Iwan
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Pop Iwan
Pop Iwan
Ziemia 48°02′49″N 24°37′38″E/48,046944 24,627222

Pop Iwan (ukr. Піп Іван, Pip Iwan) - trzeci co do wysokości (po Howerli i Brebeneskule) szczyt na południowo-wschodnim krańcu pasma Czarnohory - 2022 m n.p.m..

Biały Słoń – ruiny obserwatorium na szczycie Popa Iwana

W okresie międzywojennym przez szczyt przechodziła granica polsko-czechosłowacka.

Obserwatorium astronomiczne na Pop Iwanie[edytuj]

Na szczycie Pop Iwana staraniem rządu Rzeczypospolitej zbudowano w latach 1936-1938 Obserwatorium Astronomiczno-Meteorologiczne nazwane później potocznie "Białym Słoniem". Na pięciu piętrach obserwatorium znajdowały się czterdzieści trzy pomieszczenia. Był tu obszerny hol, mieszkania personelu, jadalnia i świetlica, biuro, pokoje gościnne, a także pomieszczenia z nowoczesną radiostacją i instrumentami meteorologicznymi. Izolowane termicznie ściany miały metr grubości i były ocieplone impregnowanym korkiem oraz wyłożone od wewnątrz cegłą. W wieży z miedzianą kopułą umieszczono astrograf z lunetą i szukaczem.

Jego kierownikiem do 18 września 1939 r. był geograf i meteorolog oraz działacz turystyczny Władysław Midowicz, który zgodnie z instrukcją ewakuując się na Węgry zabrał ze sobą najcenniejsze elementy wyposażenia obserwatorium. 19 września obserwatorium zajęły wojska sowieckie, a w grudniu tegoż roku oficjalnie przejął je w imieniu nauki radzieckiej znany astronom, profesor Aleksander Orłow (1880-1954). Od połowy 1940 r. funkcjonowała tu stacja meteorologiczna, w której od 10 września 1940 r. sowieci prowadzili stałe obserwacje meteorologiczne. Od wiosny 1941 r. do czasu niemieckiego ataku na Związek Radziecki kierownikiem obiektu był Mychajło Karpowicz Korostarenko (1910-1988).

W czerwcu 1941 r. budynek zajęli Węgrzy, umieszczając w nim swoją placówkę graniczną. Po opuszczeniu przez nich budynku (zapewne jeszcze przed zimą tegoż roku) wyposażenie obiektu zostało rozszabrowane przez miejscową ludność. W marcu 1942 r. na Pop Iwana dotarł Kurt Walter, komisarz do spraw obserwatoriów astronomicznych w Generalnym Gubernatorstwie. Na jego wniosek zdemontowano i wywieziono z obserwatorium pozostałe jeszcze w nim części astrografu, a sam obiekt pozostawiono swojemu losowi.

Po wojnie środowiska astronomów ukraińskich i rosyjskich zaniechały odbudowy obiektu. Przez dziesięciolecia obserwatorium pozostawało w ruinie. Od 2012 roku pod egidą prezydentów Polski i Ukrainy trwają prace zmierzające do odbudowy budynku z przeznaczeniem na wielofunkcyjny obiekt, mający pomieścić schronisko turystyczne, stację meteorologiczną oraz bliżej niesprecyzowany ośrodek dydaktyczny.

Bibliografia[edytuj]

  • Midowicz Władysław: O Białym Słoniu na Czarnohorze, w: „Harnaś” nr 4, wyd. Oddział Uczelniany PTTK Gliwice, 1979, s. 3-13;
  • Midowicz Władysław: Twierdza Nauki imienia Wielkiego Marszałka, w: „Lot Polski” nr 3/1939;
  • Rymarowicz Leszek, Kreiner Jerzy M.: Działalność naukowo-badawcza Obserwatorium na Pop Iwanie, w: "Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego" nr 45 - jesień 2012 (Warszawa 2013), ISBN 978-83-85258-53-1, ISSN 1230-5898, s. 43-55;
  • Rymarowicz Leszek, Wielocha Andrzej: Tajemnica Pop Iwana albo drugie życie Obserwatorium, w: "Płaj. Almanach karpacki. Półrocznik Towarzystwa Karpackiego" nr 45 - jesień 2012 (Warszawa 2013), ISBN 978-83-85258-53-1, ISSN 1230-5898, s. 15-36;
  • Wielocha Andrzej: Przedwojenne Bieszczady, Gorgany i Czarnohora. Najpiękniejsze fotografie, Wydawnictwo RM, Warszawa 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj]