Pięciornik wyprostowany
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
pięciornik wyprostowany | ||
Nazwa systematyczna | |||
Potentilla recta L. Sp. Pl.: 497 (1753)[3] | |||
Synonimy | |||
|
Pięciornik wyprostowany (Potentilla recta) – gatunek rośliny należący do rodziny różowatych. Występuje naturalnie w północno-zachodniej Afryce, w południowej i środkowej Europie oraz zachodniej i środkowej Azji. Jako introdukowany obecny jest w północnej Europie, Ameryce Północnej, w Argentynie, Australii, Nowej Zelandii i Japonii[3]. W Polsce jest gatunkiem rodzimym na południu – przez Polskę przebiega północna granica jego zasięgu (mniej więcej na linii Lublin – Poznań). Poza nią na północy gatunek spotykany jest jako introdukowany[4].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b1/Sulphur_Cinquefoil_%28Potentilla_recta%29_-_London%2C_Ontario_2015-07-16.jpg/180px-Sulphur_Cinquefoil_%28Potentilla_recta%29_-_London%2C_Ontario_2015-07-16.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Potentilla_recta_sl7.jpg/180px-Potentilla_recta_sl7.jpg)
- Łodyga
- Wzniesiona wysokości 30–70 cm, w górnej części widlasto rozgałęziająca się. Pokryta jest gęstymi i krótkimi szczecinkami oraz dwoma rodzajami włosków: prostymi, wyrastającymi na brodawkach i licznymi skręconymi.
- Liście
- Duże, dłoniasto złożone z 5–7 listków (górne mają tylko 3 listki). Listki są podługowate, ząbkowane, obustronnie zielone i obficie owłosione (ale bez kutneru). Na spodniej stronie mają wyraźnie widoczną nerwację. Przylistki górnych liści są jajowate lub jajowatolancetowate, czasami tylko dłoniasto wcinane. W czasie kwitnienia rośliny brak płonnych różyczek liściowych.
- Kwiaty
- Na zakończeniu kłącza wyrasta kwitnący pęd z żółtymi kwiatami o średnicy powyżej 1,5 cm. Zebrane są w luźny kwiatostan nie oddzielony wyraźnie od dolnej części łodygi. Kwiaty zbudowane z 10 owłosionych szydlastych działek kielicha, 5 sercowato wyciętych na szczycie płatków i licznych słupków i pręcików. Szyjki słupków osadzone są niemal na szczycie zalążni i są najgrubsze przy samej nasadzie i stopniowo zwężają się stopniowo ku górze.
- Owoce
- Całkiem nagie niełupki.
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od lipca do sierpnia. Rośnie na trawiastych zboczach, w zaroślach, na skałach i w siedliskach ruderalnych. W górach występuje tylko w niższych położeniach. Liczba chromosomów 2n= (28, 35), 42[5].
Zmienność
[edytuj | edytuj kod]- Występuje w kilku odmianach
- Tworzy mieszańce z p. pagórkowym (P. collina), p. piaskowym (P. arenaria), p. siwym (P. inclinata), p. srebrnym (P. argentea)[5].
Zagrożenia i ochrona
[edytuj | edytuj kod]Gatunek umieszczony na polskiej czerwonej liście w kategorii NT (bliski zagrożenia)[6].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-29] (ang.).
- ↑ a b c Potentilla recta L., [w:] Plants of the World Online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2024-02-06] .
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 432, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.
- BioLib: 39844
- EoL: 629632
- Flora of China: 200011121
- Flora of North America: 200011121
- FloraWeb: 4532
- GBIF: 5367294
- identyfikator iNaturalist: 62211
- IPNI: 209483-2
- ITIS: 24742
- NCBI: 538583
- Plant Finder: 368252
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): rjp-1020
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:209483-2
- Tela Botanica: 52814
- identyfikator Tropicos: 27800123
- USDA PLANTS: PORE5
- CoL: 4M5WP